Son xəbərlər
TİBB VƏ SAĞLAMLIQ

Bağırsaqdakı virusların qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə əlaqəsi müəyyən edilib

Bağırsaqdakı virusların qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə əlaqəsi müəyyən edilib
İnsan bağırsağında yaşayan virusların sağlamlıq və həzm sistemi xəstəliklərinə təsiri ilə bağlı yeni elmi nəticələr əldə edilib. London Kral Kolleci, Helmholts Münhen və Nottingem Universitetinin  alimləri bağırsaq mikrobiomunda indiyədək kifayət qədər öyrənilməmiş 116 mindən çox virus qrupu müəyyən ediblər. Araşdırma bu virusların bağırsaq bakteriyaları ilə sıx əlaqədə olduğunu və qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə əlaqəli mikrobiom dəyişikliklərində iştirak edə biləcəyini göstərib.

Nəticələri Nature Communications və Gut elmi jurnallarında dərc olunan iki ayrı araşdırma bağırsaq mikrobiomunun yalnız bakteriyalardan ibarət olmadığını, virusların da bu mürəkkəb ekosistemin mühüm hissəsini təşkil etdiyini ortaya qoyub.

Tədqiqatçılar xüsusilə bakteriofaqlara – bakteriyaları yoluxduran viruslara diqqət yetiriblər. Bu viruslar insan hüceyrələrinə deyil, bağırsaqda yaşayan bakteriyalara təsir göstərir və onların sayına, fəaliyyətinə, eləcə də digər mikroorqanizmlərlə qarşılıqlı əlaqələrinə təsir edə bilir.  Bağırsaq mikrobiomu ilə bağlı əvvəlki elmi araşdırmalar əsasən bakteriyalara yönəlib. Halbuki insan həzm sistemində bakteriyalarla yanaşı, böyük və müxtəlif virus icması da mövcuddur. Bu virusların hansı funksiyaları yerinə yetirdiyi və bağırsaq sağlamlığına necə təsir göstərdiyi isə indiyədək kifayət qədər öyrənilməyib.  Yeni araşdırmada alimlər nəcis nümunələrindən əldə edilən genetik materialı təhlil edərək bağırsaqda 116 mindən çox virus qrupu müəyyənləşdiriblər. Maraqlıdır ki, onların 99 faizindən çoxunun mövcud ən böyük bağırsaq virusları kataloqunda yaxın genetik uyğunluğu aşkar edilməyib.  Bu nəticə insan bağırsağında yaşayan virusların böyük hissəsinin hələ də elmi baxımdan kifayət qədər öyrənilmədiyini göstərir.

Tədqiqatçılar virus və bakteriyaların eyni şəxslərin bağırsağında hansı nisbətdə mövcud olduğunu, onların sayının bir-biri ilə necə dəyişdiyini də araşdırıblar. Məlum olub ki, bəzi virus qrupları müəyyən bakteriyalarla birlikdə daha çox müşahidə olunur, digərləri isə həmin bakteriyalarla mənfi əlaqə nümayiş etdirir. Alimlər araşdırmada Böyük Britaniyanın ən böyük əkizlər reyestri olan TwinsUK layihəsinin 1000-dən çox iştirakçısının məlumatlarından istifadə ediblər. Bu məlumatlara bağırsaq bakteriyaları, sağlamlıq göstəriciləri və qidalanma xüsusiyyətləri daxil olub.  Əkizlərin müqayisəsi virus müxtəlifliyinin formalaşmasında həm genetik, həm də ətraf mühit amillərinin rolunu qiymətləndirməyə imkan verib.  Nəticələrə görə, genetik amillər bağırsaqdakı ümumi virus müxtəlifliyinin təxminən 47 faizini izah edə bilər. Bununla belə, ayrı-ayrı virus populyasiyalarının əksəriyyətinə əsasən ətraf mühit amillərinin təsir göstərdiyi müəyyən edilib.

Tədqiqatçılar həmçinin zərərli bakterial davranışlarla əlaqəli genlər daşıyan azsaylı virus qrupları aşkar ediblər. Bu viruslar bəzi hallarda infeksiyalara səbəb ola bilən bakteriyalarla daha çox, qida liflərinin parçalanmasında iştirak edən faydalı bakteriyalarla isə daha az birlikdə müşahidə olunub.
Lakin alimlər bu əlaqənin virusların birbaşa xəstəlik yaratdığını sübut etmədiyini vurğulayırlar.  Araşdırmanın ikinci mərhələsində alimlər bağırsaq viruslarının qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə əlaqəsini öyrəniblər.  Qıcıqlanmış bağırsaq sindromu qarın ağrısı, köp, qaz, qəbizlik və ya ishal kimi əlamətlərlə müşayiət olunan, həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərə bilən geniş yayılmış həzm sistemi pozuntusudur. Dünya əhalisinin təxminən 10 faizində müşahidə edilən bu sindromun yaranma səbəbləri hələ də tam aydınlaşdırılmayıb.  Gut jurnalında dərc olunan ikinci araşdırmada alimlər İBS ilə əlaqəli 50 bağırsaq virusu qrupu müəyyən ediblər. Onların əksəriyyətinin bu sindromdan əziyyət çəkən insanlarda daha az miqdarda olduğu aşkarlanıb.

Tədqiqatçılar həmçinin viruslarla bakteriyalar arasındakı qarşılıqlı əlaqələrdə fərqlər müşahidə ediblər. Müəyyən edilib ki, İBS ilə əlaqələndirilən bəzi bakteriyaları yoluxduran virusların bağırsaqdakı yayılma xüsusiyyətləri də dəyişir.
Bu nəticələr qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun yalnız bakteriyaların sayındakı və tərkibindəki dəyişikliklərlə deyil, bağırsaq mikrobiomunun daha geniş ekosistemində baş verən pozuntularla əlaqəli ola biləcəyini göstərir. Tədqiqatın əsas müəlliflərindən biri, London Kral Kollecinin elmi işçisi doktor Panayiotis Lukka bildirib ki, bağırsaq viruslarını araşdırmaq olduqca çətindir. Buna görə də müəyyən edilmiş virusların böyük hissəsi indiyədək mövcud elmi kataloqlarda qeydə alınmayıb.
Onun sözlərinə görə, araşdırmada diqqət çəkən əsas məqam virusların bağırsaq bakteriyaları və onların istehsal etdiyi kimyəvi maddələrlə sıx əlaqəsinin müəyyən edilməsidir.

London Kral Kollecində metabolomika üzrə tədqiqat qrupuna rəhbərlik edən, araşdırmanın baş müəllifi doktor Kristina Menni isə bağırsaq mikrobiomunu tam anlamaq üçün bakteriyalarla yanaşı, onların əhatəsində yaşayan virusların da öyrənilməsinin vacibliyini vurğulayıb.  Alimlərin fikrincə, viruslar və bakteriyalar arasındakı qarşılıqlı əlaqələrin araşdırılması bağırsaq ekosisteminin necə fəaliyyət göstərdiyini, qidalanma və digər amillərin həzm sisteminə təsirini daha yaxşı anlamağa kömək edə bilər. 

Tədqiqatçılar növbəti mərhələdə virusların bakteriyaların metabolizminə birbaşa təsir göstərib-göstərmədiyini müəyyənləşdirməyi planlaşdırırlar. Eyni zamanda, sağlam və xəstə insanlarda viruslarla bakteriyalar arasındakı əlaqələrin necə dəyişdiyi araşdırılacaq.  Gələcək tədqiqatların əsas istiqamətlərindən biri bağırsaq viruslarının xəstəliklərin müəyyənləşdirilməsində biomarker kimi istifadə imkanlarını qiymətləndirməkdir. Bu yanaşma qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun daha dəqiq müəyyənləşdirilməsinə və gələcəkdə fərdi müalicə strategiyalarının hazırlanmasına töhfə verə bilər.
Bununla belə, alimlər araşdırmanın müşahidə xarakteri daşıdığını və virusların İBS-yə birbaşa səbəb olduğunu sübut etmədiyini bildirirlər. Bundan əlavə, tədqiqatlarda iştirak edən şəxslərin əksəriyyətinin Avropa mənşəli yaşlı qadınlar olması nəticələrin daha müxtəlif əhali qruplarında yoxlanılmasını zəruri edir.
Beləliklə, yeni elmi nəticələr bağırsaq mikrobiomunun indiyədək diqqətdən kənarda qalan virus komponentinin həzm sistemi sağlamlığında mühüm rol oynaya biləcəyini göstərir. Alimlər hesab edirlər ki, bu istiqamətdə aparılacaq araşdırmalar qıcıqlanmış bağırsaq sindromunun səbəblərinin daha dərindən öyrənilməsinə və yeni diaqnostik yanaşmaların inkişafına imkan yarada bilər.









Təsdiqlənmiş hesab

Şərhlər

0 şərh

Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.