Alimlər yaşlanma zamanı immun sisteminin niyə zəiflədiyini araşdırıblar

ABŞ alimlərinin yeni araşdırması göstərib ki, yaşlanma immun sisteminə bütün orqanlarda eyni şəkildə təsir etmir. Makrofaqlar adlanan immun hüceyrələrdə yaşla bağlı bəzi ümumi dəyişikliklər müşahidə olunsa da, bu proses onların yerləşdiyi toxumadan asılı olaraq fərqlənir. İmmunitetin yaşla zəifləməsinin səbəbləri və bu prosesin orqanizmin bütün hissələrində eyni şəkildə baş verib-vermədiyi uzun müddətdir alimləri maraqlandıran məsələlərdəndir. ABŞ-ın Cənubi Kaliforniya Universitetinin (USC) tədqiqatçıları bu suala yalnız bir orqana deyil, bütün orqanizmə nəzər salaraq cavab axtarıblar. Alimlər beyin, ağciyər, qaraciyər və digər toxumalardan əldə edilmiş siçan makrofaqları ilə bağlı məlumatları təhlil ediblər. Nəticədə bu immun hüceyrələrin yaşlanma zamanı bəzi ümumi xüsusiyyətlər qazandığı, eyni zamanda yerləşdikləri toxumanın xüsusiyyətlərindən asılı olaraq fərqli dəyişikliklərə məruz qaldığı müəyyən edilib.

Araşdırmanın nəticələri BMC Biology jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatın baş müəllifi, USC Leonard Devis Gerontologiya Məktəbinin dosenti Berenis Benayun bildirib ki, yaşlanmanın makrofaqlar kimi immun hüceyrələrə təsiri məlum olsa da, əvvəlki araşdırmaların əksəriyyəti yalnız bir toxuma və ya orqan üzərində cəmlənib. Onun sözlərinə görə, əsas məqsəd immun hüceyrələrinin orqanizmin bütün hissələrində eyni şəkildə qocalıb-qocalmadığını, yoxsa hər toxumanın bu prosesə özünəməxsus təsir göstərib-göstərmədiyini müəyyənləşdirmək olub. 

Makrofaqlar demək olar ki, orqanizmin bütün toxumalarında mövcud olan və bir sıra mühüm funksiyaları yerinə yetirən immun hüceyrələrdir. Onlar infeksiyalarla mübarizə aparır, zədələnmiş hüceyrələri təmizləyir, toxumaların bərpasına kömək edir və iltihab prosesinin tənzimlənməsində iştirak edirlər.

Lakin müxtəlif orqanları əhatə edən toxuma mühitləri bir-birindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Buna görə də tədqiqatçılar həmin yerli mühitlərin makrofaqların yaşlanmasına nə dərəcədə təsir etdiyini araşdırıblar. 

Gənc və yaşlı heyvanların makrofaqlarını müqayisə edən alimlər həm bütün toxumalarda müşahidə olunan ümumi, həm də konkret toxumalara xas dəyişikliklər aşkar ediblər.

Bir çox toxumada yaşlı makrofaqların fəaliyyəti hüceyrə stressi və zədələnməyə cavab verməyə daha çox yönəlib.

Eyni zamanda sağlam toxuma quruluşunun qorunması və ətraf mühitlə əlaqənin saxlanılmasında iştirak edən bəzi molekulyar proseslərin aktivliyi azalıb. Lakin bu oxşarlıqlar bütün orqanlarda eyni səviyyədə olmayıb. Məsələn, beyindəki makrofaqların yaşla bağlı dəyişiklikləri ağciyərlərdəki makrofaqlarda müşahidə olunan dəyişikliklərdən fərqlənib. Tədqiqatçılar həmçinin makrofaqların yaşlanma prosesinin toxumalardan asılı olaraq kişilərlə qadınlar arasında da fərqlənə biləcəyinə dair sübutlar əldə ediblər.

Nəticələr göstərir ki, immun sisteminin yaşlanması həm bütün orqanizmdə baş verən ümumi bioloji proseslərdən, həm də ayrı-ayrı orqanlara xas yerli amillərdən təsirlənir.

Bu qədər geniş müqayisəni aparmaq üçün tədqiqatçılar digər alimlərin əvvəlki araşdırmalar çərçivəsində əldə etdiyi və ictimaiyyət üçün açıq olan genetik ardıcıllıq məlumatlarından geniş istifadə ediblər.  Komanda yalnız bir toxuma üzərində aparılmış ayrıca təcrübə ilə kifayətlənməyib. Əvəzində əvvəllər dərc olunmuş onlarla araşdırmanın məlumatlarını birləşdirərək müxtəlif toxumalarda və cinslər üzrə makrofaqların yaşlanmasını müqayisə edib. Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Benayun laboratoriyasının əməkdaşı və USC Alfred E. Mann Əczaçılıq və Əczaçılıq Elmləri Məktəbinin doktorantı Ella Şvab bildirib ki, immun sisteminin yaşlanmasının öyrənilməsi üçün ictimaiyyətə açıq, lakin kifayət qədər istifadə olunmayan böyük həcmdə genetik ardıcıllıq məlumatı mövcuddur. Onun sözlərinə görə, onlarla əvvəlki araşdırmanın məlumatlarının birləşdirilməsi makrofaqların müxtəlif toxumalarda və qadınlarla kişilər arasında necə yaşlandığını araşdırmağa imkan verib. Bu miqyasda müqayisənin yalnız bir tədqiqat çərçivəsində aparılması mümkün olmayıb. Tədqiqatçılar məlumatları birləşdirərək makrofaqların orqanizmin müxtəlif hissələrində yaşla necə dəyişdiyini göstərən geniş xəritə hazırlayıblar.

Makrofaqların müxtəlif toxumalarda eyni şəkildə yaşlanmaması yaşla bağlı immun zəifləməni yavaşlatmaq və ya geri çevirmək məqsədi daşıyan gələcək müalicələr üçün əhəmiyyət daşıya bilər.

Əgər makrofaqlar orqanizmin müxtəlif hissələrində fərqli şəkildə yaşlanırsa, bir orqanda effektiv nəticə verən müalicə digər orqanda eyni təsiri göstərməyə bilər. Bu səbəbdən gələcək müalicə yanaşmalarında həm zədələnmiş və ya təsirlənmiş toxumanın, həm də insanın bioloji cinsinin nəzərə alınması lazım gələ bilər. Bununla yanaşı, alimlər müxtəlif makrofaq növlərində bir-birinə bənzər şəkildə dəyişən gen və molekulyar prosesləri də müəyyənləşdiriblər. Bu dəyişikliklərin bir neçə toxumada təkrarlanması onların immun sisteminin yaşlanmasının daha fundamental xüsusiyyətləri ola biləcəyini göstərir.  Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, həmin ümumi dəyişikliklər gələcək müalicələr üçün daha geniş təsir dairəsinə malik hədəflərin müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər. 

İnsanların orta ömrünün dünya üzrə artması fonunda immun sisteminin yaşlanmasının mexanizmlərini anlamaq daha da əhəmiyyətli olur. Yaşla bağlı immun funksiyanın pozulması xroniki iltihab, infeksiyalara qarşı həssaslığın artması, yaraların daha gec sağalması və yaşlanma ilə əlaqəli bir sıra xəstəliklərlə əlaqələndirilir.

Tədqiqatçılar ümid edirlər ki, makrofaqların orqanizmin müxtəlif hissələrində yaşlanmasını göstərən hazırladıqları geniş xəritə digər alimlərə immun funksiyasını qorumaq və həyatın sonrakı mərhələlərində daha sağlam yaşlanmanı dəstəkləmək yollarını araşdırmaq üçün əsas verəcək.

mənbə: scitechdaily.com