Alimlər tünd şirin albalıda xərçəngə qarşı gözlənilməz təsir aşkarlayıblar

Tədqiqatçılar tünd şirin albalının tərkibindəki təbii birləşmələrin süd vəzi xərçənginin aqressiv formalarından birinin böyüməsini və yayılmasını zəiflədə, eləcə də müalicəyə davamlılığını azalda biləcəyini müəyyən ediblər. Texas A&M Universitetində aparılan yeni araşdırmada tünd şirin albalıya tünd-qırmızı rəng verən təbii piqmentlərin xərçəng hüceyrələrinin davranışına təsiri öyrənilib. Siçanlar üzərində aparılan təcrübələr zamanı bu birləşmələrin şişlərin daha yavaş böyüməsi, xərçəngin digər orqanlara daha az yayılması və müalicəyə davamlılıqla əlaqəli genlərin fəaliyyətində dəyişikliklərlə əlaqəli olduğu müəyyənləşdirilib. Tədqiqatçılar xüsusilə antosianinlərə diqqət yetiriblər. Antosianinlər tünd şirin albalı da daxil olmaqla bir sıra meyvələrə rəng verən bitki piqmentləridir. Alimlər bu maddələrin üçqat mənfi süd vəzi xərçənginə təsirini araşdırıblar. Bu xərçəng növünün müalicə imkanları nisbətən məhduddur və xəstəliyin orqanizmin digər hissələrinə yayılma riski yüksəkdir.

Texas A&M Universitetinin Kənd Təsərrüfatı və Həyat Elmləri Kolleci, Texas A&M AqriLayf Araşdırmaları və Baytarlıq Təbabəti və Biotibbi Elmlər Kollecinin (VMBS) alimləri müəyyən ediblər ki, antosianinlərlə müalicə şişlərin böyüməsini yavaşladıb, xərçəngin bir neçə orqana yayılmasını azaldıb və metastaz, eləcə də müalicəyə davamlılıqla əlaqəli genlərin fəaliyyətini dəyişdirib.

Texas A&M AqriLayf Araşdırmalarının elmi işçisi, Kənd Təsərrüfatı və Həyat Elmləri Kollecinin Qida Elmləri və Texnologiyası Departamentinin əməkdaşı doktor Culiana Noratto bildirib ki, üçqat mənfi süd vəzi xərçəngi daha aqressiv və yüksək dərəcəli olması, həmçinin mitotik indeksinin yüksəkliyi səbəbindən ən təhlükəli süd vəzi xərçəngi növlərindən biri hesab olunur.

“Bütün bu xüsusiyyətlər xərçəngin digər süd vəzi xərçəngi növləri ilə müqayisədə uzaq orqanlara yayılma və yenidən yaranma ehtimalını artırır”, - deyə Noratto bildirib.

Üçqat mənfi süd vəzi xərçəngi digər xəstəlik formalarından onunla fərqlənir ki, xərçəng hüceyrələrində estrogen və progesteron reseptorları, həmçinin hüceyrələrin böyüməsi və çoxalmasının tənzimlənməsində iştirak edən HER2 zülalının ifadəsi yoxdur. Noratto qeyd edib ki, bu molekulyar hədəflərin olmaması müalicə imkanlarının daha az olması ilə nəticələnir və xərçəngin, xüsusilə ağciyər və beyinə metastaz vermə ehtimalını artırır.

Alimlər yalnız ilkin şişlərin ölçüsünü yox, xərçəngin digər orqanlara yayılmasını da izləyiblər. Bunun əsas səbəbi metastazın xərçənglə əlaqəli ölüm hallarının başlıca səbəbi olmasıdır.

“Bu, vacibdir, çünki xərçəngin ölümcüllüyü əsasən metastazla əlaqədardır. Metastaz verməyən böyük ilkin şiş daha asan nəzarətdə saxlanıla, hətta cərrahi yolla çıxarıldıqda tam müalicə edilə bilər”, - deyə Noratto vurğulayıb. Alimlər antosianinlərin həm şişin böyüməsinə, həm də yayılmasına təsir edib-etmədiyini müəyyənləşdirmək üçün siçanları dörd qrupa bölüblər.

Birinci qrupa heç bir müalicə tətbiq edilməyib. İkinci qrupa şiş hüceyrələri yerləşdirilməzdən əvvəl antosianinlər verilib. Üçüncü qrup şişlər yarandıqdan sonra doksorubisin adlı kimyaterapiya preparatı ilə müalicə olunub. Dördüncü qrupa isə həm antosianinlər, həm də kimyaterapiya tətbiq edilib.

Bu yanaşma tədqiqatçılara antosianinləri mümkün profilaktik vasitə kimi araşdırmaqla yanaşı, onların kimyaterapiyanın təsirini gücləndirib-gücləndirmədiyini də qiymətləndirməyə imkan verib.

Antosianinlər şişin böyüməsini və yayılmasını yavaşladıb

Antosianinlərlə zəngin tünd şirin albalı ekstraktı verilən və daha sonra şiş hüceyrələri yerləşdirilən siçanlarda şişlər daha yavaş inkişaf edib və nəzərəçarpacaq yan təsirlər müşahidə olunmayıb. Təcrübə müddətində həmin siçanların çəkisi də artmaqda davam edib. Bunun əksinə, yalnız kimyaterapiya alan bəzi siçanlarda çəki itkisi müşahidə olunub və şişlərin böyüməsi yalnız sonrakı mərhələdə yavaşlayıb. Həm antosianin, həm də kimyaterapiya alan siçanlarda isə şişlərin böyüməsi daha erkən mərhələdə zəifləyib və bədən çəkisi qorunub.

Tədqiqatçılar həmçinin şiş toxumasında genlərin fəaliyyətini araşdırıblar. Gen ifadəsi hansı genlərin aktiv, hansılarının isə passiv olduğunu göstərir və tədqiqatçılara tünd şirin albalıdakı antosianinlərin hüceyrə proseslərinə necə təsir etdiyini anlamağa kömək edir. Antosianinlər təkbaşına və ya kimyaterapiya ilə birlikdə tətbiq edildikdə metastaz və müalicəyə davamlılıqla əlaqəli genlərin fəaliyyətini azaldıb.

Antosianinlərlə müalicə olunan siçanlarda xərçəngin ağciyərlərə yayılması həm müalicə olunmayan, həm də yalnız kimyaterapiya alan siçanlarla müqayisədə daha az olub. Xərçəngin qaraciyər, ürək, böyrək və dalağa yayılma ehtimalı da aşağı olub. Bununla belə, ayrı-ayrı heyvanlarda şişlərin sayı və ölçüsü fərqli olub.

Molekulyar səviyyədə əldə olunan nəticələrin xərçəng toxumasında hansı fiziki dəyişikliklərlə əlaqəli olduğunu müəyyənləşdirmək üçün VMBS-in baytarlıq patoloqu doktor Loren Stranahan histoloji analiz aparıb. Histologiya toxuma nümunələrinin mikroskop altında öyrənilməsidir.

Stranahan xərçəng hüceyrələrinin nə qədər sürətlə bölündüyünü — mitotik indeksi, həmçinin metastaz hüceyrələrinin müxtəlif orqanlara nə dərəcədə yayıldığını və bunun orqanların fəaliyyətinə zərər vurub-vurmayacağını qiymətləndirib.

“Bəzi şişlərdə mitotik aktivlik daha yüksək idi və bu, onların daha sürətlə bölündüyünü göstərirdi”, - deyə Stranahan bildirib.

Bəzi şişlərdə nekroz, yəni toxuma ölümü sahələri də müşahidə olunub. Bu vəziyyət sürətlə böyüyən şişin mövcud qan təchizatını üstələməsi nəticəsində yarana bilər.

Stranahan həmçinin şişlərin daxilində immun hüceyrələrinin, o cümlədən T-limfositlərin mövcudluğunu araşdırıb. T-limfositlər immun sisteminə xərçəng hüceyrələri də daxil olmaqla anormal hüceyrələri tanımağa və məhv etməyə kömək edir. “Xərçəngin nə qədər aqressiv olduğunu qiymətləndirərkən onun özünə qarşı mübarizə aparan T-hüceyrələrinin sayını azaltmaq qabiliyyətinə də baxa bilərik”, - deyə alim qeyd edib.

Tədqiqatın nəticələri xərçəng araşdırmalarında bir müalicə üsuluna əsaslanmaq əvəzinə bir neçə yanaşmanın birlikdə tətbiqinə yönələn daha geniş tendensiyaya uyğun gəlir.

Stranahanın sözlərinə görə, xərçənglə mübarizədə yalnız bir müalicə üsulunun effektiv olması gözlənilmir və müxtəlif müalicə üsullarından istifadə etmək lazım gələcək. Noratto bildirib ki, qidadan əldə olunan birləşmələr də bu strategiyanın bir hissəsi ola bilər. Onun sözlərinə görə, bu maddələr standart müalicələrin tam şəkildə təsir göstərmədiyi xərçənglə əlaqəli proseslərə təsir göstərə və alimlər üçün araşdırılması mümkün əlavə bioloji mexanizmlər yarada bilər.

Stranahan xərçəng kimi mürəkkəb xəstəliklərin araşdırılmasında müxtəlif elmi sahələr üzrə mütəxəssislərin əməkdaşlığının əhəmiyyətini də vurğulayıb.

“Fərqli bacarıqlara malik insanların bir araya gəlməsi tədqiqatı müxtəlif aspektlərdən və fərqli perspektivlərdən qiymətləndirməyə imkan verir. Bu da araşdırmanı daha güclü edir”, - deyə o bildirib. Alim əlavə edib ki, baytarlıq patoloqları yalnız heyvan sağlamlığı ilə bağlı araşdırmalarda deyil, müxtəlif biotibbi tədqiqatlarda da mühüm rol oynaya bilərlər.

Bununla belə, tədqiqatın nəticələri hələ ilkin mərhələdədir. Antosianinlərin şişlərin davranışına necə təsir etdiyini tam müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var. Xüsusilə bu maddələrin təhlükəsizliyi, orqanizm tərəfindən mənimsənilməsi və mövcud xərçəng müalicələri ilə birlikdə istifadəsinin mümkünlüyü daha ətraflı öyrənilməlidir.

Noratto bildirib ki, tədqiqat Texas A&M Universitetində və daha geniş elmi ictimaiyyətdə albalı araşdırmalarına dəstək verən şəxslərin töhfəsini də əks etdirir. O, araşdırmanın mərhum Vaşinqton Ştatı Meyvə Komissiyasının prezidenti Burdet Cerom “Bi Ci” Törlbeyin xatirəsinə həsr edildiyini qeyd edib. Norattonun sözlərinə görə, Törlbeyin elmi araşdırmalara olan həvəsi və albalı tədqiqatlarına verdiyi dəstək bu sahədə və elmi ictimaiyyətdə uzunmüddətli iz qoyub.

mənbə: scitechdaily.com