Kanadanın Britaniya Kolumbiyası Universitetinin (UBC) alimləri prostat xərçənginin əvvəllər məlum olmayan irsi formasını müəyyən ediblər. Xəstəliyin bu növü CDK12 adlı gendə baş verən nadir irsi mutasiya ilə əlaqəlidir və nisbətən gənc yaşlarda aqressiv şəkildə inkişaf edə bilər. Tədqiqatın nəticələri yüksək riskli ailələrin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsinə, genetik müayinələrin genişləndirilməsinə və xəstəliyin daha erkən mərhələdə aşkarlanmasına imkan yarada bilər.
Araşdırma Cancer Discovery elmi jurnalında dərc olunub.
Tədqiqatçılar aqressiv prostat xərçəngi diaqnozu qoyulmuş 4500-dən çox insanın genetik məlumatlarını təhlil ediblər. Nəticədə bir-biri ilə qohumluğu olmayan beş kişidə CDK12 geninin irsi mutasiyası aşkarlanıb. Bu şəxslərin hamısında 44–62 yaş arasında metastatik prostat xərçəngi inkişaf edib. Əvvəllər alimlər CDK12 genindəki zərərli dəyişikliklərin valideynlərdən irsən ötürülmədiyini, əsasən şiş hüceyrələrinin daxilində xəstəlik zamanı yarandığını düşünürdülər. Yeni araşdırmada isə mütəxəssislər şiş toxumalarında CDK12 geninin fəaliyyətinin pozulması ilə əlaqəli spesifik genetik dəyişiklik izlərini araşdırıblar. Bu izlər mutasiyanın irsi xarakter daşıdığını və xərçəngin yaranmasında birbaşa rol oynaya biləcəyini göstərib.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi, UBC-nin Wyatt laboratoriyasının doktorantura sonrası tədqiqatçısı doktor Sofi Tolmeyer bildirib ki, şişlərdə aşkar edilən genetik imza alimlərə xəstəliyin səbəbini CDK12 genindəki mutasiya ilə əlaqələndirmək üçün güclü sübutlar təqdim edib. Tədqiqatın baş müəllifi, UBC-nin urologiya elmləri üzrə dosenti və dəqiq onkologiya sahəsində tədqiqatçı Aleksandr Vayatt isə müəyyən edilən bütün xəstələrdə diaqnoz qoyulan zaman xərçəngin artıq metastatik mərhələyə çatmasının diqqətçəkən məqam olduğunu vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, əsas məqsəd belə genetik risk daşıyan ailələri daha erkən müəyyənləşdirmək və xəstəlik yayılmadan, müalicənin effektiv ola biləcəyi mərhələdə müayinələrə başlamaqdır.
Xərçəng hallarının təxminən 5–10 faizi insanın həyatı boyunca hüceyrələrdə yaranan dəyişikliklərdən deyil, valideynlərdən ötürülən irsi genetik mutasiyalardan qaynaqlanır.
Bu sahədə ən tanınmış nümunələrdən biri BRCA1 və BRCA2 genlərindəki mutasiyalardır. Onlar süd vəzi, yumurtalıq, mədəaltı vəzi və prostat xərçəngi riskini artıra bilər. Hazırda bu mutasiyaların aşkarlanması üçün genetik testlərdən istifadə olunur və nəticələr xəstəliyin skrininqi və profilaktik tədbirlərin planlaşdırılmasına kömək edir. CDK12 genindəki irsi mutasiyalar isə daha nadir hesab olunur. Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, bu dəyişikliklər aqressiv prostat xərçəngi olan hər 1000 nəfərdən təxminən birində rast gəlinə bilər. Bu isə dünya üzrə yüzlərlə ailənin potensial risk altında ola biləcəyini göstərir.
Belə mutasiyanın bir ailə üzvündə aşkarlanması digər qohumların da genetik müayinədən keçməsinə imkan yarada bilər. Bununla onların mutasiyanı daşıyıb-daşımadığı müəyyənləşdirilə və riskə uyğun tibbi nəzarət planı hazırlana bilər. Doktor Sofi Tolmeyerin sözlərinə görə, mutasiya olduqca nadir olsa da, onun aşkarlanması həmin genetik dəyişikliyi daşıyan ailələr üçün həyati əhəmiyyət kəsb edə bilər. Çünki bir nəfərdə irsi mutasiyanın müəyyən edilməsi digər risk qrupuna daxil olan ailə üzvlərinin də vaxtında aşkarlanmasına şərait yaradır.
Mövcud genetik testlər riski müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər
Tədqiqat qrupu CDK12 geninin irsi prostat xərçəngi riskini müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunan standart genetik test panellərinə daxil edilməsini tövsiyə edir. Alimlərin fikrincə, bu kəşfin əsas üstünlüklərindən biri odur ki, CDK12 mutasiyalarını aşkar etmək üçün tamamilə yeni diaqnostik texnologiyaya ehtiyac yoxdur. Mövcud klinik genetik test üsulları bu dəyişiklikləri müəyyənləşdirməyə imkan verir. Doktor Aleksandr Vayatt bildirib ki, CDK12 geninin mövcud test panellərinə əlavə edilməsi nisbətən asan prosesdir. Bu isə elmi kəşfin klinik praktikaya daha sürətli tətbiq olunmasına şərait yarada bilər.
Araşdırma prostat xərçənginin yalnız fərdi sağlamlıq problemi deyil, bəzi hallarda ailəvi genetik risklə də əlaqəli ola biləcəyini bir daha göstərir. CDK12 mutasiyasının aşkarlanması risk daşıyan şəxslərin daha erkən müayinəyə cəlb edilməsinə və xəstəliyin yayılmadan müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər.
Bununla belə, mutasiyanın nadir olması və tədqiqatda müəyyən edilən xəstə sayının məhdudluğu nəticələrin daha geniş araşdırmalarla təsdiqlənməsini zəruri edir. Genetik mutasiyanın daşıyıcısı olmaq mütləq xərçəng inkişaf edəcəyi demək deyil; bu, xəstəliyə qarşı riskin qiymətləndirilməsində nəzərə alınmalı amillərdən biridir.
mənbə: scitechdaily.com





Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.