ABŞ-da aparılan yeni araşdırma göstərib ki, yeddi günlük intensiv meditasiya və zehin-bədən təcrübələri beyində, qan göstəricilərində, immun sistemində, maddələr mübadiləsində və orqanizmin təbii ağrıkəsici mexanizmlərində ölçülə bilən dəyişikliklər yarada bilər. Tədqiqatçılar həmçinin meditasiya zamanı psixodelik maddələrin yaratdığı vəziyyətlərə bənzər bəzi beyin əlaqələnmələrinin formalaşdığını müəyyən ediblər. University of California, San Diego alimlərinin apardığı araşdırmaya görə, cəmi bir həftə davam edən intensiv meditasiya proqramı sadəcə rahatlama hissi yaratmaqla məhdudlaşmaya, beynin və orqanizmin müxtəlif bioloji sistemlərində nəzərəçarpan dəyişikliklərə səbəb ola bilər.
Araşdırmada meditasiya proqramından sonra beyin fəaliyyəti, qan kimyası, immun siqnalları, maddələr mübadiləsi və orqanizmin təbii ağrı nəzarəti sistemində dəyişikliklər müşahidə olunub.
Tədqiqatın nəticələri Communications Biology jurnalında dərc edilib.
Tədqiqatda 20 sağlam yetkin insan iştirak edib. Onlar neyroelm üzrə təlimçi və müəllif Co Dispenzanın rəhbərlik etdiyi yeddi günlük yaşayış proqramına qatılıblar. Proqram çərçivəsində gündəlik mühazirələr, ümumilikdə təxminən 33 saat istiqamətləndirilmiş meditasiya və qrup şəklində zehin-bədən təcrübələri həyata keçirilib. Proqramda "açıq etiketli plasebo" yanaşmasından istifadə edilən bəzi sağaltma təcrübələri də olub. Ənənəvi plasebodan fərqli olaraq, bu yanaşmada iştirakçılar əvvəlcədən onlara aktiv tibbi maddə verilmədiyini bilirlər. Tədqiqatçılar proqramdan əvvəl və sonra iştirakçıların beynini funksional maqnit-rezonans tomoqrafiyası (fMRT) vasitəsilə müayinə ediblər. Bundan əlavə, maddələr mübadiləsi, immun fəaliyyəti və digər bioloji proseslərdəki dəyişiklikləri müəyyənləşdirmək üçün qan nümunələri götürülüb.
Meditasiya proqramından sonra beyində bir sıra dəyişikliklər müşahidə olunub.
Meditasiya zamanı daxili düşüncə və zehni "söhbətlərlə" əlaqələndirilən bəzi bölgələrdə beyin aktivliyi azalıb. Tədqiqatçılar bu dəyişiklikləri beynin daha səmərəli fəaliyyət göstərməsinin mümkün göstəricisi kimi qiymətləndiriblər. Bundan başqa, neyroplastikliyin, yəni beynin dəyişmə, yenidən təşkil olunma və yeni əlaqələr yaratmaq qabiliyyətinin artmasına dair sübutlar əldə edilib.
Təcrübələr zamanı iştirakçılardan meditasiya proqramından sonra götürülmüş qan plazması laboratoriyada yetişdirilən neyronlara tətbiq edilib. Nəticədə neyronların daha uzun çıxıntılar əmələ gətirdiyi və aralarındakı əlaqələrin artdığı müşahidə olunub.
Araşdırma zamanı maddələr mübadiləsində də dəyişikliklər qeydə alınıb. İştirakçıların proqramdan sonra götürülmüş qan plazması ilə təmasda olan hüceyrələrdə qlikoliz, yəni şəkərin parçalanaraq enerjiyə çevrilməsi prosesi artıb. Tədqiqatçılar bunun daha çevik və uyğunlaşa bilən metabolik vəziyyətə işarə edə biləcəyini bildiriblər. Bununla yanaşı, orqanizmin öz ağrı nəzarəti mexanizmlərinin aktivləşdiyinə dair əlamətlər də aşkarlanıb. Proqramdan sonra qanda endogen opioidlərin səviyyəsi artıb. Endogen opioidlər orqanizmin özü tərəfindən istehsal olunan və ağrının tənzimlənməsində iştirak edən təbii maddələrdir. Onlar müəyyən xüsusiyyətlərinə görə opioid tərkibli ağrıkəsici preparatların təsir etdiyi bioloji sistemlərlə əlaqəlidir.
Alimlər immun sisteminin siqnal mexanizmlərində də dəyişikliklər müəyyən ediblər.
Həm iltihabəleyhinə, həm də iltihabla əlaqəli siqnalların artdığı müşahidə olunub. Tədqiqatçılar bunu immun sisteminin sadəcə aktivliyinin artması və ya azalması deyil, daha mürəkkəb uyğunlaşma reaksiyasına məruz qalması kimi qiymətləndiriblər.
Qanda genlərin fəaliyyətinin tənzimlənməsində iştirak edən kiçik RNT molekullarında da dəyişikliklər qeydə alınıb. Bu dəyişikliklər xüsusilə beyin fəaliyyəti ilə əlaqəli bioloji proseslərdə müşahidə olunub.
Tədqiqatçılar iştirakçıların meditasiya zamanı yaşadığı subyektiv təcrübələri də araşdırıblar.
İştirakçılar birlik, transsendentlik və dəyişmiş şüur vəziyyətləri ilə əlaqəli təcrübələri qiymətləndirən Mystical Experience Questionnaire (MEQ-30) sorğusunu doldurublar.
Sorğunun orta göstəricisi proqramdan əvvəl 2,37, proqramdan sonra isə 3,02 olub.
Daha güclü mistik təcrübə yaşadığını bildirən iştirakçılarda beyindəki bioloji dəyişikliklərin də daha çox olduğu müşahidə edilib. Xüsusilə beynin müxtəlif bölgələri arasında fəaliyyət əlaqələrinin artması diqqət çəkib.
Araşdırmanın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri intensiv meditasiya zamanı yaranan bəzi beyin əlaqələnmələrinin psixodelik maddələrin təsiri altında müşahidə olunan nümunələrə bənzəməsi olub.
Tədqiqatçılar bildiriblər ki, iştirakçılar psixodelik maddələr qəbul etmədən belə, həmin maddələrin yaratdığı dəyişmiş şüur vəziyyətləri ilə əlaqələndirilən bəzi sinir əlaqələnmələrini nümayiş etdiriblər.
Burada söhbət əsasən bəzi beyin proseslərinin oxşarlığından gedir. Bu nəticə meditasiya ilə psixodelik maddələrin eyni təsirə malik olduğunu göstərmir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, fərqli təcrübələr dəyişmiş şüur vəziyyətləri ilə əlaqəli müəyyən ortaq beyin mexanizmlərini işə sala bilər.
Alimlər hesab edirlər ki, əldə olunan nəticələr dərmansız zehin-bədən yanaşmalarının sağlamlığa təsir mexanizmini daha yaxşı anlamaq üçün bioloji əsas yarada bilər.
Neyroplastikliyin artması gələcəkdə öyrənmə, emosiyaların tənzimlənməsi, psixi sağlamlıq və stressə davamlılıqla əlaqəli proseslər üçün əhəmiyyət daşıya bilər.
Endogen opioidlərin artması isə xüsusilə ağrı tədqiqatları baxımından diqqət çəkir. Tədqiqatçılar bu dəyişikliklərin gələcəkdə xroniki ağrının idarə olunması ilə bağlı araşdırmalar üçün əhəmiyyətli ola biləcəyini bildirirlər. Bununla belə, araşdırmanın sağlam yetkin insanlar üzərində aparıldığı və iştirakçıların diaqnoz qoyulmuş xəstəliklərinin olmadığı nəzərə alınmalıdır. Buna görə müşahidə edilən bioloji dəyişikliklərin real müalicə faydasına çevrilib-çevrilmədiyini müəyyənləşdirmək üçün nəzarətli klinik sınaqlara ehtiyac var.
Alimlər üçün əsas suallardan biri də müşahidə olunan dəyişikliklərə proqramın hansı komponentinin səbəb olmasıdır. İştirakçılar eyni vaxtda meditasiya, düşüncə və yanaşmaların yenidən formalaşdırılması, eləcə də açıq etiketli plasebo əsaslı sağaltma təcrübələrində iştirak ediblər. Buna görə hazırkı tədqiqat bu üsulların hər birinin ayrıca nə qədər təsir göstərdiyini müəyyənləşdirməyə imkan vermir. Gələcək araşdırmalarda bu komponentlərin ayrı-ayrılıqda və müxtəlif kombinasiyalarda öyrənilməsi planlaşdırılır. Tədqiqatçılar həmçinin yaranan bioloji dəyişikliklərin nə qədər müddət davam etdiyini və proqramın təkrarlanmasının həmin təsirləri gücləndirib-gücləndirmədiyini araşdırmaq istəyirlər.
Nəticə etibarilə, araşdırma cəmi yeddi günlük intensiv meditasiya proqramının beyində və orqanizmdə ölçülə bilən dəyişikliklərlə əlaqəli ola biləcəyini göstərir. Lakin bu nəticələr meditasiya proqramının hər hansı xəstəliyi müalicə etdiyini sübut etmir. Təsirlərin uzunmüddətli olub-olmadığını və klinik baxımdan nə qədər əhəmiyyət daşıdığını müəyyən etmək üçün daha geniş və nəzarətli tədqiqatlar tələb olunur.
mənbə: www.sciencedaily.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.