Alimlər xroniki sinir ağrısını azaltmağın yeni yolunu aşkar ediblər

Xərçənglə əlaqəli BRAF zülalının xroniki sinir ağrısının yaranmasında və davam etməsində rol oynadığı müəyyən edilib. Tədqiqatçılar bu zülalı hədəf alan mövcud xərçəng dərmanlarının ilkin sınaqlarda ağrıya həssaslığı azaltdığını aşkarlayıblar.

Xroniki sinir ağrısı zədələnmədən uzun müddət sonra da davam edə bilər və standart ağrıkəsici preparatlara çox vaxt zəif cavab verir. ABŞ-ın Texas Universitetinin M.D. Anderson Xərçəng Mərkəzinin tədqiqatçıları BRAF adlı zülalın sinir zədələnməsindən sonra ağrı siqnallarının yaranmasına, güclənməsinə və davam etməsinə kömək edə biləcəyinə dair sübutlar əldə ediblər.

İlkin mərhələdə aparılan sınaqlarda BRAF siqnallarını bloklayan dərmanların ağrıya həssaslığı azaltdığı müəyyən olunub. Bu nəticə xərçəngin müalicəsi üçün hazırlanmış mövcud preparatların xroniki sinir ağrısının müalicəsində də istifadə edilə biləcəyinə dair perspektiv yaradır.

Tədqiqatın nəticələri Science Signaling jurnalında dərc olunub.

Araşdırmaya Anesteziologiya və Perioperativ Tibb professoru Şao-Ruy Çen və Anesteziologiya və Perioperativ Tibb üzrə professor Hui-Lin Pan rəhbərlik ediblər. “Əldə etdiyimiz nəticələr xərçəngin inkişafına səbəb olan BRAF zülalını sinir zədələnməsindən sonra yaranan patoloji ağrı siqnallarının əsas hərəkətverici amillərindən biri kimi müəyyən edir”, – Pan bildirib.

Onun sözlərinə görə, BRAF inhibitorları artıq xərçəngin müalicəsi üçün təsdiqlənib. Buna görə də yeni kəşf mövcud müalicələrin yenidən istifadəyə verilməsi və onurğa beyninə daxil olan ağrı siqnallarının səviyyəsinin azaldılması, bununla da xəstələrin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılması imkanını yaradır.

Neyropatik ağrı, yəni sinirlərin zədələnməsi nəticəsində yaranan xroniki ağrı müxtəlif travmalar, xəstəliklər və hətta həyat xilas edən xərçəng müalicələri nəticəsində meydana çıxa bilər. Bu ağrı şiddətli və uzunmüddətli ola bilər, ənənəvi ağrıkəsicilər isə çox vaxt məhdud təsir göstərir. Tədqiqatçılar diqqəti beyin və onurğa beynində yerləşən və sinir hüceyrələri arasında əlaqəni təmin edən zülal kanalları olan NMDA reseptorlarına yönəldiblər. Sinir zədələnməsindən sonra bu reseptorlar həddindən artıq aktivləşə və ağrı siqnallarını gücləndirə bilər. Alimlər BRAF zülalının bu dəyişiklikdə hansı rolu oynadığını araşdırıblar.

İlkin mərhələdə aparılan sinir zədələnməsi modellərində BRAF-ın periferik hissi sinir hüceyrələrindən onurğa beynindəki sinir uclarına doğru hərəkət etdiyi müəyyən edilib. Buraya çatdıqdan sonra zülal NMDA reseptorlarının aktivliyini artıran molekulyar siqnal mexanizmini işə salıb. Tədqiqatçılar, həmçinin insan onurğa beyni toxumasından götürülmüş nümunələrdə BRAF siqnalında iştirak edən zülallarla NMDA reseptorları arasında əlaqə müşahidə ediblər. Bu nəticələr BRAF-ın bloklanmasının NMDA reseptorlarının həddindən artıq aktivliyini azalda və bunun nəticəsində ağrı siqnallarını zəiflədə biləcəyini göstərib.

Daha sonra tədqiqatçılar bu siqnal yoluna müdaxilə edən dərmanları sınaqdan keçiriblər. İlkin modellərdə vemurafenib adlı BRAF inhibitoru və selumetinib adlı MEK inhibitoru toxunma, təzyiq və istiliyə qarşı həssaslığı azaldıb. Bununla belə, sinir zədələnməsi olmayan modellərdə hər iki preparat normal reaksiyaları dəyişməyib. Genetik təcrübələr də BRAF-ın roluna dair əlavə sübutlar ortaya qoyub. Braf geninin aradan qaldırılması daha az davamlı ağrı həssaslığı ilə nəticələnib. Əksinə, BRAF-ın birbaşa aktivləşdirilməsi sinir zədələnməsi olmayan modellərdə belə ağrı həssaslığını yaradıb. Bu bir-birinə əks nəticələr BRAF-ın neyropatik ağrının həm yaranmasında, həm də davam etməsində rol oynaya biləcəyi fikrini daha da gücləndirib.

İnsanlar üzərində sınaqlara qədər əlavə araşdırmalar tələb olunur

Tədqiqatın nəticələri hələlik klinikadan əvvəlki mərhələdədir. BRAF inhibitorlarının neyropatik ağrının müalicəsi üçün insanlarda klinik sınaqlarda istifadəsinə başlanmazdan əvvəl uyğun dozaların, dərmanların orqanizmə çatdırılma üsullarının və mümkün yan təsirlərin müəyyənləşdirilməsi tələb olunur. 

Tədqiqatçılar həmçinin sinir zədələnməsindən sonra BRAF-ın periferik sinirlərdən onurğa beyninə keçməsinə nəyin səbəb olduğunu müəyyənləşdirmək istəyirlər.  Bu suallar hələ cavabsız qalsa da, əldə edilən nəticələr BRAF siqnalı ilə onurğa beynindəki NMDA reseptorlarının aktivləşməsi arasında əlaqəni ortaya qoyur və hazırda mövcud olan BRAF inhibitorlarının neyropatik ağrının müalicəsində potensial imkanlara malik ola biləcəyini göstərir.

mənbə: scitechdaily.com