Genetik mexanizm erkən beyin inkişafının vaxtlanmasına yeni baxış yaradır

Melburnlu tədqiqatçılar beynin inkişafının vaxtını tənzimləyən mühüm siqnal yolunu aşkar ediblər. Bu kəşf neyroinkişaf pozuntularının necə yarana biləcəyinə dair yeni məlumatlar ortaya qoyur.

Tədqiqat Murdoch Children's Research Institute (MCRI) tərəfindən aparılıb və Nature Communications jurnalında dərc olunub.

 Araşdırma beynin inkişafını formalaşdıran genetik prosesləri, eləcə də bu proseslərin pozulması zamanı baş verə biləcək dəyişiklikləri üzə çıxarıb. Uşaqlarda və yeniyetmələrdə rast gəlinən aqressiv beyin və onurğa beyni şişlərindən biri olan pediatrik yüksək dərəcəli qliomaların (pHGG) bəzilərinin sinir kök hüceyrələrinin gözlənilmədən yetişməsini dayandırması nəticəsində yarandığı hesab olunur. MCRI-nin doktoru Rayan Leunq bildirib ki, əldə olunan nəticələr beynin inkişaf zamanı mürəkkəb hüceyrə şəbəkəsini necə formalaşdırdığını izah etməyə kömək edir. “Beyin doğuşdan əvvəl sürətlə inkişaf edir və hüceyrələrin düzgün şəkildə inkişaf etməsi üçün doğru zamanda doğru təlimatları alması, həmçinin lazımi yerə hərəkət etməsi vacibdir. Biz beynin ən mühüm inkişaf mexanizmlərindən birinə dair yeni ipucları əldə etmişik”, – deyə alim qeyd edib.

Tədqiqatçılar müasir genomik üsullardan istifadə edərək minlərlə genin inkişaf etməkdə olan beynin formalaşmasına necə təsir etdiyini izləyiblər. Bunun üçün hüceyrələrin beyində formalaşmasına, hərəkətinə və sağ qalmasına nəzarət edən iki əsas genin – DLX1 və DLX2 genlərinin olmadığı genetik modifikasiya edilmiş siçanlardan istifadə olunub. “Biz müəyyən etdik ki, DLX2 geni beynin erkən inkişaf mərhələsində bir növ ‘yol hərəkətini tənzimləyən’ mexanizm kimi fəaliyyət göstərir. O, gənc beyin hüceyrələrinin lazımi vaxtda neyronlara çevrilməsini təmin edir və eyni zamanda onların vaxtından əvvəl neyronların normal fəaliyyət göstərməsinə kömək edən ixtisaslaşmış dəstək hüceyrələrinə çevrilməsinin qarşısını alır”, – Leunq bildirib.

Tədqiqatçılar bu genlər aradan qaldırıldıqda hüceyrələrin inkişafında və beyində yerləşməsində dəyişikliklər baş verdiyini müşahidə ediblər. Komanda, həmçinin inkişaf etməkdə olan ön beyində əvvəllər müəyyən edilməmiş alt bölgələri aşkar edib. Bu nəticə hüceyrələrin yerləşdiyi məkanın onların inkişaf və böyümə xüsusiyyətlərinə necə təsir etdiyini göstərib.

MCRI-nin Neyro-onkologiya qrupunun rəhbəri, professor Devid Ayzenstat bildirib ki, əldə olunan nəticələr gələcəkdə uşaqlıq dövründə yaranan beyin xərçəngləri və neyroinkişaf pozuntuları üzrə tədqiqatlara da istiqamət verəcək.

“Bu tədqiqat normal beyin inkişafına yönəlsə də, beynin hüceyrələrinin necə inkişaf etdiyini və ixtisaslaşdığını idarə edən molekulyar yollar haqqında mühüm məlumat verir”, – professor deyib. Onun sözlərinə görə, bu yolların bir çoxunun uşaqlarda yüksək dərəcəli qliomalar da daxil olmaqla beyin şişlərində pozulduğu məlumdur. 

mənbə: medicalxpress.com