Uşaqlıqda stress təkcə psixikaya deyil, bağırsaqlara da ömürlük təsir göstərə bilər

Erkən yaş stresləri həzm sistemini “yenidən proqramlaşdıra” bilər — yeni araşdırma

Yeni elmi tədqiqat göstərir ki, uşaqlıq dövründə yaşanan stress yalnız emosional sağlamlığa deyil, həm də həzm sisteminə uzunmüddətli fiziki təsir göstərə bilər.

New York University tərəfindən aparılan və Gastroenterology jurnalında dərc edilən araşdırmaya görə, erkən yaş stressi bağırsaq–beyin əlaqəsini dəyişdirərək sonradan xroniki həzm problemlərinə yol aça bilər.

Stress bağırsaq–beyin əlaqəsini pozur

Tədqiqatın müəlliflərindən Kara Marqolis bildirir ki, beyin və bağırsaq daim bir-biri ilə əlaqədədir:  “Beyin təsirlənəndə bağırsaq da təsirlənir — bu iki sistem 24/7 bir-biri ilə danışır.”Araşdırma göstərir ki, bu əlaqənin pozulması aşağıdakı problemlərlə nəticələnə bilər:

• qarın ağrısı
• qəbizlik
• ishal
• irritabl bağırsaq sindromu (İBS)

Stress uşaqlıqdan başlayanda risk artır

Elm adamları müəyyən ediblər ki, hamiləlik dövründə və erkən uşaqlıqda yaşanan:

• emosional laqeydlik
• travmalar
• ailə daxili psixoloji çətinliklər beynin inkişafına təsir göstərir və həm psixi, həm də fiziki xəstəlik riskini artırır.

Heyvan tədqiqatı: stress bağırsağın funksiyasını dəyişir

Alimlər siçanlar üzərində apardıqları təcrübələrdə erkən stressin təsirini araşdırıblar. Körpə siçanlar analarından gündə bir neçə saat ayrılaraq stressə məruz qoyulub.

Nəticələr:

• yetkinlik dövründə artan narahatlıq davranışları
• bağırsaq ağrısı
• həzm hərəkətlərində pozulmalar

Maraqlıdır ki, bu təsirlər cinsə görə fərqli olub:

• dişilərdə daha çox ishal
• erkəklərdə daha çox qəbizlik

Müxtəlif bioloji yollar müxtəlif simptomlara səbəb olur

Araşdırma göstərib ki, bağırsaq problemləri vahid mexanizmə bağlı deyil:

• simpatik sinir sistemi → bağırsaq hərəkətləri
• serotonin sistemi → həm ağrı, həm hərəkət
• hormonlar → ağrı hissi

Bu isə gələcəkdə daha fərdiləşdirilmiş müalicələrin mümkün ola biləcəyini göstərir.

İnsan tədqiqatları nəticələri təsdiqləyir

Tədqiqat iki böyük insan qrupunu da əhatə edib. 40 mindən çox uşaq üzərində araşdırma aparılıb (Danimarka) Anaları hamiləlik zamanı və ya doğuşdan sonra müalicə olunmamış depressiya yaşayan uşaqlarda:

• ürəkbulanma və qusma
• funksional qəbizlik
• kolik
• irritabl bağırsaq sindromu riskinin daha yüksək olduğu müəyyən edilib.

ABŞ-da 12 min uşaq üzərində araşdırma

NIH tərəfindən dəstəklənən ABCD tədqiqatında erkən yaş travmaları (zorakılıq, laqeydlik, valideyn psixi problemləri) olan uşaqlarda:

• həzm sistemi problemləri daha çox müşahidə olunub

Maraqlı fərq: heyvan və insan nəticələri

Siçanlarda cins fərqi müşahidə edilsə də, insanlarda bu fərq görünməyib. Bu isə göstərir ki, erkən stressin təsiri insan inkişafının kritik mərhələlərində hər iki cins üçün oxşar ola bilər.

Nəticə: uşaqlıq təcrübəsi bədənin biologiyasını dəyişə bilər

Araşdırmanın ümumi mesajı belədir:

• erkən yaş stressi yalnız psixoloji iz buraxmır
• bağırsaq–beyin əlaqəsini uzunmüddətli dəyişdirə bilər
• müxtəlif simptomlar müxtəlif bioloji mexanizmlərlə bağlıdır

Kara Marqolisin sözləri ilə: “Pasiyentlərin yalnız hazırkı stressini deyil, uşaqlıq tarixçəsini də nəzərə almalıyıq.”

Bu nəticələr gələcəkdə həzm sistemi pozuntularının daha dəqiq və fərdi yanaşmalarla müalicəsinə yol aça bilər.

Mənbə:sciencedaily.com