Şizofreniya və bipolyar pozuntu genetik əsaslarının 70 faizini təşkil edir.

Şizofreniya və bipolyar pozuntu genetik əsaslarının 70 faizini təşkil edir.

Alimlər getdikcə daha aydın şəkildə görürlər ki, bir-birindən xeyli fərqlənən psixi pozuntular belə ortaq genetik mənşəyə malik ola bilər. Son illərdə aparılan genişmiqyaslı araşdırmalar göstərib ki, bir sıra psixi xəstəliklərin əsasını cəmi bir neçə ümumi genetik mexanizm təşkil edir.

2025-ci ilin dekabrında Nature jurnalında dərc olunan və bu sahədə indiyədək ən böyük sayılan tədqiqat çərçivəsində ən azı bir psixi pozuntu diaqnozu qoyulmuş 1 milyondan çox insanın DNT-si, həmçinin diaqnozu olmayan 5 milyona yaxın şəxsin genetik məlumatları təhlil edilib.

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, 14 psixi pozuntu üzrə genetik riskin böyük hissəsini cəmi beş əsas genetik imza izah edir. Məcburi davranışlarla xarakterizə olunan pozuntular – anoreksiya nervoza, Turet sindromu və obsesiv-kompulsiv pozuntu – bir genetik qrupu təşkil edir. Depressiya, təşviş pozuntuları və travmadan sonrakı stress pozuntusu ikinci qrupa daxildir. Maddə istifadəsi pozuntuları üçüncü, autizm və diqqət çatışmazlığı/hiperaktivlik pozuntusu kimi neyroinkişaf vəziyyətləri isə dördüncü qrupu formalaşdırır.

Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri şizofreniya ilə bipolyar pozuntu arasında aşkar edilmiş güclü genetik oxşarlıq olub. Belə ki, şizofreniya ilə əlaqəli genetik siqnalların təxminən 70 faizi bipolyar pozuntu ilə də üst-üstə düşür. Bu nəticə hər iki vəziyyətin həqiqətən tamamilə ayrı xəstəliklər kimi qiymətləndirilməsinin məqsədəuyğunluğu barədə yeni suallar yaradır.

Tədqiqat müəlliflərindən, Kolorado Boulder Universitetinin psixologiya və neyroelm üzrə dosenti Endryu Qrotsinger bildirib ki, genetik baxımdan bu pozuntular bir-birinə özünəməxsus cəhətlərindən daha çox bənzəyir. Onun sözlərinə görə, ortaq mexanizmlərin müəyyənləşdirilməsi gələcəkdə bir neçə xəstəlik üçün vahid müalicə üsullarının hazırlanmasına şərait yarada bilər.

Bu nəticələr 2025-ci ilin fevralında Cell jurnalında dərc olunmuş araşdırmanı tamamlayır. Həmin işdə səkkiz psixi pozuntu ilə əlaqəli 109 gen müəyyən edilmiş və onların sinir hüceyrələrinin inkişafına təsiri öyrənilmişdi. Alimlər yüzlərlə genetik variantın bir neçə pozuntuda eyni vaxtda iştirak etdiyini və beyin inkişafının müxtəlif mərhələlərinə təsir göstərdiyini aşkar ediblər.

Mütəxəssislərin fikrincə, bu tədqiqatlar gələcəkdə psixi xəstəliklərin diaqnostika və müalicə yanaşmalarını kökündən dəyişdirə bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının hesablamalarına görə, dünyada təxminən hər yeddi nəfərdən biri hər hansı psixi pozuntu ilə yaşayır ki, bu da sözügedən nəticələrin potensial əhəmiyyətini daha da artırır.

Mənbə:sciencealert.com