Kibertəqib yeniyetmələrdə tənhalıq yaradaraq psixi sağlamlıq problemlərini artıra bilər

Edinburq Universitetinin araşdırması göstərib ki, internetdə zorakılığa məruz qalan yeniyetmələrdə sonrakı dövrdə emosional və davranış problemlərinin yaranma riski artır. Tədqiqatçılar bu əlaqədə tənhalıq və emosiyaları idarə etməkdə çətinliklərin mühüm rol oynadığını müəyyən ediblər.

İnternetdə kibertəqibə məruz qalan yeniyetmələrin sonrakı dövrdə emosional və davranış problemləri yaşamaq ehtimalının daha yüksək olduğu müəyyən edilib.

Araşdırmaya görə, kibertəqib yeniyetmədə tənhalıq hissinin yaranmasına və emosiyalarını idarə etməkdə çətinlik çəkməsinə səbəb olduqda, növbəti altı ay ərzində emosional və davranış problemlərinin inkişaf ehtimalı artır.

Journal of Affective Disorders jurnalında dərc olunan tədqiqatın nəticələri kibertəqibdən sonra yeniyetmələrin psixi sağlamlığının dəstəklənməsinin vacibliyini göstərir. 

Alimlərin fikrincə, bu mərhələdə gənclərin özlərini təcrid olunmuş hiss etməməsinə və emosional rifahının qorunmasına kömək etmək mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Edinburq Universitetinin apardığı araşdırma internetdə zorakılıqla yeniyetmələrin psixi sağlamlığı arasındakı əlaqənin hansı mexanizmlərlə yarandığını sistemli şəkildə araşdıran ilk tədqiqatlardan biridir.

Məlumata görə, dünya üzrə uşaqların təxminən üçdə ikisi kibertəqib hallarının artdığını bildirir. Yeniyetmələrin hər iki nəfərindən biri isə belə vəziyyətlərdə lazımi dəstəyi haradan alacağını bilmədiyini qeyd edir.

Tədqiqatçılar daha ağır kibertəqib təcrübəsinin sonrakı dövrdə emosional və davranış problemlərinin artması ilə əlaqəli olub-olmadığını və bunun hansı səbəblərdən baş verdiyini müəyyənləşdirmək üçün 501 yeniyetmə arasında sorğu keçiriblər. Araşdırmada internetdə zorakılığa məruz qalma ilə sonrakı emosional nəticələr arasındakı əlaqədə hansı emosional reaksiyaların daha böyük rol oynadığı da öyrənilib. Tədqiqat üçün Çində yerləşən iki orta məktəbin yuxarı sinif şagirdlərinin məlumatlarından istifadə olunub. Tədqiqatçılar Çini kibertəqib hallarının yüksək yayılması səbəbindən bu istiqamətdə mühüm nümunə kimi qiymətləndiriblər.

Araşdırmaya 15-18 yaş arasında olan yeniyetmələr cəlb edilib. Onlardan onlayn təcrübələri ilə bağlı sorğuları doldurmaları istənilib. Bunun üçün Avropa Kibertəqibə Müdaxilə Layihəsinin Sorğusundan (European Cyberbullying Intervention Project Questionnaire) istifadə olunub.

Sorğu altı ay sonra yenidən keçirilib. Bu zaman iştirakçıların tənhalıq səviyyəsi, emosiyaları tənzimləməkdə çətinlikləri, özünə hörməti, həmçinin emosional və davranış problemləri də qiymətləndirilib.

Nəticələr göstərib ki, kibertəqibə məruz qalan yeniyetmələrdə sonradan yaranan emosional və davranış problemlərinin izahında tənhalıq və emosiyaları idarə etməkdə çətinliklər özünə hörmətlə bağlı problemlərdən daha böyük rol oynayır. Emosiyaların tənzimlənməsindəki çətinliklərin narahatlıq kimi digər emosional problemlərin yaranmasına təsir edən mühüm mexanizm olduğu müəyyənləşdirilib.

Bundan başqa, impulsları idarə etməkdə çətinlik çəkməyin davranış problemləri riskinə əhəmiyyətli təsir göstərdiyi aşkarlanıb. Bu nəticələr yaş və cins kimi digər amillər nəzərə alındıqdan sonra da dəyişməyib.

Tədqiqatın rəhbəri, Edinburq Universitetinin Səhiyyə və Sosial Elmlər Məktəbinin doktorantı Yixuan Li bildirib ki, kibertəqibin yeniyetmələrin psixi sağlamlığı üçün ciddi nəticələri ola bilər. Onun sözlərinə görə, hadisədən sonra baş verənlər də böyük əhəmiyyət daşıyır. Li qeyd edib ki, kibertəqibə məruz qalan yeniyetmələr getdikcə daha çox tənhalıq hiss edə və çətin emosiyaları idarə etməkdə problemlər yaşaya bilərlər. Bu isə onların sonradan emosional və davranış çətinlikləri ilə üzləşməsinin səbəblərindən biri ola bilər. Tədqiqatçı vurğulayıb ki, kibertəqibdən sonra yeniyetmələrə dəstək göstərilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Yeni tədqiqat alimlərin əvvəlki araşdırmalarının davamı olub. Həmin araşdırmada 33 ölkədə aparılmış 125 tədqiqatın nəticələri bir araya gətirilib və ümumilikdə 260 mindən çox iştirakçının məlumatları təhlil edilib. Əvvəlki araşdırma kibertəqibin yeniyetmələrin psixi sağlamlığına uzunmüddətli təsirini müəyyənləşdirən amilləri ortaya çıxarıb. Hazırkı tədqiqat isə həmin amillərdən hansının kibertəqiblə sonrakı emosional və davranış problemləri arasındakı əlaqədə daha mühüm rol oynadığını müəyyənləşdirməyə imkan verib.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, nəticələr kibertəqibin qarşısının alınması və ondan sonra müdaxilə tədbirlərinin hansı istiqamətlərə yönəldilməsinin daha səmərəli ola biləcəyini daha dəqiq anlamağa imkan verir.

mənbə: medicalxpress.com