Tokio Universitetinin Sənaye Elmləri İnstitutunun və RIKEN tədqiqat mərkəzinin alimləri müəyyən ediblər ki, məhdud resurslar canlı orqanizmlərin məlumatı emal etmə üsulunu kəskin şəkildə dəyişə bilər.
Araşdırmanın nəticələri Physical Review Letters jurnalında dərc olunub.
Alimlərin sözlərinə görə, keçmiş hadisələri xatırlamaq canlı orqanizmlərə daha düzgün qərarlar qəbul etməyə kömək etsə də, yaddaşdan istifadə müəyyən enerji və resurs tələb edir. İstər qida axtaran heyvan, istərsə də ətraf mühitə reaksiya verən təkhüceyrəli orqanizm olsun, məlumatın saxlanılması və emalı müəyyən "xərc" tələb edir. Buna görə də əsas sual yaranır: yaddaşdan istifadə nə vaxt sərfəlidir? Bu suala cavab tapmaq üçün tədqiqatçılar yeni riyazi model hazırlayıblar. Model göstərib ki, orqanizmin yaddaşa güvənməsi və ya yalnız cari hissiyyat siqnallarına əsaslanaraq qərar verməsi onun ixtiyarında olan resursların həcmindən asılıdır.
Tədqiqatçılar dəyişkən mühitdə orqanizmlərin məlumatı necə qiymətləndirdiyini modelləşdirən sadələşdirilmiş sistem hazırlayıblar. Modeldə orqanizmə həm cari hissiyyat məlumatlarından, həm də əvvəlki müşahidələri yadda saxlamaq imkanından istifadə etməyə şərait yaradılıb. Lakin yaddaşın saxlanılması əlavə resurs tələb etdiyi üçün dəqiqliklə resurs sərfi arasında kompromis yaranıb.
Araşdırmanın aparıcı müəllifi Takehiro Tottori bildirib ki, bu kompromis gözlənilməz nəticələr doğura bilər. "Resurslar məhdud olduqda ən səmərəli strategiya yaddaşı nəzərə almamaq və yalnız cari məlumatlara reaksiya verməkdir. Lakin resurslar müəyyən həddi keçdikdə yaddaşdan istifadə qəfil üstünlük qazanır və orqanizm yaddaşa əsaslanan qərarvermə strategiyasına keçir", – deyə alim vurğulayıb.
Araşdırma göstərib ki, yaddaş xüsusilə hissiyyat məlumatlarının orta səviyyədə qeyri-müəyyən olduğu hallarda daha faydalıdır. Əgər ətraf mühitdən alınan məlumat kifayət qədər aydındırsa, yaddaş əlavə üstünlük vermir. Əksinə, məlumat həddindən artıq qeyri-dəqiq və səs-küylü olduqda da onu yadda saxlamaq ciddi fayda gətirmir. Məhz bu iki vəziyyət arasında – yəni məlumatın müəyyən qədər qeyri-müəyyən olduğu şəraitdə – keçmiş məlumatların xatırlanması qərarların keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilir.
Tədqiqatın həmmüəllifi Tetsuya C. Kobayaşi bildirib ki, bu nəticələr orqanizmlərin niyə hər zaman yaddaşa güvənmədiyini izah edir. "Yaddaşın faydalılığı yalnız mövcud resurslardan deyil, həm də ətraf mühitdəki qeyri-müəyyənliyin səviyyəsindən asılıdır", – deyə alim qeyd edib.
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, əldə olunan nəticələr son illərdə aparılmış davranış tədqiqatları ilə də üst-üstə düşür. Həmin araşdırmalar göstərib ki, insanlar resursların mövcudluğu və hissiyyat məlumatlarının etibarlılığına uyğun olaraq yaddaşa nə dərəcədə güvənəcəklərini dəyişirlər. Alimlərin fikrincə, yeni nəzəri model bu davranış dəyişikliklərinin səbəblərini izah etməyə imkan verir.
Müəlliflər vurğulayırlar ki, təbiətdə müxtəlif mürəkkəblik səviyyəsinə malik çoxsaylı bioloji informasiya emalı sistemləri mövcuddur və onların hər biri fərqli yaddaş tutumu tələb edir. Araşdırmanın nəticələri yaddaşdan intensiv istifadə edən mürəkkəb bioloji hesablama sistemlərinin, o cümlədən insan beyninin təkamül prosesində necə formalaşdığını izah etmək üçün nəzəri əsas yarada bilər.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, "xatırlamaq, yoxsa xatırlamamaq" seçimi bioloji hesablama sistemlərinin müxtəlifliyinin formalaşmasında təkamülün əsas amillərindən biri ola bilər.
mənbə:
phys.org
