Son xəbərlər
TİBB VƏ SAĞLAMLIQ

Alzheimer xəstəliyini müəyyən etmək üçün onurğadan maye götürülməsinə ehtiyac azala bilər: Yeni qan testi 90 faizdən çox dəqiqlik göstərib

Alzheimer xəstəliyini müəyyən etmək üçün onurğadan maye götürülməsinə ehtiyac azala bilər: Yeni qan testi 90 faizdən çox dəqiqlik göstərib

İsveç alimlərinin apardığı yeni araşdırma Alzheimer xəstəliyinin diaqnostikasında qan analizinin imkanlarını genişləndirib. Tədqiqatın nəticələrinə görə, təkmilləşdirilmiş qan testi xəstəliyə xas beyin dəyişikliklərini aşkarlamaqda uzun müddətdir istifadə olunan beyin-onurğa beyni mayesinin analizləri ilə müqayisə edilə bilən dəqiqlik nümayiş etdirir. Testin diaqnostik dəqiqliyi ən azı 90 faiz təşkil edir.

İsveçin Lund Universitetinin  tədqiqatçıları tərəfindən aparılan və Nature Aging elmi jurnalında dərc olunan araşdırma göstərir ki, yeni qan testi bir çox hallarda xəstələrin daha invaziv müayinələrdən keçməsinə ehtiyacı azalda bilər.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu üsulun səhiyyə sistemində daha geniş tətbiqi Alzheimer xəstəliyinin müəyyənləşdirilməsini asanlaşdıra, xüsusilə yaddaş pozuntuları ilə müraciət edən insanların müayinəsində diaqnostik imkanları artıra bilər. Alzheimer xəstəliyinin diaqnostikasında indiyədək əsas üsullardan biri beyin-onurğa beyni mayesinin  analizidir. Bu müayinə zamanı onurğa nahiyəsindən xüsusi iynə vasitəsilə maye nümunəsi götürülür. Prosedur tibbi baxımdan geniş istifadə olunsa da, invaziv xarakter daşıdığı üçün bəzi xəstələr üçün narahatlıq yarada bilər.

Digər üsul isə pozitron-emissiya tomoqrafiyası vasitəsilə beyində Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli dəyişikliklərin müəyyən edilməsidir. Lakin bu müayinə xüsusi avadanlıq və yüksək maliyyə resursları tələb edir. Yeni araşdırmada alimlər qan analizinin bu üsullarla müqayisədə nə dərəcədə etibarlı olduğunu qiymətləndiriblər. Nəticələr göstərib ki, təkmilləşdirilmiş qan testi Alzheimer patologiyasını aşkarlamaqda beyin-onurğa beyni mayesinin analizləri ilə ən azı 90 faiz dəqiqlik səviyyəsində uyğunluq nümayiş etdirir. Lund Universitetinin Klinik Yaddaş Araşdırmaları Bölməsinin doktorantı Noëlle Warmenhoven bildirib ki, yeni tədqiqatda ilk dəfə olaraq qan testinin klinik praktikada istifadə üçün təsdiqlənmiş hədlər əsasında bu qədər yüksək dəqiqlik göstərdiyi sübut olunub.

Araşdırmanın baş müəlliflərindən biri, nevrologiya üzrə dosent və Skone Universitet Xəstəxanasının yaddaş klinikasında çalışan Sebastian Palmqvist isə nəticələrin qan analizlərinin ənənəvi beyin-onurğa beyni mayesi testlərindən geri qalmadığını göstərdiyini vurğulayıb. Yeni qan testinin əsasını p-tau217 adlı zülal biomarkerinin ölçülməsi təşkil edir. Bu zülal Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli bioloji dəyişikliklərin müəyyən edilməsində mühüm göstərici hesab olunur. Alzheimer xəstəliyi zamanı beyində amiloid və tau zülalları ilə əlaqəli patoloji dəyişikliklər baş verir. Xüsusilə tau zülalının dəyişmiş formaları sinir hüceyrələrinin fəaliyyətinə mənfi təsir göstərir.

Qan nümunəsində p-tau217 səviyyəsinin ölçülməsi beyində Alzheimer patologiyasının mövcudluğu barədə məlumat əldə etməyə imkan verir.  ABŞ-da istifadəsinə təsdiq verilmiş qan testinin bir variantında p-tau217 ilə yanaşı, amiloid-beta 42 (Aβ42) zülalı da ölçülür. Bu zülal Alzheimer xəstəliyi zamanı beyində toplanaraq amiloid lövhələrinin yaranmasında iştirak edir. Lakin Lund Universitetinin tədqiqatçıları yeni araşdırmada p-tau217 göstəricisinin təkbaşına ölçülməsinin bəzi hallarda hər iki biomarkerin birlikdə qiymətləndirilməsi qədər effektiv olduğunu da nümayiş etdiriblər. Araşdırmanın mühüm xüsusiyyətlərindən biri diaqnostik nəticələrin qiymətləndirilməsində əvvəlcədən müəyyən edilmiş və tənzimləyici qurumlar tərəfindən təsdiqlənmiş göstəricilərdən istifadə edilməsidir.  Əvvəlki tədqiqatlarda alimlər qan testlərinin dəqiqliyini qiymətləndirərkən hər araşdırma üçün ayrıca optimal hədlər müəyyən edirdilər. Lakin bu göstəricilər real klinik şəraitdə həmişə eyni nəticəni verməyə bilərdi.

Yeni araşdırmada isə qan testinin nəticəsini müsbət, mənfi və ya qeyri-müəyyən kimi qiymətləndirmək üçün klinik praktikada tətbiq olunan hazır hədlərdən istifadə edilib.

Testin effektivliyi üç fərqli tədqiqat qrupunda yoxlanılıb:

  • ABŞ-da aparılan elmi tədqiqatın iştirakçıları;

  • İsveçdəki yaddaş klinikasına müraciət edən xəstələr;

  • İsveçdə ilkin tibbi yardım müəssisələrində müayinə olunan şəxslər.

Hər üç qrupda qan analizinin nəticələri beyin-onurğa beyni mayesinin analizləri ilə müqayisə edilə bilən dəqiqlik göstərib. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, qan analizinin yüksək dəqiqlik nümayiş etdirməsi onun hazırda sağlam, yaddaş problemi olmayan bütün insanlarda kütləvi skrininq məqsədilə istifadə edilə biləcəyi demək deyil.  Hazırda testin yaddaş klinikalarında və digər ixtisaslaşmış tibb müəssisələrində, koqnitiv əlamətləri olan şəxslərin müayinəsi üçün tətbiqi tövsiyə edilir. Qeyri-müəyyən nəticə əldə edildikdə PET müayinəsi və ya beyin-onurğa beyni mayesinin analizi aparıla bilər.  Tədqiqatın müəlliflərindən Sebastian Palmqvist bildirir ki, gələcəkdə bu testin ilkin tibbi yardım sistemində tətbiqi imkanları da araşdırılır. Daha uzunmüddətli perspektivdə isə effektiv müalicə üsullarının inkişafından asılı olaraq yaddaş problemi olmayan şəxslərin də müayinəsində istifadəsi nəzərdən keçirilə bilər.

Alzheimer xəstəliyinin erkən müəyyənləşdirilməsi müalicə və xəstəliyin gedişinin idarə olunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə xəstəliyin ilkin mərhələlərində bioloji dəyişikliklərin aşkarlanması mütəxəssislərə daha düzgün klinik qərarlar verməyə kömək edə bilər.  Yeni qan testinin əsas üstünlüyü sadə qan nümunəsi vasitəsilə beyində baş verən patoloji proseslər haqqında məlumat əldə etmək imkanıdır. Bu, daha mürəkkəb və invaziv müayinələrə ehtiyacı azalda, diaqnostik prosedurları xəstələr üçün asanlaşdıra bilər.

Bununla belə, alimlər vurğulayırlar ki, qan analizi həkim müayinəsini və klinik qiymətləndirməni əvəz etmir. Testin nəticələri xəstənin simptomları və digər tibbi göstəriciləri ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.  Beləliklə, yeni araşdırma Alzheimer xəstəliyinin diaqnostikasında daha əlçatan və az invaziv qan testlərinin tətbiqi istiqamətində mühüm addım hesab olunur.

 

 

 

 

 

 

 

 

mənbə: medicalxpress.com 

Təsdiqlənmiş hesab

Şərhlər

0 şərh

Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.