NASA 500 milyon dollarlıq teleskopu xilas etmək üçün “kosmosda qəfil xilasetmə” missiyası hazırlayır

NASA cəmi 10 ay əvvəl üç şirkətə qeyri-adi bir sual verdi: orbitdə təhlükə altında olan 500 milyon dollarlıq astronomiya missiyasını xilas etmək mümkündürmü? Üstəlik, bu iş həm çox qısa müddətdə, həm də məhdud büdcə ilə görülməli idi.

NASA bu məqsədlə üç şirkətə müraciət etdi və ən real təklif 2020-ci ildə yaradılmış startapdan gəldi — Katalyst Space Technologies. NASA-nın astrofizika bölməsinin direktoru Şon Domagal-Qoldman bildirib ki, onların təqdim etdiyi plan həm texniki, həm də proqram baxımından mümkün görünürdü və buna görə layihəyə yaşıl işıq verildi. Nəticədə şirkətə 30 milyon dollarlıq müqavilə ayrıldı.

Söhbət Neil Gehrels Swift Observatory adlı kosmik rəsədxanadan gedir. 2004-cü ildə orbitə buraxılan bu teleskop qamma şüa partlamalarını izləmək üçün hazırlanıb, lakin mühərriki olmadığı üçün öz orbitini saxlaya bilmir və zamanla Yer atmosferinin yuxarı qatlarının təsiri ilə yavaş-yavaş aşağı enir. Son illərdə Günəş aktivliyinin artması atmosferi genişləndirərək bu prosesi daha da sürətləndirib və nəticədə teleskopun hündürlüyü kritik səviyyəyə düşüb.

Planlaşdırılan xilasetmə missiyasına görə, Katalyst şirkətinin hazırladığı “Link” adlı servis aparatı Swift teleskopuna yaxınlaşaraq robot qollar vasitəsilə onu tutacaq və daha yüksək orbitə qaldıracaq. Katalyst Space Technologies tərəfindən hazırlanan bu sistem teleskopun elmi fəaliyyətini davam etdirməsinə imkan verəcək.

Missiyanın həyata keçirilməsi üçün Pegasus XL raketindən istifadə olunacaq. Bu raket təyyarədən havada buraxılır və daha sonra kosmosa doğru hərəkət edir. Layihənin çətin tərəfi təkcə texnologiya deyil, həm də vaxt məhdudiyyətidir, çünki belə bir kosmik aparatın hazırlanması adətən illərlə davam edir, burada isə proses bir ildən az müddətə sığdırılıb.

Katalyst mühəndisləri layihəni həyata keçirmək üçün komponentləri sürətlə sifariş edib, bəzi hissələri isə özləri istehsal ediblər. Eyni zamanda test və hazırlıq mərhələləri də ciddi şəkildə qısaldılıb, çünki Swift teleskopunun orbitdə qalma müddəti getdikcə azalır. Şirkət daxilində bu yanaşma risklərin yüksək olduğu, lakin zamanın daha kritik olduğu vəziyyət kimi qiymətləndirilir.

Layihə uğurlu olarsa, bu missiya kosmik əməliyyatlarda yeni bir modelin əsasını qoya bilər. Bu model orbitdəki obyektlərə sürətli müdaxilə, kommersiya şirkətləri ilə dövlət qurumlarının birgə işi və gələcəkdə “kosmik xilasetmə” kimi yeni bir xidmət anlayışının formalaşması deməkdir.

Mənbə:arstechnica.com