Son xəbərlər
TİBB VƏ SAĞLAMLIQ

FDA uşaqlarda 1-ci tip diabetin müalicəsi üçün yeni preparatın istifadəsini təsdiqləyib

FDA uşaqlarda 1-ci tip diabetin müalicəsi üçün yeni preparatın istifadəsini təsdiqləyib
ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) 1-ci tip diabet diaqnozu yeni qoyulmuş 8–17 yaşlı uşaqlar və yeniyetmələr üçün teplizumab preparatının istifadəsini təsdiqləyib. Müalicə immun sisteminin insulin istehsal edən hüceyrələrə hücumunu zəiflədərək orqanizmin öz insulinini istehsal etmək qabiliyyətini daha uzun müddət qorumağa kömək edə bilər.  Kolorado Universitetinin Anschutz Tibb Kampusunun məlumatına görə, 1-ci tip diabet diaqnozu qoyulan uşaqlarda qanda şəkərin səviyyəsinə nəzarət ömürboyu davam edən çətin prosesdir. İnsulin bu xəstəliyin üçüncü mərhələsində qan şəkərini tənzimləmək üçün vacib olsa da, mədəaltı vəzidə insulin istehsal edən hüceyrələrin immun sistemi tərəfindən məhv edilməsinin qarşısını almır.  Yeni təsdiqlənmiş müalicə həmin zədələnmə prosesini ləngitmək və orqanizmin insulin istehsal etmək qabiliyyətinin müəyyən hissəsini qorumaq məqsədi daşıyır. Bununla belə, ailələrin müalicə variantını nəzərdən keçirməsi üçün diaqnozdan sonra məhdud vaxtı var.  FDA 2026-cı ilin iyununda teplizumabın istifadə göstərişlərini genişləndirərək onu 1-ci tip diabetin üçüncü mərhələsi yeni aşkarlanmış 8–17 yaşlı uşaqlar və yeniyetmələr üçün də təsdiqləyib. Xəstəliyin bu mərhələsində simptomlar üzə çıxır və insulin müalicəsinə ehtiyac yaranır.  Təsdiq preparatın insulin istehsalını qorumağa kömək etdiyini göstərən sübutlar əsasında FDA-nın sürətləndirilmiş təsdiq proseduru çərçivəsində verilib. Teplizumab daha əvvəl 1-ci tip diabetin ikinci mərhələsində olan 1 yaş və daha böyük şəxslərdə xəstəliyin üçüncü mərhələyə keçməsini gecikdirmək üçün təsdiqlənmişdi.

1-ci tip diabet immun sisteminin mədəaltı vəzidə yerləşən və orqanizmin qidadan enerji əldə etməsinə, eləcə də qanda şəkərin səviyyəsini tənzimləməsinə kömək edən insulin istehsalçısı beta hüceyrələrə hücumu nəticəsində yaranır. Xəstəliyin ilk simptomları ortaya çıxanda bu hüceyrələrin bir hissəsi hələ də fəaliyyətini davam etdirir.  Teplizumab zədələnməyə səbəb olan immun hüceyrələrini hədəf alır. Bununla da xəstəliyin başlanğıcında orqanizmin müəyyən miqdarda insulin istehsal etməyə davam etdiyi “bal ayı” dövrünü uzatmaq potensialına malikdir.  Kolorado Universitetinin Anschutz Tibb Məktəbinin pediatriya üzrə dosenti, Barbara Devis Diabet Mərkəzinin həkim-alimlərindən biri Kimber Simmons bildirib ki, insulin 1-ci tip diabetin üçüncü mərhələsində həyati əhəmiyyət daşısa da, insulin istehsal edən hüceyrələri məhv edən immun prosesinə təsir göstərmir.  “Teplizumab beta hüceyrələrin və orqanizmdə hələ də mövcud olan insulin istehsalı qabiliyyətinin bir hissəsini qorumaq imkanı yaradır. Məqsəd nəzərəçarpacaq nəticə əldə etmək üçün prosesə kifayət qədər erkən müdaxilə etməkdir”, – o qeyd edib.

Preparatın istifadə göstərişlərinin genişləndirilməsini əsaslandıran sübutlar 328 uşaq və yeniyetmənin iştirak etdiyi PROTECT klinik tədqiqatından əldə olunub. Tədqiqatın 78 həftəlik nəticələrinə əsasən, teplizumab qəbul edən iştirakçılarda insulin istehsal etmək qabiliyyəti plasebo qəbul edənlərlə müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə daha yaxşı qorunub.  Alimlər orqanizmin təbii yolla nə qədər insulin istehsal etdiyini müəyyənləşdirmək üçün C-peptid göstəricisini ölçüblər. Bu göstərici mədəaltı vəzinin insulin istehsalını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
Teplizumab qəbul edən uşaqların təxminən 95 faizində orqanizmin öz insulin istehsalı klinik baxımdan əhəmiyyətli səviyyədə qorunub. Plasebo qəbul edənlərdə isə bu göstərici təxminən 79 faiz təşkil edib.  1-ci tip diabetli şəxslər arasında aparılmış digər tədqiqatlar da C-peptid səviyyəsinin yüksək olmasının ağır hipoqlikemiya (qan şəkərinin təhlükəli dərəcədə azalması) hallarının azalması, insulinə tələbatın aşağı düşməsi və diabetik retinopatiya da daxil olmaqla bəzi ağırlaşmaların riskinin azalması ilə əlaqəli olduğunu göstərib.

Teplizumab müalicəsində vaxt amili xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Preparatın tətbiqinə diaqnoz qoyulduqdan sonra səkkiz həftə ərzində başlanmalıdır. PROTECT tədqiqatında iştirakçılar müalicəyə diaqnozdan sonrakı ilk altı həftə ərzində başlayıblar.
Əvvəlki araşdırmalar da müalicəyə nə qədər tez başlanarsa, nəticələrin bir o qədər yaxşı ola biləcəyini göstərib.  Müalicə adətən altı ay fasilə ilə tətbiq olunan, hər biri 12 gün davam edən iki kursdan ibarətdir. Hər gün venadaxili infuziya vasitəsilə preparat yeridilir.  Mümkün əlavə təsirlərə dəri səpgiləri, baş ağrısı, ürəkbulanma və ağ qan hüceyrələrinin bir növü olan limfositlərin sayının müvəqqəti azalması daxildir.  Daha ciddi risklər sırasında sitokinlərin sərbəst buraxılması sindromu (iltihabi reaksiya), infeksiyalar və virusların yenidən aktivləşməsi yer alır. Buna görə də müalicə təcrübəli tibbi heyət tərəfindən aparılmalı və pasiyentin vəziyyəti diqqətlə izlənilməlidir.
Teplizumab 1-ci tip diabeti sağaltmır və insulinə ehtiyacı aradan qaldırmır. Preparat xəstəliyin yaranmasına səbəb olan immun prosesinə təsir göstərməklə mövcud müalicə yanaşmalarına əlavə imkan yaradır.

Həkimlərə və ailələrə müalicə ilə bağlı qərarların qəbulunda kömək etmək məqsədilə Kimber Simmons klinik tədqiqat rəhbərləri və uşaq diabeti üzrə mütəxəssislərdən ibarət milli işçi qrupuna rəhbərlik edib. Qrup Diabetes Care jurnalında dərc olunan praktik klinik tövsiyələri hazırlayıb.  Breakthrough T1D təşkilatının dəstəyi ilə hazırlanmış sənəddə klinik tədqiqatların nəticələri gündəlik tibbi təcrübə ilə birləşdirilib. Tövsiyələrdə pasiyentlərin seçilməsi, müalicənin mümkün fayda və riskləri, həkimlə ailə arasında birgə qərarvermə, təhlükəsizlik monitorinqi və müalicənin planlaşdırılması məsələləri əhatə olunub.  Hazırda Kolorado Uşaq Xəstəxanasında da çalışan Simmons PROTECT tədqiqatının, eləcə də 8 yaşdan kiçik və 1-ci tip diabetin ikinci mərhələsində olan uşaqlarda teplizumabın təsirini araşdıran PETITE-T1D tədqiqatının nəticələrinin həmmüəllifidir. “Preparat təsdiqləndikdən sonra əsas sual onun klinik praktikada necə tətbiq ediləcəyidir. Real tibbi şəraitdə pasiyentlərin müalicəsi hər zaman klinik tədqiqat protokolları ilə tam üst-üstə düşmür. Biz həkimlərə ailələrlə məlumatlı müzakirələr aparmaq, əsaslandırılmış və təhlükəsiz qərarlar qəbul etmək üçün praktik tövsiyələr vermək istəyirdik”, – Simmons bildirib.

Hazırlanan tövsiyələr tibbdə uzun müddətdir mövcud olan başqa bir problemə – elmi nailiyyətlərin gündəlik tibbi praktikaya tətbiqinə də diqqət çəkir.  Breakthrough T1D təşkilatının tibbi məsələlər üzrə baş vitse-prezidenti Anastasiya Albanese-O'Nil bildirib ki, mühüm tibbi nailiyyətlərin gündəlik klinik praktikada geniş tətbiqinə qədər orta hesabla 17 il vaxt keçir.  “Bu fərqin aradan qaldırılması ən yaxşı elmi nailiyyətlərin insanlara daha tez çatdırılması baxımından vacibdir. Breakthrough T1D bu prosesi təhlükəsiz şəkildə sürətləndirməyə, həkimlərlə ailələrin birgə qərarverməsini dəstəkləməyə yönəlmiş təşəbbüslərə diqqət yetirir. Yeni klinik tövsiyələr 1-ci tip diabetin üçüncü mərhələsi yeni diaqnoz edilmiş uşaqların vaxtında tibbi yardım almasına kömək edəcək mühüm vasitədir. Bu sənədin hazırlanmasına bilik və vaxt sərf edən mütəxəssislərə minnətdarıq”, – o vurğulayıb.
Məqalə müəllifləri teplizumabın diabetə dair mövcud tibbi xidmət sisteminə inteqrasiya edilməsinin vacibliyini xüsusi qeyd edirlər. Onların fikrincə, preparatın tətbiqi üçün ayrıca və mövcud müalicədən təcrid olunmuş sistem yaratmaq əvəzinə, onun gündəlik tibbi xidmətin tərkib hissəsinə çevrilməsi daha məqsədəuyğundur.

Simmonsun sözlərinə görə, məqsəd müalicə prosesini parçalamaq deyil, yeni preparatdan mövcud tibbi xidmət çərçivəsində düşünülmüş və təhlükəsiz şəkildə istifadə etməkdir.





mənbə: scitechdaily.com 

Təsdiqlənmiş hesab

Şərhlər

0 şərh

Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.