Qidaların qorunmasında geniş istifadə olunan kimyəvi maddə natrium nitrit Böyük Britaniyada son illərdə intihar nəticəsində ölümlərin artması ilə əlaqələndirilib. Yeni araşdırmaya görə, halların əhəmiyyətli hissəsi gənclər və kişilər arasında qeydə alınıb. “BMJ Public Health” jurnalında dərc olunan araşdırmada 2019–2024-cü illər üzrə mövcud məlumatlar təhlil edilib. Tədqiqatçılar nəticələrin problemin real miqyasını tam əks etdirməyə biləcəyini və natrium nitritə çıxışın daha ciddi nəzarətə götürülməsinin vacib olduğunu bildiriblər. Böyük Britaniyada intihar nəticəsində ölüm göstəriciləri 1990-cı illərin əvvəllərindən ümumilikdə azalma tendensiyası göstərsə də, son dövrlərdə yenidən artım əlamətləri müşahidə olunur. Eyni zamanda, dünyanın müxtəlif ölkələrində natrium nitritlə zəhərlənmə ilə əlaqəli intihar hallarının artdığı barədə məlumatlar yayılıb.
Alimlər natrium nitrit zəhərlənməsinin Böyük Britaniyada intihar nəticəsində ölümlərə təsirini müəyyənləşdirmək üçün retrospektiv araşdırma aparıblar. Bunun üçün ölkədə meyitlərin müayinəsi zamanı nitrit və onun oksidləşmiş metaboliti olan nitratın analizini həyata keçirən əsas laboratoriyaya göndərilmiş nümunələr araşdırılıb. Nümunələr 2019-cu ilin martından 2024-cü ilin avqustuna qədər koroner xidmətləri, məhkəmə-tibbi ekspertlər və polis orqanları tərəfindən təqdim edilib. Bu müddət ərzində laboratoriyaya Böyük Britaniya, İrlandiya və Cəbəllütariqdən ehtimal olunan qəsdən və ya təsadüfi zəhərlənmə ilə əlaqəli 201 hadisə üzrə 274 nümunə daxil olub.
Hadisələrin böyük hissəsi Böyük London, İngiltərənin cənub-şərqi, İrlandiya və Midlend bölgələrindən daxil olub. Bununla belə, tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu coğrafi bölgü real yayılmanı deyil, koroner xidmətlərinin məlumatlandırılması və analiz aparılması praktikasındakı fərqləri əks etdirə bilər.
Hadisələrin sayı 2019-cu ildən sonra əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Həmin il laboratoriya ilk dəfə nitrit və nitratın müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı nümunələr qəbul etməyə başlayıb. Son təhlilə yalnız koroner xidmətlərinin məlumatların istifadəsinə icazə verdiyi hallar daxil edilib. Bu isə 2019–2024-cü illərdə qəbul edilmiş hadisələrin 82 faizini, yəni 164 hadisəni əhatə edib.
Araşdırmaya daxil edilən şəxslərin orta yaşı 28 olub. Kişilər arasında yaş həddi 14–74, qadınlar arasında isə 17–82 olub. Hadisələrin təxminən dörddə üçü gənc nəsillərin nümayəndələrinin payına düşüb. Tədqiqatda kişilərin sayı qadınlardan əhəmiyyətli dərəcədə çox olub: 109 kişi və 52 qadın.
Kişilər ən yaşlı nəsil istisna olmaqla, bütün nəsil qruplarında hadisələrin yarıdan çoxunu təşkil edib. Ən yaşlı qrupda isə yalnız bir hadisə qeydə alınıb və həmin şəxs qadın olub. Qan analizləri də bəzi hallarda nitrit və nitratın fizioloji baxımdan gözlənilən səviyyədən kəskin yüksək olduğunu göstərib. Tədqiqatçılar bu nəticənin bir sıra hallarda maddənin qəsdən qəbul edildiyini düşündürdüyünü bildirirlər.
Araşdırmanın nəticələri “BMJ Public Health” jurnalında dərc olunub.
Alimlər araşdırmanın bir sıra məhdudiyyətlərinin olduğunu vurğulayırlar.
Nitrit və nitratın analizi bütün şübhəli intihar hallarının müayinəsi zamanı məcburi qaydada aparılmadığından bu maddə ilə əlaqəli ölümlərin dəqiq sayını müəyyənləşdirmək çətindir.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, araşdırmaya daxil edilən hallar real göstəricinin əhəmiyyətli dərəcədə aşağı qiymətləndirilməsi ola bilər. Bundan başqa, ölüm ilə nümunənin laboratoriyaya çatdırılması arasındakı müddətin müxtəlif olması biokimyəvi ölçmələrin dəqiqliyinə təsir göstərə bilər.
Alimlərin fikrincə, əsas narahatlıq doğuran məqamlardan biri halların daha çox gənclər arasında qeydə alınmasıdır. Tədqiqatçılar gənc nəsillərin rəqəmsal texnologiyalardan daha fəal istifadə etməsinin onların zərərli onlayn məzmunla qarşılaşmasını asanlaşdıra biləcəyini bildirirlər.
Tədqiqatçılar natrium nitritlə bağlı halların artımını internetdə bu maddənin əldə edilməsi və istifadəsi barədə məlumatların asanlıqla yayıla bilməsi ilə də əlaqələndirirlər.
Onların sözlərinə görə, bu cür məlumatlar bəzən psixi sağlamlığa dəstək görüntüsü altında, bəzən isə daha açıq şəkildə zərərli məqsədlərlə paylaşılır. Alimlər hesab edirlər ki, gənclərin yüksək rəqəmsal savadlılığı belə məzmunun qarşısına çıxmaq ehtimalını artıra bilər. Bu səbəbdən tədqiqatçılar həm natrium nitritə çıxışın tənzimlənməsi, həm də intihara dair zərərli məlumatların internetdə yayılmasının qarşısının alınması üçün daha sərt tədbirlərin görülməsinə çağırırlar.
Tədqiqat müəllifləri natrium nitritin intihar məqsədilə istifadəsinin Böyük Britaniyada əhəmiyyətli və narahatedici problem olduğunu bildirirlər. Onların fikrincə, maddəyə çıxışın məhdudlaşdırılması və internetdə zərərli məlumatların yayılmasının qarşısının alınması ilə yanaşı, təcili tibbi yardım xidmətlərinin də belə zəhərlənmələrin nəticələrini azaltmaq üçün əlavə imkanlarla təmin edilməsi nəzərdən keçirilməlidir.
Tədqiqatın rəhbəri professor Amrita Ahluvaliya araşdırmanın çox ağır və həssas mövzuya toxunduğunu qeyd edərək, nəticələrin intihardan zərər çəkmiş bütün insanlar üçün ağrılı ola biləcəyini bildirib.
Onun sözlərinə görə, əldə olunan nəticələr natrium nitritə çıxışın tənzimlənməsi və internetdə zərərli məlumatların yayılmasının azaldılması üçün təcili addımların atılmasının vacibliyini göstərir.
mənbə: www.sciencealert.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.