Araşdırmalar döymələrin immun sisteminə təsirini yeni-yeni üzə çıxarır

Araşdırmalar döymələrin immun sisteminə təsirini yeni-yeni üzə çıxarır

İnsanlar minilliklər boyu dini, mədəni və şəxsi səbəblərlə bədənlərinə döymə vurublar. Lakin döymə ənənəsinin tarixi yaxşı öyrənilsə də, onun sağlamlığa uzunmüddətli təsiri hələ tam aydın deyil.

Döymə boyasının dəriyə yeridilməsi immun sisteminin reaksiyasına səbəb olur. Tədqiqatlar göstərir ki, boya hissəcikləri limfa sisteminə keçərək limfa düyünlərində toplana bilər. Limfa düyünləri orqanizmin immun müdafiəsinin əsas mərkəzlərindən biridir və burada bakteriyalar, viruslar, xərçəng hüceyrələri, eləcə də döymə boyası kimi yad maddələr süzülür.

Döymə boyası bədənin orta dəri qatı olan dermisə daxil olduqdan sonra yad cisim kimi tanınır. İmmun hüceyrələri onu aradan qaldırmağa çalışsa da, hissəciklərin böyük ölçüsü buna imkan vermir. Məhz bu xüsusiyyət döymələrin qalıcı olmasını təmin edir, eyni zamanda orqanizmdə uzunmüddətli immun reaksiyanın yaranmasına şərait yaradır.

Müasir döymə boyaları müxtəlif piqmentlərdən, daşıyıcı mayelərdən, konservantlardan və cüzi miqdarda qarışıqlardan ibarət mürəkkəb kimyəvi qarışıqlardır. Tibbi mikrobioloq Manal Məhəmməd bildirib ki, hazırda istifadə olunan bir çox piqment əvvəlcə avtomobil boyaları, plastiklər və printer tonerləri üçün hazırlanıb və insan dərisinə yeridilməsi nəzərdə tutulmayıb.

Araşdırmalarda döymə boyalarında nikel, kobalt, xrom, bəzən isə qurğuşun kimi ağır metalların izlərinə rast gəlinib. Yüksək miqdarda toplandıqda bu maddələr daxili orqanların zədələnməsi, sinir sisteminə toksik təsir və xərçəng riskinin artması kimi ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Bəzi hallarda onlar allergik reaksiyalar və immun həssaslıq yaradır.

Xüsusilə qırmızı, sarı və narıncı boyalar allergik reaksiyalar və xroniki iltihabla daha çox əlaqələndirilir. Qırmızı boya davamlı qaşınma, şişkinlik və immun sisteminin aradan qaldıra bilmədiyi maddəni təcrid etməyə çalışdığı zaman əmələ gələn qranulomaların yaranması ilə daha sıx bağlıdır.

Bu rəngli boyalarda geniş istifadə olunan azo piqmentləri günəş şüaları və ya lazerlə silinmə zamanı parçalanaraq aromatik aminlər əmələ gətirə bilər. Laboratoriya tədqiqatları bu birləşmələrin xərçəng və genetik zədələnmə ilə əlaqəli ola biləcəyini göstərib.

Xüsusilə qara döymə boyalarında rast gəlinən polisiklik aromatik karbohidrogenlərin də bir çoxu kanserogen hesab olunur. İnsanlarda döymələrlə xərçəng arasında qəti əlaqə hələ sübut edilməsə də, laboratoriya və heyvan tədqiqatları müəyyən risklərin mövcud ola biləcəyini göstərir. Ötən il dərc olunan müşahidə xarakterli bir araşdırmada döyməsi olan şəxslərdə melanoma riskinin 29 faiz yüksək olduğu bildirilsə də, digər tədqiqatlar bu nəticəni təsdiqləməyib.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, döymə zamanı dərinin qoruyucu səddi pozulur və bu, Staphylococcus aureus bakteriyası, hepatit B və C virusları, eləcə də nadir hallarda atipik mikobakteriyalarla yoluxma riskini artırır.

Alimlərin fikrincə, döymə özünüifadənin güclü vasitəsi olaraq qalır. Bununla belə, döymə etdirən şəxslər istifadə olunan boyalar, gigiyena qaydaları və mümkün sağlamlıq riskləri barədə məlumatlı olmalı, immun sistemi ilə bağlı problemi olanlar isə öncədən həkimlə məsləhətləşməlidirlər. Döymələrin populyarlığının artması onların tərkibinə və təhlükəsizliyinə nəzarətin, həmçinin uzunmüddətli elmi araşdırmaların əhəmiyyətini daha da artırır.

Mənbə:sciencealert.com