GLP-1 dərmanları ilə arıqlayarkən bədəndən əslində nə itir?

Yeni araşdırmaya görə, GLP-1 əsaslı piylənmə dərmanları ilə itirilən çəkinin 80–85 faizi yağ kütləsinin hesabına düşür, əzələ kütləsi isə böyük ölçüdə qorunur. GLP-1 əsaslı piylənmə dərmanları əhəmiyyətli çəki itkisinə səbəb ola bilər. Lakin tərəzidəki rəqəm bədəndə əslində nəyin azaldığını göstərmir. Avropa Piylənmənin Öyrənilməsi Assosiasiyasının (EASO) Avropa Piylənmə Konqresində (ECO2026) təqdim edilən yeni araşdırmanın nəticələri göstərir ki, müalicə zamanı itirilən çəkinin 80–85 faizi yağ kütləsinin azalması ilə bağlıdır, skelet əzələlərinin nisbi kütləsi isə əsasən qorunur.  Nəticələrə semaqlutid və liraqlutid kimi GLP-1 əsaslı preparatlarla yanaşı, GIP/GLP-1 reseptorlarının ikili agonisti olan tirzepatid də daxildir. Bu dərmanların arıqlamağa və klinik göstəriciləri yaxşılaşdırmağa kömək etdiyi artıq məlum olsa da, onların yağ və əzələ kütləsinə təsiri əvvəlki araşdırmalarda tam aydın olmayıb. Bu məqsədlə Vyanada çalışan tədqiqatçılar bioelektrik impedans analizindən (BIA) istifadə ediblər. Bu sürətli və qeyri-invaziv üsul zəif elektrik cərəyanının bədəndən keçməsini ölçərək yağ, skelet əzələsi və su miqdarını təxmin etməyə imkan verir.

Bədən çəkisinin təkbaşına ölçülməsi insanın yağ, yoxsa əzələ itirdiyini göstərmədiyi üçün tədqiqatçılar piylənməsi olan böyüklərdə GLP-1 reseptor agonistləri və ya GIP/GLP-1 reseptor agonistləri ilə müalicə zamanı hər iki göstəricini ayrıca araşdırıblar. Retrospektiv kohort tədqiqatına 486 piylənməsi olan yetkin şəxs daxil edilib. İştirakçıların 18 faizi kişi, 82 faizi qadın olub. Orta bədən kütləsi indeksi (BKİ) 37,68 kq/m², orta yaş isə 49,9 il təşkil edib. İştirakçılar 2022–2025-ci illər arasında Vyanada ixtisaslaşmış özəl piylənmə klinikasında müalicə alıblar. Onların 8 faizinə liraqlutid, 82 faizinə semaqlutid, 8 faizinə isə tirzepatid verilib. Bütün iştirakçılara mövcud tibbi qaydalara əsaslanan fiziki məşq tövsiyələri təqdim olunub. 

Tədqiqatçılar BIA vasitəsilə skelet əzələsi və yağ kütləsini qiymətləndiriblər. Daha sonra müalicənin başlanğıcındakı göstəricilərlə müqayisədə mütləq və nisbi əzələ kütləsi ilə yağ kütləsindəki dəyişiklikləri üç dövr üzrə araşdırıblar: 6 aydan az, 6–24 ay və 24 aydan çox. Təkrar ölçmələri nəzərə alan kompüter modelləşdirməsində yağ kütləsi, müalicənin başlanmasından keçən müddət, yaş, cins və ilkin BKİ kimi amillər də nəzərə alınıb.  Orta hesabla təxminən 14 aylıq müalicədən sonra iştirakçıların bədən çəkisi 9,9 faiz azalıb.  Yağ kütləsi 9 kq, yəni təxminən 18 faiz azalıb. Bununla müqayisədə skelet əzələsi kütləsində azalma cəmi 1,2 kq, yəni təxminən 5 faiz təşkil edib.

İştirakçıların 70 faizindən çoxunda nisbi skelet əzələsi kütləsi qorunub və ya artıb. 

Yağ kütləsindəki dəyişikliklər nəzərə alındıqdan sonra aparılan statistik modelləşdirmə əzələ kütləsinin zaman ərzində sabit qaldığını göstərib. Bu nəticə bədən tərkibində daha əlverişli dəyişikliklərə, yəni klinik baxımdan əhəmiyyətli əzələ itkisi olmadan yağ kütləsinin azalmasına işarə edir.  Düzəliş edilmiş xətti qarışıq effektlər modelləri də müalicənin başlanmasından keçən müddətin digər amillər və yağ kütləsi nəzərə alındıqda skelet əzələsi kütləsi ilə müstəqil əlaqəsinin olmadığını göstərib.

Mütləq skelet əzələsi kütləsi yağ kütləsi ilə güclü əlaqəli olub. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu dəyişikliklər əzələlərin qeyri-mütənasib şəkildə itirilməsindən daha çox bədən tərkibinin proporsional dəyişməsi ilə izah oluna bilər.  Tədqiqat müəllifləri bildiriblər ki, real klinik şəraitdə aparılan bu kohort araşdırmasında GLP-1 və GIP/GLP-1 əsaslı müalicə əzələ kütləsini nisbi baxımdan böyük ölçüdə qorumaqla yanaşı, yağ kütləsinin əhəmiyyətli dərəcədə azalması ilə əlaqələndirilib. Onların təhlilləri yağ kütləsindəki dəyişikliklər nəzərə alındıqda skelet əzələsi kütləsinin zamanla sabit qaldığını göstərir.

Tədqiqatçılar nəticələrin müəyyən məhdudiyyətlərinin olduğunu vurğulayırlar. Araşdırma retrospektiv xarakter daşıyıb və real klinik praktikadan əldə edilən məlumatlara əsaslanıb.

Məhdudiyyətlər arasında bəzi məlumatların çatışmaması, plasebo qrupunun olmaması və iştirakçıların böyük əksəriyyətinin qadınlardan ibarət olması yer alır.

Buna görə nəticələr məhz bu müalicə qrupuna və müşahidə müddətinə aiddir. GLP-1 əsaslı dərmanların bədən yağları və əzələ kütləsinə uzunmüddətli təsirlərini daha dəqiq müəyyənləşdirmək üçün daha geniş və perspektiv xarakterli klinik tədqiqatlara ehtiyac var.

mənbə: scitechdaily.com