Çində aparılan ikiillik araşdırma göstərib ki, eşitmə cihazlarından istifadə yüngül koqnitiv pozuntusu olan yaşlı insanlarda yaddaş və düşünmə qabiliyyətinin yaxşılaşması ilə əlaqəli ola bilər. Bununla belə, cihazların demensiyanın inkişafının qarşısını aldığına dair nəticələr statistik baxımdan kifayət qədər güclü deyil. İnsanlar yaşlandıqca eşitmə qabiliyyətinin zəifləməsi ehtimalı artır. Təxminən 60 yaşına çatmış hər üç yetkin şəxsdən birində yaşla əlaqəli eşitmə itkisi müşahidə olunur. Bu vəziyyət qulağın daxilində baş verən dəyişikliklər, o cümlədən səsə həssas tükcüklü hüceyrələrin itirilməsi və eşitmə sinirinin zədələnməsi nəticəsində yaranır. Eşitmə cihazları səsləri daha aydın eşitməyə, söhbətləri izləməyi asanlaşdırmağa və yaşlı insanların ətrafdakılarla ünsiyyətini qorumağa kömək edir. Əvvəlki tədqiqatlarda eşitmə itkisinin koqnitiv funksiyaların zəifləməsi və demensiya riskinin artması ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib.
Çində aparılan yeni araşdırmada alimlər eşitmə itkisinin cihazlarla korreksiyasının yalnız eşitməni yaxşılaşdırmaqla kifayətlənmədiyini, həmçinin yüngül koqnitiv problemlərdən demensiya səviyyəsində pozuntuya keçidi ləngidə biləcəyini araşdırıblar.
CHOICE adlı ikiillik tədqiqatda (yaşlılarda koqnitiv funksiyaların yaxşılaşdırılması üçün Çin eşitmə həlli) həm orta və ağır dərəcəli eşitmə itkisi, həm də yüngül koqnitiv pozuntusu olan 703 nəfər iştirak edib. İştirakçılar təsadüfi qaydada iki qrupa bölünüblər: bir qrup eşitmə cihazlarından istifadə edib, digər qrup isə eşitmə sağlamlığı və koqnitiv sağlamlıqla bağlı maarifləndirici məlumatlar alıb. 24 aylıq müşahidə ərzində eşitmə cihazlarından istifadə edənlərin 3,09%-də, maarifləndirmə qrupunda isə 4,74%-də demensiya səviyyəsində koqnitiv pozuntu qeydə alınıb. Bununla belə, qruplar arasındakı fərq statistik əhəmiyyət səviyyəsinə çatmayıb. Tədqiqatçılar, həmçinin koqnitiv funksiyaların yaxşılaşmasını — yaddaş və düşünmə qabiliyyətinə dair göstəricilərin normal səviyyəyə qayıtmasını — qiymətləndiriblər. Nəticələrə görə, eşitmə cihazlarından istifadə edən iştirakçılarda koqnitiv bərpa göstəriciləri daha yüksək olub. Onların Klinik Demensiya Reytinqi şkalası üzrə ümumi nəticələri və yaddaş göstəriciləri cihazlardan istifadə etməyənlərlə müqayisədə daha yaxşı olub.
Tədqiqatın nəticələri JAMA Neurology jurnalında dərc edilib. Mövzu ilə bağlı redaksiya məqaləsi isə JAMA Otolaryngology–Head & Neck Surgery jurnalında yayımlanıb.
Dünya əhalisinin yaşlanması fonunda koqnitiv funksiyaların zəifləməsi mühüm ictimai sağlamlıq probleminə çevrilir. Demensiya yaşlı insanlarda rast gəlinən əsas koqnitiv pozuntulardan biridir və onun yayılması artır.
Proqnozlara görə, 2046-cı ilədək demensiya ilə yaşayan insanların sayı 2021-ci illə müqayisədə təxminən 120% artaraq 124 milyonu keçə bilər. Alimlər demensiya hallarının təxminən 44,7–66,8%-nin məlum risk amilləri ilə əlaqəli ola biləcəyini hesablayırlar. Dəyişdirilməsi mümkün olan amillər arasında eşitmə itkisi də mühüm yer tutur. Yüksək gəlirli ölkələrdə demensiya riskinin təxminən 5,1%-i, aşağı və orta gəlirli ölkələrdə isə 7,4%-i eşitmə itkisi ilə əlaqələndirilir. Əvvəllər aparılmış ACHIEVE adlı randomizə edilmiş klinik sınaqda da eşitmə cihazlarının yaşlı insanlarda koqnitiv zəifləməni ləngidib-ləngitmədiyi araşdırılmışdı. Həmin tədqiqatın iştirakçılarının əksəriyyətində başlanğıcda koqnitiv funksiyalar normal idi. Sağlam insanlarda isə bir neçə il ərzində koqnitiv zəifləmə çox cüzi ola bilər. Buna görə də eşitmə cihazlarının bütün iştirakçılar üzrə ümumi nəticələrə nəzərəçarpacaq faydası müəyyən edilməmişdi. Yeni CHOICE tədqiqatında isə yalnız yüngül koqnitiv pozuntusu olan şəxslər iştirak ediblər. Bu yanaşma alimlərə eşitmə cihazlarının koqnitiv zəifləməni ləngidə və ya funksiyaların bərpasına kömək edə biləcəyini fayda əldə etmək ehtimalı daha yüksək olan qrupda birbaşa qiymətləndirməyə imkan verib.
Yaddaş və düşünmə qabiliyyətində yaxşılaşma qeydə alınıb
İştirakçılar tədqiqata cəlb edildikdən sonra sertifikatlı mütəxəssislər hər biri ilə ilkin mərhələdə və sonrakı qiymətləndirmələr zamanı 30–45 dəqiqəlik strukturlaşdırılmış müsahibələr aparıblar. Koqnitiv vəziyyət Klinik Demensiya Reytinqi şkalası ilə qiymətləndirilib. Qiymətləndirmənin qərəzsizliyini təmin etmək üçün koqnitiv testləri aparan mütəxəssislərə iştirakçıların eşitmə cihazı qrupuna, yoxsa maarifləndirmə qrupuna aid olduğu bildirilməyib. İkiillik müşahidənin sonunda eşitmə cihazlarından istifadə edən qrupda demensiyaya doğru irəliləmə göstəricisi daha aşağı olub. Lakin qruplar arasındakı fərq statistik əhəmiyyətə çatmayıb.
Koqnitiv funksiyaların yaxşılaşması baxımından isə fərq daha nəzərəçarpan olub: eşitmə cihazı istifadəçilərinin 15,34%-i normal koqnitiv göstəricilərə nail olub. Sağlamlıqla bağlı maarifləndirmə alan qrupda bu göstərici cəmi 2,36% təşkil edib.
Beləliklə, nəticələr eşitmə cihazlarının yüngül koqnitiv pozuntusu olan yaşlı insanlarda yaddaş və düşünmə qabiliyyətinin bərpasına kömək edə biləcəyini göstərir. Bununla yanaşı, demensiyanın qarşısının alınması və ya inkişafının etibarlı şəkildə ləngidilməsi barədə qəti nəticə çıxarmaq üçün əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.
Eşitmə cihazları demensiya riskini aradan qaldırdığı sübut olunmasa da, eşitmə itkisinin müalicəsində, gündəlik ünsiyyətin asanlaşdırılmasında, psixoloji rifahın və həyat keyfiyyətinin qorunmasında əhəmiyyətli vasitə olaraq qalır.
mənbə: medicalxpress.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.