Araşdırmaya görə, axşam saatlarında daha aktiv olan insanlar səhər tezdən oyanmağa üstünlük verənlərlə müqayisədə vaxtından əvvəl əlillik pensiyasına çıxmağa 1,7 dəfə daha çox meyilli ola bilərlər. Alimlər bu əlaqənin əsas səbəblərindən birinin sağlamlıq vəziyyəti və yuxu problemləri ola biləcəyini düşünürlər.
Occupational & Environmental Medicine jurnalında dərc olunan araşdırma insanın təbii yuxu və oyanma rejimi ilə əmək qabiliyyətini itirməsi səbəbindən pensiyaya çıxması arasındakı əlaqəni araşdırıb.
İnsanların yuxu və oyanma vaxtlarını müəyyən edən bioloji xüsusiyyət xronotip adlanır. Orqanizmin fəaliyyət ritminə və ayıqlıq səviyyəsinə əsasən insanlar əsasən üç qrupa bölünür: səhər tipinə aid olanlar, axşam tipinə aid olanlar və aralıq xronotipə malik insanlar. Əvvəlki tədqiqatlar axşam saatlarında daha aktiv olan insanların səhər tezdən oyananlarla müqayisədə bəzi sağlamlıq problemləri ilə daha çox qarşılaşa və iş həyatında daha çox çətinlik yaşaya biləcəyini göstərib. Lakin gecə gec yatmağa meyilli olmaqla əlillik pensiyası almaq arasındakı əlaqə indiyədək tam aydınlaşdırılmamışdı.
Tədqiqatçılar 40 yaşlarının ortalarında axşam xronotipinə malik olduğu müəyyən edilən insanların növbəti 12 il ərzində əlillik pensiyası alma ehtimalını səhər xronotipinə malik insanlarla müqayisə ediblər. Bunun üçün 1966-cı ildə başlanmış genişmiqyaslı əhali tədqiqatının məlumatlarından istifadə olunub. Tədqiqat Finlandiyanın şimalındakı iki əyalətdə doğulan insanların 96 faizini əhatə edib. 2012-ci ildə, iştirakçıların 46 yaşı olarkən, onların xronotiplərini müəyyənləşdirmək üçün müxtəlif suallar verilib. Bu suallar səhər oyanmağın nə dərəcədə asan olması, oyandıqdan sonrakı ilk yarım saatda yorğunluq hissi, işləmək üçün üstünlük verilən vaxt və insanın özünü səhər, yoxsa axşam adamı hesab etməsi ilə bağlı olub. İlkin təhlilə 5679 nəfər daxil edilib. Onların 2597-si kişi, 3082-si qadın olub.
Nəticələrə əsasən:
• Kişilərin 9,7 faizi (253 nəfər), qadınların isə 12,4 faizi (381 nəfər) axşam xronotipinə aid edilib. • Kişilərin 46 faizi (1182 nəfər), qadınların isə 44 faizi (1355 nəfər) səhər xronotipinə malik olub.
• Digər iştirakçılar aralıq xronotip qrupuna daxil edilib.
Daha sonra bu məlumatlar Finlandiyanın milli reyestrlərindəki iş və pensiya qeydləri ilə əlaqələndirilib.
12 illik müşahidə müddətində 135 kişi (5,2 faiz) və 249 qadın (8,1 faiz) ilk dəfə əlillik pensiyası almaq hüququ qazanıb. Tədqiqat göstərib ki, 46 yaşında axşam xronotipinə malik olan insanların sonrakı 12 il ərzində əlillik pensiyası alma ehtimalı səhər xronotipinə malik olanlarla müqayisədə 1,7 dəfə yüksək olub. Bu əlaqə həm kişilərdə, həm də qadınlarda müşahidə edilib. Alimlər təhsil səviyyəsi və peşə növü kimi sosial-iqtisadi amilləri nəzərə aldıqdan sonra da bu əlaqənin qaldığını müəyyən ediblər.
Finlandiyada əlillik pensiyası, adətən, sağlamlığın uzun müddət ərzində ciddi şəkildə pisləşməsindən sonra təyin edilir. Tədqiqatçılar axşam xronotipinə malik insanlarda bu pensiya növünün daha çox müşahidə olunmasını əsasən onların sağlamlıq vəziyyətinin daha zəif olması ilə əlaqələndirirlər. Alimlərin fikrincə, bu qrupda sağlamlıq problemlərinin daha çox olması qeyri-sağlam həyat tərzi seçimləri və orqanizmin daxili bioloji saatının pozulması ilə əlaqəli ola bilər. Belə pozuntular yuxu problemlərinə gətirib çıxara bilər. Xronotip güclü genetik əsasa malik anadangəlmə bioloji xüsusiyyət hesab olunur. Tədqiqatda əldə edilən genetik məlumatlar da bu yanaşmanı dəstəkləyib. Əvvəlki araşdırmalar isə xronotipin yetkinlik dövründə nisbətən sabit qaldığını göstərib.
Araşdırmanın əsas üstünlüklərindən biri müxtəlif peşələrdə və iqtisadiyyatın fərqli sahələrində çalışan çoxsaylı insanların uzun müddət ərzində izlənilməsidir. Bununla belə, tədqiqat müşahidə xarakteri daşıdığı üçün axşam xronotipinin birbaşa əlillik pensiyasına səbəb olduğu nəticəsinə gəlmək olmaz. Bundan başqa, ilkin sorğudan sonrakı illərdə iştirakçıların sağlamlıq vəziyyətində və həyat şəraitində baş verən dəyişikliklərin hamısı nəzərə alınmamış ola bilər. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, 50–60 yaşlarına yaxınlaşan bəzi axşam xronotipli insanların sağlamlığı əmək qabiliyyətini məhdudlaşdıracaq dərəcədə pisləşə bilər. Bu da onların səhər xronotipinə malik insanlarla müqayisədə əlillik pensiyasına ehtiyac duyma ehtimalını artıra bilər. Müəlliflərin fikrincə, axşam xronotipinə malik insanlar əhalinin əhəmiyyətli hissəsini təşkil edir. Buna görə də onların sağlamlığının qorunması və rəsmi pensiya yaşına qədər işləmək imkanlarının təmin edilməsi davamlı iqtisadiyyat və əmək bazarı üçün mühüm məsələlərdən biridir.
mənbə: medicalxpress.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.