Mühəndislər NASA-nın Swift missiyasını xilas etmək üçün göndərilən peyki bərpa etməyə çalışırlar

Hadisə nəticəsində peyk müxtəlif oxlar üzrə fırlanıb və bu, onun Yer ilə sabit rabitə əlaqəsi saxlamasını çətinləşdirib. Bundan əlavə, istiqamətlənməni təmin edən üç reaksiya çarxından ikisi fəaliyyətini dayandırıb.

Mühəndislər peyklə fasiləli radio əlaqəsi zamanı onun dəqiq mövqe idarəetməsində istifadə olunan soyuq qaz mühərriklərindən bəzilərində də problem aşkar ediblər.

Link peyki kosmik xidmətlər üzrə startap olan Katalyst Space Technologies şirkəti tərəfindən hazırlanıb, ona məxsusdur və şirkət tərəfindən idarə olunur. Şirkət NASA-dan 30 milyon dollarlıq müqavilə alaraq Swift rəsədxanasına yaxınlaşmaq, onu xüsusi mexanizmlə tutmaq və atmosfer sürtünməsi səbəbindən orbitdən çıxmadan əvvəl daha yüksək orbitə qaldırmaq tapşırığını üzərinə götürüb.

Lakin vaxt məhduddur. Bir neçə ay sonra Swift peykinin orbitinin həddindən artıq aşağı düşəcəyi və Katalyst-in xilasetmə əməliyyatını həyata keçirə bilməyəcəyi bildirilir. Bu, NASA-nın öz peyklərindən birinə xidmət göstərilməsi üçün ilk dəfə kommersiya şirkəti ilə müqavilə bağlamasıdır. Kosmik agentlik Katalyst-ə missiyanı hazırlamaq üçün bir ildən də az vaxt verib.

Link peyki iyulun 3-də orbitə buraxılıb və missiya ötən həftənin şənbə gününə qədər əsasən plan üzrə davam edib. Katalyst şirkətinin baş icraçı direktoru Qonhi Li bildirib ki, nasazlıq peyklə əlaqənin olmadığı uçuş mərhələlərindən biri zamanı baş verib. “Hadisədən dərhal əvvəl peyk çox sabit vəziyyətdə idi”, – deyə o qeyd edib.

Katalyst-in Denver yaxınlığındakı idarəetmə mərkəzində çalışan mühəndislər Link peykini yenidən nəzarətə götürmək üçün təcili tədbirlərə başlayıblar. Yaxşı xəbər isə peykin digər əsas sistemlərinin işlək qalmasıdır. Bunlara enerji təminatı, ksenon yanacağı ilə işləyən üç elektrik mühərriki, eləcə də Swift-ə yaxınlaşmaq və onu tutmaq üçün lazım olan robotlaşdırılmış avadanlıq daxildir. Mühəndislərin ilk addımı peykin fırlanmasını azaltmaq üçün onun plazma mühərriklərindən istifadə etmək olub. Bu mühərriklər əsasən orbitin yüksəldilməsi üçün nəzərdə tutulsa da, itələmə istiqamətini dəyişmək imkanına malik olduğundan mövqe idarəetməsində də istifadə edilə bilir.

Qonhi Linin sözlərinə görə, mühərriklər peykin fırlanma istiqamətinə əks istiqamətdə işlədilərək onun vəziyyətinə nəzarət etmək mümkün olub.

Aparılan tədbirlər nəticəsində peykin fırlanma sürəti saniyədə təxminən 9 dərəcədən 4 dərəcəyə qədər azaldılıb. Mühəndislər fırlanmanı daha da azaltmaqla peyklə daha yüksək həcmli məlumat mübadiləsini bərpa etməyi planlaşdırırlar. Bundan sonra aparatın vəziyyəti haqqında daha ətraflı məlumatların Yerə ötürülməsi və idarəetmə alqoritmlərinin yenilənməsi mümkün olacaq.

Mühəndislər Link peykində yaranmış problemin dəqiq səbəbini hələ müəyyən edə bilməyiblər. Ehtimallar arasında daxili texniki nasazlıq və ya kosmik tullantı ilə toqquşma da var. Peyk sabitləşdirildikdən sonra onun üzərindəki iki kamera mümkün zədələnmələri araşdıracaq.

Hadisədən sonra Katalyst-in idarəetmə qrupu 24 saatdan çox müddət ərzində peyklə əlaqəni itirib. Daha sonra Link avtomatik şəkildə yenidən işə düşüb. Şirkətin rəhbəri bildirib ki, bu, peykin daxili təhlükəsizlik mexanizminin işə düşməsi nəticəsində baş verib. Sistem 24 saat ərzində əlaqə olmadıqda nasazlıq ehtimalını nəzərə alaraq enerjini söndürüb-yandırmaq üçün proqramlaşdırılıb.

Lakin bu proses həssas sistemlər, xüsusilə reaksiya çarxları üçün mənfi nəticələr yaradıb.

Linın sözlərinə görə, yenidən işə düşmə zamanı yaranan yüksək temperatur elektron idarəetmə sistemlərinə təsir edib və nəticədə reaksiya çarxları fəaliyyət qabiliyyətini itirib.

Soyuq qaz mühərriklərindəki problemin isə ayrıca məsələ olduğu ehtimal edilir. Bununla belə, mühəndislər yekun nəticəyə gəlmək üçün hələ bütün məlumatları əldə etməyiblər.

Bütün çətinliklərə baxmayaraq, Katalyst şirkəti Link peykini avqustun sonlarına doğru NASA-nın Swift rəsədxanasına yönəltməyi planlaşdırır. Qonhi Li bildirib ki, şirkət missiyanı davam etdirməkdə qərarlıdır və NASA ilə sıx əməkdaşlıq edir. Onun sözlərinə görə, mövcud sistemlərdən istifadə etməklə peykin üç ox üzrə idarəetməsini yenidən bərpa etmək mümkün görünür. “Bu, peyki idarə etməyi əvvəlcədən planlaşdırdığımız üsul deyil, lakin görünür ki, aparatın kifayət qədər sabitliyini və idarəolunmasını təmin edə biləcəyik”, – deyə Li bildirib. O əlavə edib ki, komanda Swift peykinə yaxınlaşaraq bir neçə on metr məsafədən onun vəziyyətini yoxlamağı və daha sonra onu tutmaq üçün əməliyyat keçirməyi mümkün hesab edir. “Biz inanırıq ki, Swift-in tutulması, ən azı ona cəhd göstərilməsi, tamamilə real ehtimaldır”, – deyə Katalyst rəhbəri vurğulayıb.

mənbə: arstechnica.com