"Qlobal cinsi və reproduktiv sağlamlıq hüquqları təhlükə altındadır", - ekspertlər xəbərdarlıq edir.

Dünyanın aparıcı liderləri BMT Baş Assambleyasının 81-ci sessiyasına (UNGA 81) toplaşarkən, The BMJ jurnalında dərc olunan xüsusi məqalələr toplusunun müəllifləri cinsi və reproduktiv sağlamlıq və hüquqlarının (SRHR) qlobal səviyyədə ciddi təhdidlərlə üzləşdiyini bildiriblər. CUNY İctimai Sağlamlıq və Sağlamlıq Siyasəti Ali Məktəbi ilə əməkdaşlıq çərçivəsində hazırlanan topluda BMT-nin Qadınlar Təşkilatı (UN Women) ilə BMT Əhali Fondunun (UNFPA) birləşdirilməsi təklifinin gender bərabərliyi üzrə qlobal öhdəlikləri zəiflədə biləcəyi vurğulanır.

Cinsi və reproduktiv sağlamlıq və hüquqlarının qorunmasına kontrasepsiya vasitələrinə çıxış, hamiləlik və doğuş zamanı təhlükəsiz və effektiv tibbi xidmət, eləcə də münasibətlər üzrə maarifləndirmə daxildir. Ekspertlərin fikrincə, bu sahənin qorunması sağlamlıq, gender bərabərliyi və daha geniş sosial-iqtisadi inkişaf baxımından fundamental əhəmiyyət daşıyır.

Məqalələr toplusunda ABŞ siyasətindəki dəyişikliklər, çoxtərəfli əməkdaşlığın zəifləməsi, maliyyələşmənin ciddi şəkildə azalması və hüquqlara qarşı hərəkatların genişlənməsi kimi amillər araşdırılır. Hüquq, tibb, səhiyyə və siyasi elmlər sahəsində fəaliyyət göstərən beynəlxalq ekspertlərin hazırladığı yeddi məqalədə daha dayanıqlı, ədalətli və hesabatlı cinsi və reproduktiv sağlamlıq sistemlərinin qurulması üçün praktiki həllər nəzərdən keçirilir.

Topluda yer alan məqalələr:

• Klarisa Benkomo, Terri Makqovern və Oriana Lopes Uribenin “Qlobal cinsi və reproduktiv hüquqlar üçün çoxtərəfliliyin yenidən düşünülməsi”;

• Makqovern, Emi Menq, Meyv O'Rork və Rima Atharın “Hüquqlara qarşı səfərbərliyə vətəndaş cəmiyyətinin müqaviməti”;

• Danielle Qrin, Diana Romero və Holli Farkasın “Nyu-York ştatının cinsi və reproduktiv hüquqların federal səviyyədə geriləməsinə müqaviməti”;

• Attiya Varis, Xuan Pablo Boqoslavski, Gorik Ooms və Reyçel Hemondsun “Cinsi və reproduktiv sağlamlıq və hüquqların inkişafı üçün beynəlxalq maliyyə arxitekturası”;

• Jaime M. Ger, Dana Zhang, Nana Abuelsoud və Naurin Shameemin “Cinsi və reproduktiv sağlamlıq və hüquqların inkişafında vətəndaş cəmiyyətinin əsas rolu”;

• Makqovernun “BMT islahatları cinsi və reproduktiv sağlamlıq və hüquqlarını qorumalıdır” adlı rəy yazısı;

• Çelsi Klintonun “Qlobal cinsi və reproduktiv sağlamlıq və hüquqlara qarşı maliyyə və siyasi maneələrlə üzləşmək” adlı redaksiya məqaləsi.

Məqalələr toplusunun təqdimatı sentyabrın 15-də 2026-cı ildə Manhettendə keçirilən xüsusi tədbirdə baş tutub.

Maliyyələşmənin azalması reproduktiv sağlamlığa təsir edir

Toplunun təqdimatı ilə bağlı redaksiya məqaləsində Klinton Fondu və Klinton Sağlamlığa Çıxış Təşəbbüsünün sədr müavini Çelsi Klinton rəsmi inkişaf yardımının 2024–2026-cı illər arasında 46%-dək azaldığının təxmin edildiyini və bunun reproduktiv sağlamlıq sahəsinə ciddi təsir göstərdiyini qeyd edib.

Klintonun bildirdiyinə görə, yalnız ABŞ tərəfindən maliyyələşmənin azaldılması 51 ölkədə əlavə 40–55 milyon planlaşdırılmamış hamiləliyə və 12–16 milyon təhlükəli aborta səbəb ola bilər. O, səhiyyə və siyasi liderləri “cinsi və reproduktiv sağlamlıq, hüquqlar və ədalət sahəsində idarəetmə, maliyyələşmə və xidmətlərin göstərilməsi üçün davamlı sistemlər qurmaq imkanından yararlanmağa” çağırıb.

CUNY İctimai Sağlamlıq və Sağlamlıq Siyasəti Ali Məktəbinin baş dekan müavini Terri Makqovern toplunun əsas rəy məqaləsində UN Women və UNFPA-nın birləşdirilməsi təklifinə kəskin etiraz edib. Onun fikrincə, bu təklif qlobal idarəetmə sahəsində daha geniş böhranın bir hissəsidir.

Makqovern BMT nümayəndələrini hər iki qurumun müstəqil fəaliyyət mandatlarını qorumağa çağırıb. O bildirib ki, BMT insan hüquqları ilə bağlı öhdəliklərini prioritet hesab etmədiyi təqdirdə, onilliklər ərzində əldə edilmiş irəliləyişin geri çevrilməsi riski var.

mənbə: medicalxpress.com