Bəzi insanlar ağcaqanadları digərlərindən daha çox cəlb edir

Bəzi insanların ağcaqanadlar tərəfindən digərlərinə nisbətən daha çox sancılması təsadüfi deyil. Alimlərin apardıqları yeni araşdırma göstərib ki, bu fərq insanın dəri mikrobiomu və bədən qoxusunu formalaşdıran kimyəvi maddələrlə əlaqəli ola bilər.

Araşdırmanın nəticələri iScience elmi jurnalında dərc olunub.

Florida Beynəlxalq Universitetinin (FIU) alimlərinin rəhbərliyi ilə aparılan tədqiqatda ABŞ-nin Mayami şəhərindən 119 könüllü iştirak edib. Təcrübə zamanı iştirakçılardan hər biri qolunu qoxuların öyrənilməsi üçün istifadə olunan xüsusi qurğu – olfaktometrə yerləşdirib.

Daha sonra qurğunun digər hissəsinə üç müxtəlif ağcaqanad növü – Aedes aegypti, Aedes albopictus və Culex quinquefasciatus buraxılıb. Məqsəd bu növlərin hansı insanlara daha çox cəlb olunduğunu müəyyən etmək olub.

Alimlər bildirirlər ki, ağcaqanadların insan qoxusuna cəlb olunduğu uzun illərdir məlumdur. Lakin bədən qoxusundakı kiçik fərqlərin onların seçimində hansı rolu oynadığı indiyədək tam aydınlaşdırılmayıb.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, insan bədəninin özünün qoxusu yoxdur. Dərinin ifraz etdiyi qoxusuz maddələr dəri mikrobiomunda yaşayan bakteriyalarla qarşılıqlı təsir nəticəsində uçucu üzvi birləşmələrə (VOC) çevrilir və məhz bu proses hər insana məxsus bədən qoxusunu formalaşdırır.

Hazırda insan dərisində 1000-dən çox müxtəlif uçucu üzvi birləşmənin olduğu güman edilir. Bu maddələrin əksəriyyəti hələ kifayət qədər öyrənilmədiyindən onların konkret hansı qoxuların yaranmasına səbəb olduğu tam məlum deyil.

Bundan əlavə, elmə təxminən 3600 ağcaqanad növü məlumdur. Alimlər hesab edirlər ki, bu növlərin hər biri təkamül prosesində fərqli qoxulara həssaslıq qazanıb. Bu səbəbdən ağcaqanadların insanı hansı meyarlarla seçməsi hələ də tam öyrənilməyib.

Araşdırmanın rəhbəri, neyrogenetika üzrə mütəxəssis Metyu DeCennaro bildirib ki, son illərdə ağcaqanadların müəyyən insanlara üstünlük verməsi ilə həmin insanların dəri mikrobiomu və bədən qoxusu arasında əlaqənin olduğu getdikcə daha aydın görünür.

Onun sözlərinə görə, əvvəlki araşdırmalarda müxtəlif ağcaqanad növlərinin insanlara marağı müqayisə edilsə də, ilk dəfə olaraq bir neçə növün eyni vaxtda insanların bədənindən ayrılan uçucu üzvi birləşmələri və dəri mikrobiomu ilə əlaqəsi birlikdə öyrənilib.

Təcrübənin nəticələri göstərib ki, Aedes aegypti növü kişilərə qadınlarla müqayisədə bir qədər daha çox üstünlük verir. Digər iki növdə isə cinsə görə nəzərəçarpacaq fərq qeydə alınmayıb.

Eyni zamanda müəyyən edilib ki, bir insanın müəyyən ağcaqanad növü üçün daha cəlbedici olması onun bütün növlər üçün eyni dərəcədə cəlbedici olması anlamına gəlmir. Bəzi iştirakçılar bir və ya iki növ üçün daha cəlbedici olsalar da, bütün növlər üzrə eyni nəticə müşahidə edilməyib.

Araşdırma zamanı Aedes aegypti və Culex quinquefasciatus növlərinin bəzi uçucu üzvi birləşmələrin az olduğu insanlara daha çox cəlb olunduğu müəyyənləşdirilib. Bu isə həmin növlərin müəyyən kimyəvi maddələrdən uzaq duraraq insan seçə biləcəyini göstərir. Əksinə, Aedes albopictus növünün isə bəzi xüsusi qoxu birləşmələrinə üstünlük verdiyi müşahidə olunub.

Alimlər 119 iştirakçının dəri mikrobiomunda ümumilikdə 246 müxtəlif bakteriya taksonu müəyyən ediblər. Onları təəccübləndirən məqamlardan biri isə bütün iştirakçıların mikrobiomunda ortaq olan cəmi bir bakteriya növünün aşkarlanması olub.

Araşdırma göstərib ki, ağcaqanadların daha çox cəlb olunduğu insanlarda üç bakteriya növü – Corynebacterium kefirresidentii, Cutibacterium granulosum və Staphylococcus epidermidis – mütəmadi olaraq müşahidə edilib. Aşağı cəlbediciliyə malik iştirakçıların əsas mikrobiomunda isə bu bakteriyalar aşkarlanmayıb.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu bakteriyalar ağcaqanadlar üçün cəlbedici insanın mövcudluğunu göstərən bioloji siqnallar yarada bilər.

Alimlər qeyd edirlər ki, ağcaqanadların hansı qoxulara və bakteriyalara reaksiya verməsi ilə bağlı hələ çox araşdırmaya ehtiyac var. Bununla belə, əldə olunan nəticələr gələcəkdə daha təsirli həşəratqovucuların hazırlanmasına, həmçinin insanın dəri mikrobiomunun dəyişdirilməsi yolu ilə onu ağcaqanadlar üçün daha az cəlbedici etməyə imkan yarada bilər.

mənbə: www.sciencealert.com