Son xəbərlər
TİBB VƏ SAĞLAMLIQ

Arıqlama dərmanlarının beyinə gözlənilməz təsiri ola bilər

Arıqlama dərmanlarının beyinə gözlənilməz təsiri ola bilər
Piylənmə və ikinci tip şəkərli diabetin müalicəsində istifadə olunan bəzi dərmanlar təkcə maddələr mübadiləsinə deyil, yaddaşa və digər idrak qabiliyyətlərinə də təsir göstərə bilər. Yeni elmi araşdırma bu preparatların beyin sağlamlığının qorunmasında mümkün rolunu gündəmə gətirsə də, onların demensiya və koqnitiv geriləmənin qarşısını aldığı hələlik sübuta yetirilməyib.  Göteborq Universiteti və Kopenhagen Universitetinin tədqiqatçıları semaqlutid və tirzepatid kimi preparatların beyin funksiyalarına mümkün təsirlərini araşdırıblar. Science jurnalında dərc olunan icmal məqalədə bu dərmanların müxtəlif pasiyent qruplarında yaddaşın və digər idrak qabiliyyətlərinin qorunmasına kömək edib-etməyəcəyi ilə bağlı mövcud elmi sübutlar təhlil olunub.  Araşdırmanın müəllifləri bildirirlər ki, bu preparatların beyin sağlamlığına təsiri ilə bağlı suallar hələ də açıq qalır. Xüsusilə, əvvəlki genişmiqyaslı klinik sınaqlarda erkən mərhələdə Alzheimer xəstəliyi olan pasiyentlərdə gözlənilən müsbət nəticə əldə edilməyib.
Danimarkanın əczaçılıq şirkəti Novo Nordisk tərəfindən aparılan EVOKE və EVOKE+ klinik sınaqlarında semaqlutidin Alzheimer xəstəliyinin inkişafını ləngitmədiyi müəyyən edilib. Bununla belə, preparat xəstəliklə əlaqəli bir sıra bioloji göstəricilərdə dəyişikliklərə səbəb olub.

GLP-1 qrupuna aid preparatlar həm maddələr mübadiləsində, həm də beyin fəaliyyətində iştirak edən bioloji proseslərə təsir göstərir. Heyvanlar üzərində aparılan təcrübələr bu dərmanların öyrənmə və yaddaş proseslərinə təsir edə biləcəyini göstərsə də, insanlar üzərində aparılan tədqiqatların nəticələri birmənalı deyil.
Pasiyentlərin tibbi məlumatlarının təhlili ikinci tip şəkərli diabetdən əziyyət çəkən və GLP-1 preparatları qəbul edən şəxslərdə demensiya riskinin daha aşağı ola biləcəyini göstərib. Lakin bu müşahidə xarakterli nəticələr dərmanların birbaşa qoruyucu təsir göstərdiyini sübut etmir.  Alimlərin fikrincə, mümkün müsbət təsirlər koqnitiv problemlərin yaranma səbəbindən asılı olaraq dəyişə bilər. Piylənmə və ikinci tip şəkərli diabetdən əziyyət çəkən insanlarda diqqətin cəmlənməsi, planlaşdırma və zehni emal sürəti ilə bağlı çətinliklər yarana bilər.
Bu problemlər çox vaxt maddələr mübadiləsinin pozulması və damar sağlamlığının zəifləməsi ilə əlaqələndirilir. Buna görə də həmin pozuntuları hədəf alan müalicələrin idrak qabiliyyətlərinin qorunmasına kömək edə biləcəyi ehtimal olunur.

İcmalın ilk müəllifi, Göteborq və Kopenhagen universitetləri ilə əlaqəli tədqiqatçı Stina Börçers hesab edir ki, müalicədən fayda görə biləcək pasiyentlərin müəyyənləşdirilməsi və preparatların düzgün vaxtda istifadəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.  “Bu müalicələrin piylənmə və ya diabetdən əziyyət çəkən insanlara idrak qabiliyyətlərini qorumaqda kömək edib-etməyəcəyini müəyyənləşdirməliyik. Xüsusilə də müalicəyə koqnitiv problemlər formalaşmazdan əvvəl başlanmasının təsirini araşdırmaq vacibdir. Eyni zamanda, hansı pasiyentlərin bu müalicədən faydalana biləcəyini müəyyən etməliyik”, – deyə Stina Börçers bildirib.

Tədqiqatçıların qarşısında duran əsas suallardan biri müşahidə oluna biləcək koqnitiv müsbət təsirlərin dərmanların birbaşa beyinə təsiri, maddələr mübadiləsinin yaxşılaşması, yoxsa hər iki mexanizmin birgə fəaliyyəti nəticəsində yaranmasıdır.
Qanda şəkərin səviyyəsinin və digər metabolik proseslərin daha yaxşı tənzimlənməsi dolayı yolla beyin fəaliyyətini dəstəkləyə bilər. Bununla yanaşı, GLP-1 siqnal mexanizmi sinir sistemindəki proseslərə birbaşa təsir göstərə bilər.  Alimlər hesab edirlər ki, bu mexanizmlərin ayrı-ayrılıqda öyrənilməsi idrak qabiliyyətlərinin qorunmasında hansı təsirlərin daha mühüm rol oynadığını müəyyənləşdirməyə imkan verəcək.  Kopenhagen Universitetinin Novo Nordisk Fondunun Əsas Metabolik Tədqiqatlar Mərkəzində tədqiqat qrupuna rəhbərlik edən və icmalın baş müəllifi olan Kristofer Klemmensen piylənməyə qarşı dərmanların getdikcə daha təkmil formalarının hazırlanmasının bu sahədə yeni imkanlar yaratdığını bildirib.  “Piylənməyə qarşı dərmanlar getdikcə daha mürəkkəb və təkmil olur. Bu da maddələr mübadiləsinin tənzimlənməsinin beyin fəaliyyətinə necə təsir etdiyini anlamaq üçün yeni imkanlar yaradır. Bu preparatların beyinə birbaşa və dolayı təsirlərini bir-birindən ayırmaqla, gələcəkdə məhz idrak qabiliyyətlərinin qorunmasına yönəlmiş müalicələr hazırlaya bilərik”, – deyə Kristofer Klemmensen qeyd edib.

Tədqiqatçılar yaddaş və digər idrak qabiliyyətlərinin müalicənin başlanğıcından etibarən qiymətləndirildiyi yeni klinik sınaqların keçirilməsini zəruri hesab edirlər.  Belə araşdırmalar preparatların koqnitiv funksiyaları qoruyub-qorumadığını, hansı pasiyentlərin müalicədən daha çox fayda görə biləcəyini və müalicəyə koqnitiv problemlər yaranmazdan əvvəl başlamağın nəticələrə təsirini müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər.  Bununla yanaşı, alimlər yaşlı və fiziki cəhətdən zəif pasiyentlərdə mümkün faydaların müalicə riskləri ilə müqayisəli şəkildə qiymətləndirilməsinin vacibliyini vurğulayırlar.  Xüsusilə, qısa müddətdə sürətli çəki itkisi və əzələ kütləsinin azalması insanın fiziki funksiyalarını zəiflədə bilər. Bu isə müalicənin ümumi faydasını məhdudlaşdıra bilər. 

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, gələcək klinik araşdırmalarda bu amillər də nəzərə alınmalıdır. Beləliklə, piylənməyə qarşı preparatların uzunmüddətli perspektivdə beyin sağlamlığının qorunmasına real töhfə verib-vermədiyini müəyyənləşdirmək mümkün olacaq.






mənbə: scitechdaily.com 

Təsdiqlənmiş hesab

Şərhlər

0 şərh

Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.