ABŞ-ın Virciniya Universitetinin (UVA Health) alimləri Alzheimer xəstəliyinin inkişafında rol oynaya biləcək mühüm genetik mexanizm aşkar ediblər. Tədqiqat göstərir ki, CASS4 geni beynin immun müdafiə sisteminin zərərli zülal yığıntılarına qarşı mübarizəsində mühüm rol oynayır. Siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə bu genin fəaliyyətinin pozulması amiloid lövhələrinin daha sürətlə toplanmasına, sinir hüceyrələrinin zədələnməsinə və koqnitiv funksiyaların zəifləməsinə səbəb olub. Nəticələr CASS4 geninin Alzheimer xəstəliyinə təsirinin birbaşa sinir hüceyrələri ilə deyil, əsasən beynin immun sistemi vasitəsilə həyata keçə biləcəyini göstərir. Alimlər hesab edirlər ki, gələcəkdə bu genin fəaliyyətini bərpa etmək və ya gücləndirmək xəstəliyin müalicəsi üçün yeni imkanlar yarada bilər.
Alzheimer xəstəliyi dünyada milyonlarla insana təsir edən, yaddaş və düşünmə qabiliyyətinin tədricən zəifləməsi ilə müşayiət olunan neyrodegenerativ xəstəlikdir. Xəstəliyin əsas xüsusiyyətlərindən biri beyində beta-amiloid zülallarının lövhələr şəklində toplanması və tau zülallarının anormal lifli yığıntılar əmələ gətirməsidir. Bu yığıntılar sinir hüceyrələrinin zədələnməsi və neyronlar arasında əlaqənin pozulması ilə əlaqələndirilir.
Beyində mikroqliya adlanan xüsusi immun hüceyrələri bu zərərli yığıntılara qarşı müdafiə rolunu oynayır. Normal fəaliyyət zamanı mikroqliya hüceyrələri amiloid lövhələrinin ətrafında toplanaraq qoruyucu baryer yaradır və onları daha kiçik, sıx strukturlara çevirir. Bu proses zülal yığıntılarının ətraf toxumalara zərərli təsirini məhdudlaşdıra bilər. UVA Health-in Con Lukensin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu müəyyən edib ki, CASS4 geni mikroqliya hüceyrələrinin bu qoruyucu fəaliyyətində mühüm rol oynayır. CASS4 geninin normal funksiyası pozulmuş laboratoriya siçanlarında mikroqliya hüceyrələri amiloid lövhələrini əhatə etmək və sıxlaşdırmaq qabiliyyətini itirib. Nəticədə beyində amiloid yığıntıları daha sürətlə artıb, neyronların zədələnməsi güclənib və heyvanlarda koqnitiv geriləmə müşahidə olunub.
Əvvəlki genetik tədqiqatlarda CASS4 geni dəfələrlə Alzheimer xəstəliyinin yaranma riski ilə əlaqələndirilsə də, onun beyində hansı bioloji funksiyanı yerinə yetirdiyi tam aydın deyildi. Yeni araşdırmada alimlər məhz bu boşluğu aradan qaldırmağa çalışıblar. Onlar CASS4 geninin mikroqliya hüceyrələrinin fəaliyyətinə necə təsir etdiyini və bu fəaliyyət pozulduqda beyində hansı dəyişikliklərin baş verdiyini araşdırıblar. Tədqiqatın ilk müəllifi, UVA-da fiziologiya üzrə doktorant Addi Uolş bildirib ki, CASS4-ün Alzheimer riski ilə əlaqəsi əvvəldən məlum olsa da, genin funksiyası və xəstəlik zamanı beyinə təsiri barədə məlumatlar məhdud olub. Onun sözlərinə görə, yeni nəticələr bu az öyrənilmiş risk geninin beyindəki rolunu daha yaxşı anlamağa və onun mikroqliya hüceyrələrinin amiloid yığıntılarına reaksiyasını dəstəkləyə biləcəyini göstərməyə imkan verir. Alimlər, həmçinin CASS4 geninin fəaliyyətinin pozulmasının gen aktivliyində geniş dəyişikliklərə səbəb olduğunu müəyyən ediblər. Bu dəyişikliklərin bəzilərinin digər neyrodegenerativ xəstəliklərlə də əlaqəli ola biləcəyi ehtimal edilir. Lakin həmin xəstəliklərdə CASS4-ün rolu hələ araşdırılır.
Tədqiqatın nəticələri CASS4 geninin gələcəkdə Alzheimer xəstəliyinin daha erkən mərhələdə müəyyənləşdirilməsi və yeni müalicə üsullarının hazırlanması üçün əhəmiyyətli hədəfə çevrilə biləcəyini göstərir. UVA-nın Alzheimer və Neyrodegenerativ Xəstəliklər üzrə Harrison Ailə Translasiya Tədqiqat Mərkəzinin direktoru Con Lukensin fikrincə, CASS4 geninin fəaliyyətindəki pozuntular xəstəliyin erkən aşkarlanması üçün mümkün biomarker kimi araşdırıla bilər. O, bu genin funksiyasını gücləndirməyə yönəlmiş müalicə strategiyalarının gələcəkdə yeni yanaşma təklif edə biləcəyini bildirib. Bununla belə, tədqiqatın nəticələri hələ ilkin, klinikadan əvvəlki mərhələyə aiddir. Təcrübələr siçanlar üzərində aparılıb və CASS4 genini hədəf alan yanaşmaların insanlarda təhlükəsiz və effektiv olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.
Yeni tədqiqat neyrodegenerativ xəstəliklərin inkişafında immun sisteminin roluna dair artan elmi marağı da gücləndirir.
İndiyədək Alzheimer araşdırmalarında əsas diqqət daha çox sinir hüceyrələrinə və beyində toplanan zərərli zülallara yönəldilsə də, alimlər indi mikroqliya hüceyrələrinin reaksiyasını dəyişdirməklə beyin toxumasını qorumağın mümkünlüyünü də araşdırırlar.
Bu yanaşma gələcəkdə Alzheimer xəstəliyinin inkişaf mexanizmlərinin daha dərindən anlaşılmasına və yeni müalicə strategiyalarının hazırlanmasına töhfə verə bilər.
mənbə: scitechdaily.com





Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.