İmmun hüceyrələr piylənmədən sonra çəki itirməyi çətinləşdirən bioloji yaddaşa malik ola bilər

Science Translational Medicine jurnalında dərc edilən yeni araşdırma bu suala müəyyən qədər aydınlıq gətirə bilər.

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, piy toxumasında yerləşən makrofaqlar (adipose tissue macrophages – ATMs) adlı xüsusi immun hüceyrələrdə baş verən dəyişikliklər siçanlarda arıqlamağı çətinləşdirə bilər. Bunun səbəbi həmin hüceyrələrin piylənmə ilə bağlı bir növ bioloji "yaddaş" daşımasıdır.

Yaponiyanın müxtəlif elmi müəssisələrindən olan tədqiqatçılar siçanlarda ATMs hüceyrələrini araşdırıblar. Bu immun hüceyrələr, digər funksiyalarla yanaşı, ölmüş hüceyrələrin təhlükəsiz şəkildə orqanizmdən təmizlənməsində iştirak edərək piy toxumasının sağlamlığının tənzimlənməsinə kömək edir. Alimlər laboratoriya siçanlarını 12 həftə ərzində yüksək yağlı qida ilə bəsləyərək onların piylənməsinə səbəb olublar. Daha sonra heyvanlar altı həftə ərzində az yağlı pəhrizə keçirilib.

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, qida rejimi dəyişdirildikdən sonra ən az çəki itirən siçanların ATMs hüceyrələrinin nüvəsində CWC22 adlı zülalın miqdarı daha az olub. Bu nəticə CWC22 zülalının orqanizmin çəki itirməsinə kömək edən proseslərdə rol oynaya biləcəyini göstərib. Bunu araşdırmaq üçün alimlər bir qrup siçanın makrofaqları da əhatə edən müəyyən immun hüceyrələrində Cwc22 geninin olmamasını təmin edəcək genetik dəyişiklik aparıblar. CWC22 normal halda hüceyrələrə xəbərçi RNT-nin (messenger RNA) splicing prosesini həyata keçirməyə kömək edir. Bu proses zamanı RNT zülalın hazırlanmasında istifadə edilməzdən əvvəl redaktə olunur.

Bu siçanlar çəki itirməyə yönəlmiş pəhrizə keçirildikdə piy toxumasından yağ itirməkdə çətinlik çəkiblər. ATMs hüceyrələri ölmüş hüceyrələri effektiv şəkildə təmizləyə bilməyib və bunun nəticəsində piy toxumasında ölü hüceyrələrin yığılması artıb.

İmmun hüceyrələrin təhlili göstərib ki, Cwc22 geninin olmaması Scarb1 adlı genlə bağlı splicing xətasına səbəb olub. Bunun nəticəsində makrofaqlar ölmüş hüceyrələrin təmizlənməsində iştirak edən reseptorları hüceyrə səthinə çatmazdan əvvəl məhv ediblər. Makrofaqlar ölmüş hüceyrələri daha zəif təmizlədiyi üçün daha az miqdarda inozin ifraz olunub. Bu kimyəvi maddə normal halda piy hüceyrələrinə siqnal göndərərək onların topladığı piyin parçalanmasını stimullaşdırır. İnozin azaldıqda isə piylərin parçalanması prosesi zəifləyib.

Tədqiqat qrupu həmçinin müəyyən edib ki, piylənmə nəticəsində bu immun hüceyrələrdə RNT-nin splicing prosesində dəyişiklik baş verən genlərin 51,9 faizində bu dəyişikliklər çəki itirildikdən sonra da qalmaqda davam edib. Bu nəticə immun hüceyrələrin piylənmə ilə bağlı bioloji yaddaşı saxladığını göstərib. Həmin yaddaşa hüceyrələrin ölmüş hüceyrələri normal şəkildə təmizləmək funksiyasını zəiflədən dəyişikliklər də daxil olub.

Tədqiqat müəllifləri məqalədə bildiriblər ki, bu nəticələr makrofaqlarda anormal alternativ splicing prosesinin piylənmədən sonra çəki itirməyə qarşı müqavimətin əsasını təşkil etdiyini göstərir. Lakin alimlər müəyyən ediblər ki, bu bioloji yaddaşın bir hissəsini aradan qaldırmaq mümkündür. Tədqiqatçılar sintetik genetik "yamaq" vasitəsilə Scarb1 genindəki splicing xətasını düzəldiblər. Nəticədə ölmüş hüceyrələrin təmizlənməsində iştirak edən reseptorlar bərpa olunub, hüceyrələrin ifraz etdiyi inozinin miqdarı artıb və siçanlar yenidən piy itirməyə başlayıblar. Alimlər bildiriblər: "Tədqiqatımız göstərir ki, spesifik alternativ splicing hadisələri müəyyən ətraf mühit şəraitində makrofaqların xüsusiyyətlərini formalaşdıra bilər."

Tədqiqatın nəticələri piylənmə ilə mübarizə aparan insanlar üçün yeni müalicə üsullarının hazırlanmasına kömək edə bilər.

Alimlər arıq insanların və piylənmə ilə yaşayan şəxslərin toxuma nümunələrini də analiz ediblər. Nəticədə müəyyən edilib ki, arıq insanların immun hüceyrələrinin nüvəsində CWC22 zülalı yüksək miqdarda olduğu halda, piylənmə ilə yaşayan şəxslərdə bu zülalın səviyyəsi daha aşağıdır. 

mənbə: medicalxpress.com