Arılar niyə bu yay daha çox tələf olur?

Yay aylarında səkilərdə ölmüş eşşəkarılarına daha tez-tez rast gəlinməsi təsadüfi hal deyil. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bunun arxasında həm təbii bioloji proseslər, həm də iqlim dəyişikliyi və insan fəaliyyəti nəticəsində yaranan ciddi ekoloji problemlər dayanır.

Bu barədə Nottingem Trent Universitetinin alimi Aleks Dittrix (Alex Dittrich) məlumat verib.

Təbii ömür qısadır, lakin isti havalar riski artırır

Eşşəkarıları sosial koloniyalar şəklində yaşayır. Koloniyanın əsas işçi arıları adətən cəmi 4–6 həftə ömür sürür. Yaşlı arılar öldükdən sonra gənc işçi arılar xəstəliklərin yayılmasının qarşısını almaq üçün onların cəsədlərini yuvadan kənara çıxarırlar. Lakin bu yay müşahidə olunan yüksək temperatur arıların ölüm hallarını daha da artırır. Qeyd olunur ki, 2026-cı ilin iyun ayı İngiltərədə müşahidələr tarixində ən isti iyun, Böyük Britaniya üzrə isə ikinci ən isti iyun ayı olub. Yay ərzində temperaturun daha da yüksələcəyi proqnozlaşdırılır.

Mütəxəssislərin fikrincə, uzunmüddətli isti hava arılarda istilik stressi yaradır. Bu isə onların inkişafına, çoxalmasına, uçuş qabiliyyətinə və qida tapmasına mənfi təsir göstərərək populyasiyanın davamlılığını təhlükə altına salır. Arılar qanadlarını sürətlə hərəkət etdirərək koloniyanı soyutmağa çalışsalar da, ekstremal temperatur şəraitində bu müdafiə mexanizmi kifayət etmir. İsti havalarda arılar daha uzaq məsafələrə uçaraq qida axtarmağa məcbur qalırlar. Uçuş zamanı bədən temperaturlarını müəyyən qədər tənzimləyə bilsələr də, həddindən artıq istilik onların sağlamlığına ciddi zərər vurur.

Pestisidlər və yaşayış mühitinin məhv edilməsi vəziyyəti ağırlaşdırır

Alim bildirir ki, arıların kütləvi azalmasının əsas səbəblərindən biri də kənd təsərrüfatında geniş istifadə olunan pestisid və herbisidlərdir.

Bu kimyəvi maddələr arılara birbaşa zərər verməklə yanaşı, onların qidalandığı bitkiləri də məhv edir. Nəticədə arılar nektar çatışmazlığı səbəbindən aclıqla üzləşirlər. Məsələn, zəncirotu arılar üçün mühüm nektar mənbələrindən biri olsa da, herbisidlərdən istifadə zamanı ən çox məhv edilən bitkilər sırasındadır. Bu səbəbdən mütəxəssislər bağ sahiblərinə bağlarında bütün alaq otlarını tamamilə təmizləməməyi tövsiyə edirlər.

Avropa İttifaqı və Böyük Britaniya ən təhlükəli neonikotinoid pestisidlərin istifadəsini qadağan etsə də, digər pestisidlərdən geniş istifadə davam edir. Xüsusilə orqanofosfatlar, sintetik piretroidlər və fenilpirazollar arılarda iflicə və ölümə səbəb olmaqla yanaşı, onların istiqaməti müəyyən etmə qabiliyyətini də pozur.

İqlim dəyişikliyi çiçəklərlə arılar arasında uyğunsuzluq yaradır

Alimlər iqlim dəyişikliyinin daha bir ciddi problem yaratdığını bildirirlər. Belə ki, temperatur dəyişiklikləri nəticəsində bəzi bitkilər arılar aktiv olmamışdan əvvəl çiçəkləyir və ya əksinə, arılar qış yuxusundan oyandıqda hələ nektar verən bitkilər olmur. Elm adamlarının "fenoloji uyğunsuzluq" adlandırdığı bu proses həm bitkilərin tozlanmasına, həm də arıların qidalanmasına ciddi zərbə vurur.

Arıların azalması qlobal ərzaq təhlükəsizliyi üçün risk yaradır

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, həşəratlar Yer üzündə ən çoxsaylı canlı qrupudur. Buna baxmayaraq, onlar hazırda ən ciddi təhlükə altında olan canlılar sırasındadır.

Avropada nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən vəhşi arı növlərinin sayı 2014-cü ildəki 77 növdən hazırda ən azı 172 növə yüksəlib. Bu da qiymətləndirilən növlərin təxminən 10 faizini təşkil edir. Arılar ekosistemdə üzvi maddələrin parçalanması, zərərvericilərin sayının tənzimlənməsi və digər canlıların qida zəncirinin qorunması kimi mühüm funksiyalar yerinə yetirirlər. Lakin onların ən vacib rolu kənd təsərrüfatı bitkilərinin tozlandırılmasıdır. Hesablamalara görə, arılar dünyada becərilən kənd təsərrüfatı bitkilərinin təxminən 75 faizinin, çiçəkli bitkilərin isə 90 faizə yaxınının tozlanmasını təmin edir.Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, tozlandırıcıların kəskin azalması gələcəkdə qlobal ərzaq təhlükəsizliyi üçün ciddi təhlükə yarada bilər.

Arılara necə kömək etmək olar?

Mütəxəssislər pestisidlərdən istifadəyə məsuliyyətlə yanaşmağı, mümkün olduqda ekoloji cəhətdən davamlı üsullarla istehsal olunan yerli məhsullara üstünlük verməyi tövsiyə edirlər. Bağ sahiblərinə müxtəlif yerli çiçək növləri əkmək, qazonun müəyyən hissələrini biçmədən saxlamaq və bununla da arılar üçün təhlükəsiz yaşayış mühiti yaratmaq məsləhət görülür. İsti yay günlərində yerdə halsız vəziyyətdə olan arıya rast gəlinərsə, mütəxəssislər ona 2:1 nisbətində (iki hissə şəkər, bir hissə su) hazırlanmış şəkərli su verməyin faydalı ola biləcəyini bildirirlər.

Bundan əlavə, təhlükəsiz olduğu halda arını yaxınlıqdakı çiçəyin və ya kölgəli yerin üzərinə köçürmək tövsiyə olunur. Lakin arı sancmasına qarşı allergiyası olan şəxslərə bunu etməmək məsləhət görülür.

mənbə: scitechdaily.com