Son xəbərlər
TİBB VƏ SAĞLAMLIQ

Beynin dərinliyində yerləşən kiçik bir nahiyə hansı məlumatları yadda saxlayacağımızı müəyyən edir

Beynin dərinliyində yerləşən kiçik bir nahiyə hansı məlumatları yadda saxlayacağımızı müəyyən edir
Beynin emosiyaların, xüsusilə qorxu və narahatlığın emalında iştirak etməsi ilə tanınan kiçik bir nahiyəsinin yaddaşın formalaşmasında daha geniş rol oynadığı müəyyən edilib. Yeni araşdırmaya görə, bu nahiyədəki xüsusi neyronların fəaliyyəti insanın ilk dəfə gördüyü hansı görüntüləri uzunmüddətli yaddaşında saxlayacağını əvvəlcədən müəyyən etməyə kömək edir.

 Araşdırma ABŞ-ın Sedars-Sinay Sağlamlıq Elmləri Universitetinin  alimləri tərəfindən aparılıb və nəticələri Nature Neuroscience elmi jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatın mərkəzində beynin gicgah payının dərinliyində yerləşən, təxminən qoz böyüklüyündə olan badamcıq cismi (amigdala) dayanır. İndiyədək əsasən emosional reaksiyalar və qorxu ilə əlaqələndirilən bu strukturun gündəlik vizual məlumatların yaddaşda saxlanılmasında da mühüm rol oynadığı üzə çıxıb.

Amigdala hansı məlumatların yaddaşda qalmasına necə təsir edir?

İnsan beyni hər gün saysız-hesabsız görüntü və təcrübəni qeydə alsa da, onların yalnız bir hissəsi uzunmüddətli yaddaşa çevrilir. Alimlər indi hansı məlumatların yadda qalacağını əvvəlcədən müəyyən etməyə kömək edən neyron aktivliyi nümunəsini aşkar ediblər.  Amigdala uzun müddətdir emosional və sosial davranışlarda, xüsusilə qorxu hissinin emalında iştirakı ilə tanınır. Bu strukturun yaddaşa təsirinin isə əsasən emosional əhəmiyyət daşıyan hadisələrlə məhdudlaşdığı düşünülürdü. Yeni araşdırma onun təsirinin daha geniş olduğunu göstərir. Belə ki, amigdala emosional məzmun daşımayan adi vizual məlumatların da yaddaşda saxlanılmasına təsir edə bilər.  Tədqiqatçılar üzlərə, heyvanlara və mənzərələrə aid görüntülərə daha həssas reaksiya verən xüsusi neyronları müəyyən ediblər. Bu neyronlar üstünlük verdikləri kateqoriyaya aid görüntülərə daha güclü reaksiya göstərdikdə, iştirakçıların həmin görüntüləri sonradan xatırlamaq ehtimalı da yüksək olub.  Bu nəticə göstərir ki, xüsusi neyronların aktivlik səviyyəsi insanın hansı təcrübələri yaddaşında saxlayacağını proqnozlaşdırmağa kömək edə bilər.  

Tədqiqatın müəlliflərindən biri, Sedars-Sinay Sağlamlıq Elmləri Universitetinin professoru Ueli Rutishauser bildirib ki, nəticələr insanın görüntünü ilk dəfə gördüyü anda amigdalanın müəyyən neyron qruplarının aktivliyinin həmin görüntünün sonradan xatırlanıb-xatırlanmayacağını proqnozlaşdırdığını təsdiqləyir. Beynin hansı məlumatları uzunmüddətli yaddaş üçün seçdiyini araşdırmaq məqsədilə alimlər epileptik tutmaların monitorinqi üçün beyninə elektrodlar yerləşdirilmiş 112 pasiyentin məlumatlarını təhlil ediblər.  Bu elektrodlar iştirakçılar tanış olmadıqları görüntülərə baxarkən ayrı-ayrı neyronların elektrik aktivliyini ölçməyə imkan verib.  Həmin günün daha sonrakı saatlarında iştirakçılardan gördükləri şəkilləri xatırlamaları istənilib. Tədqiqatçılar yaddaş testlərinin nəticələrini əvvəlki neyron qeydləri ilə müqayisə edərək uğurlu xatırlama ilə əlaqəli amigdala aktivliyi nümunələrini müəyyənləşdiriblər.  Əldə olunan nəticələr iki ayrı məlumat toplusunda da təkrar təsdiqlənib. Bu isə xüsusi neyronların fəaliyyəti ilə yaddaşın formalaşması arasındakı əlaqəyə dair elmi sübutları gücləndirib.  Ayrı-ayrı neyronların fəaliyyətinə dair bu qədər geniş məlumat bazası Sedars-Sinayın rəhbərlik etdiyi və bir neçə elmi müəssisəni birləşdirən tədqiqat konsorsiumu tərəfindən yaradılıb. Araşdırma ABŞ Milli Səhiyyə İnstitutunun (NIH) innovativ neyrotexnologiyaların inkişafı vasitəsilə beyin fəaliyyətinin öyrənilməsinə yönəlmiş BRAIN təşəbbüsünün dəstəyi ilə həyata keçirilib.

Tədqiqatın ilk müəllifi Ciyayan Syao olub.  ABŞ Milli Səhiyyə İnstitutunun proqram rəhbəri Maurisio Rangel-Qomes araşdırmanın insan amigdala-sının yaddaşın formalaşmasındakı roluna dair mühüm mexanizmləri üzə çıxardığını bildirib.
Onun sözlərinə görə, müasir texnologiyalardan istifadə edilməklə aparılan bu hərtərəfli tədqiqat elmi kəşflərin gələcəkdə ölçülə bilən tibbi nəticələrə çevrilməsi baxımından böyük potensiala malikdir. 

Araşdırmanın nəticələri amigdalanın fəaliyyətindəki pozuntuların bəzi nevroloji xəstəliklərlə əlaqəli yaddaş problemlərinin yaranmasına töhfə verə biləcəyi ehtimalını gündəmə gətirir.
Bununla belə, neyron reaksiyaları ilə sonrakı xatırlama arasındakı əlaqə müəyyən edilsə də, həmin reaksiyaların dəyişdirilməsinin yaddaşı yaxşılaşdırıb-yaxşılaşdırmayacağını təsdiqləmək üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.  Ueli Rutishauser bildirib ki, əldə olunan nəticələr mühüm klinik əhəmiyyət daşıyır. Onun fikrincə, Alzheimer xəstəliyi və gicgah payının epilepsiyası kimi pozuntularda müşahidə edilən yaddaş zəifliyi qismən amigdala daxilindəki proseslərin pozulması ilə əlaqəli ola bilər.  Alim hesab edir ki, bu beyin strukturu gələcəkdə neyromodulyasiya və hüceyrə terapiyası üsulları vasitəsilə həmin xəstəliklərin müalicəsi üçün yeni hədəfə çevrilə bilər.  Tədqiqatçıların qarşısında duran digər mühüm sual isə yaddaşın seçilməsi mexanizminin müxtəlif hiss orqanlarından daxil olan məlumatlara da şamil edilib-edilməməsidir.  Hazırkı təcrübələr yalnız vizual məlumatlara əsaslanıb. Rutishauser gələcək araşdırmalarda amigdalanın hansı səslərin və qoxuların uzunmüddətli yaddaşda saxlanılmasına təsir göstərdiyinin də öyrənilə biləcəyini bildirib.
Beləliklə, yeni tədqiqat amigdalanın yalnız emosional reaksiyaların idarə olunmasında deyil, gündəlik təcrübələr arasından hansı məlumatların yaddaşda qalacağının müəyyənləşdirilməsində də mühüm rol oynadığını göstərir.




mənbə: scitechdaily.com 

Təsdiqlənmiş hesab

Şərhlər

0 şərh

Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.