Eyni miqdarda çəki itirmək eyni sağlamlıq faydalarını vermədi

Yeni klinik araşdırma göstərib ki, eyni miqdarda çəki itirən insanların metabolik sağlamlığında əldə olunan nəticələr pəhrizin tərkibindən asılı olaraq fərqlənə bilər. Araşdırmada hər üç pəhriz ümumi metabolik göstəriciləri yaxşılaşdırsa da, ketogen pəhriz qaraciyər yağlanması, qaraciyərin insulinə həssaslığı və qan şəkərinin tənzimlənməsi baxımından daha böyük dəyişikliklərlə əlaqələndirilib. Vaşinqton Universitetinin Sent-Luisdəki Tibb Məktəbinin alimləri piylənməsi, prediabeti və qaraciyərində artıq yağ toplanması olan 55 yetkin şəxsin iştirakı ilə randomizə edilmiş klinik sınaq keçiriblər.

İştirakçılar üç fərqli pəhrizdən birinə əməl ediblər:

• aşağı karbohidratlı, yüksək yağlı ketogen pəhriz;

• Aralıq dənizi pəhrizi;

• yüksək karbohidratlı, az yağlı və əsasən bitki mənşəli qidalara üstünlük verən pəhriz.

Təxminən beş ay davam edən araşdırmada hər üç qrup başlanğıc çəkisinin təxminən 10 faizini itirib. Bununla belə, metabolik göstəricilərdəki dəyişikliklər eyni olmayıb.

Əzələlərin insulinə həssaslığı bütün qruplarda yaxşılaşıb

İnsulin orqanizmdə qan şəkərinin tənzimlənməsində əsas rol oynayır. İnsulinə davamlılığın artması isə prediabetin əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Araşdırmada hər üç pəhriz qrupunda əzələlərin insulinə həssaslığı başlanğıc göstəricilərlə müqayisədə təxminən 50 faiz yaxşılaşıb.

Bu göstəricidə qruplar arasında ciddi fərqin olmaması tədqiqatçılara görə, əzələlərin insulinə həssaslığının yaxşılaşmasında əsas amilin pəhrizin konkret karbohidrat və yağ nisbətindən çox, çəki itkisi olduğunu göstərir.

Tədqiqat iştirakçılarına bütün qidalar alimlər tərəfindən təqdim edilib və onların pəhrizə riayət etməsinə kömək etmək üçün həftəlik dietoloq görüşləri keçirilib.

Qaraciyər normal şəraitdə insulin siqnalı aldıqda qana buraxdığı qlükozanın miqdarını azaldır. Araşdırmada hər üç pəhriz qaraciyərin insulinə həssaslığını yaxşılaşdırıb. Lakin ketogen pəhriz qrupunda bu yaxşılaşma digər iki qrupla müqayisədə iki-üç dəfə daha böyük olub. Qaraciyərdə yağ miqdarının azalmasında da qruplar arasında fərq müşahidə edilib. Beş aydan sonra ketogen pəhriz qrupunda qaraciyər yağının miqdarı 67 faiz azalıb. Aralıq dənizi və yüksək karbohidratlı pəhriz qruplarının hər ikisində isə bu azalma 45 faiz təşkil edib. Bu nəticə piylənməsi olan insanlar üçün xüsusilə əhəmiyyətli ola bilər. Tədqiqat müəlliflərinin bildirdiyinə görə, qaraciyərin piylənməsi piylənməsi olan böyüklərin təxminən 75 faizində müşahidə olunur və xroniki qaraciyər xəstəliyi ilə qaraciyər sirrozunun sürətlə artan səbəblərindən birinə çevrilib.

Qan şəkərinə nəzarət göstəricilərində də ketogen pəhriz qrupunda daha böyük dəyişiklik müşahidə olunub.

24 saat ərzində ölçülən qan qlükozasının səviyyəsi ketogen pəhriz qrupunda başlanğıc göstərici ilə müqayisədə 20 faiz azalıb. Aralıq dənizi və yüksək karbohidratlı pəhriz qruplarında isə azalma 8 faiz olub. Gün ərzində insulin səviyyəsindəki azalma da ketogen pəhriz qrupunda daha nəzərəçarpan olub:

• ketogen pəhriz: 74 faiz;

• Aralıq dənizi pəhrizi: 44 faiz;

• yüksək karbohidratlı pəhriz: 27 faiz.

Tədqiqatçılar bunu ketogen pəhrizdə karbohidratların çox az olması ilə əlaqələndirirlər. Orqanizmə daha az karbohidrat daxil olduqda qan qlükozasını tənzimləmək üçün daha az insulin tələb olunur və nəticədə mədəaltı vəzinin istehsal etdiyi insulinin miqdarı da azalır.

Araşdırma zamanı iştirakçıların prediabet vəziyyətində də dəyişikliklər müşahidə edilib.

Ketogen pəhriz qrupunda iştirakçıların 50 faizi araşdırma müddətində prediabet meyarlarına uyğun gəlməyən göstəricilərə çatıb. Bu göstərici Aralıq dənizi pəhrizi qrupunda 29 faiz, yüksək karbohidratlı pəhriz qrupunda isə 7 faiz olub. Lakin tədqiqatçılar digər iki pəhrizin də təsirsiz olmadığını vurğulayırlar. Hər üç qrupda çəki itkisi ilə yanaşı metabolik sağlamlığın müxtəlif göstəricilərində yaxşılaşma qeydə alınıb.

Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, çəki itirmək metabolik baxımdan sağlam olmayan insanlarda ümumilikdə faydalı dəyişikliklərlə əlaqəlidir. Bununla yanaşı, eyni miqdarda çəki itirmək müxtəlif metabolik nəticələr verə bilər. Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, piylənməsi olan bəzi metabolik baxımdan sağlam olmayan insanlar arıqlamağa kömək edən GLP-1 preparatlarından da istifadə edə bilərlər. Lakin əldə olunan nəticələr pəhriz seçiminin də əhəmiyyət daşıdığını göstərir, çünki pəhrizin tərkibi çəki itkisindən kənar bəzi spesifik sağlamlıq göstəricilərinə təsir göstərə bilər. 

mənbə: scitechdaily.com