Yeni araşdırma endometriozun ağrıya necə səbəb olduğunu izah etməyə kömək edir

Endometrioz zamanı xəstəliyin yayılma dərəcəsi ilə ağrının şiddəti arasında həmişə birbaşa əlaqə olmur. Yale Universitetinin alimlərinin yeni araşdırması bu ziddiyyətin mümkün səbəblərindən birinə işıq salıb. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, ağrılı və simptomsuz endometrioz halları arasında gen ifadəsində əhəmiyyətli fərqlər mövcuddur. Xüsusilə iltihabla əlaqəli genlərdəki dəyişikliklər və IL-16 adlı iltihab sitokininin yüksək səviyyəsi ağrının şiddəti ilə əlaqəli olub.

Araşdırmanın nəticələri sentyabrın 10-da Molecular Human Reproduction jurnalında dərc edilib.

Endometrioz uşaqlığın daxili qişasını xatırladan toxumanın uşaqlıqdan kənarda böyüməsi ilə xarakterizə olunan ginekoloji xəstəlikdir. Xəstəliyin dəqiq səbəbi hələ tam məlum deyil. Bir çox alim endometriozun retroqrad menstruasiya ilə əlaqəli ola biləcəyini düşünür. Bu zaman menstrual qanla birlikdə uşaqlıq daxilində olan bəzi hüceyrələr geriyə doğru hərəkət edərək uşaqlıqdan kənarda yerləşə bilər. Endometrioz ağrılı menstruasiya, xroniki çanaq ağrısı, güclü və ya qeyri-normal menstrual qanaxma və sonsuzluq kimi müxtəlif problemlərə səbəb ola bilər. Lakin xəstəliyin maraqlı xüsusiyyətlərindən biri budur ki, toxuma ocaqlarının sayı və yayılması ilə simptomların şiddəti arasında aydın uyğunluq yoxdur. Bəzi qadınlarda xəstəliyin yalnız kiçik sahələrdə olmasına baxmayaraq güclü və gündəlik həyata ciddi təsir edən ağrılar müşahidə edilir. Digərlərində isə xəstəlik daha geniş yayılsa da, heç bir simptom olmaya bilər. Tədqiqatın rəhbəri, Yale Tibb Məktəbinin mamalıq, ginekologiya və reproduktiv elmlər üzrə professoru Hugh Taylor bu vəziyyətin uzun müddətdir izah edilməsinin çətin olduğunu bildirir.

Alimlər ağrılı endometriozu olan 9, simptomsuz endometriozu olan isə 10 pasiyentin biopsiya nümunələrini araşdırıblar.

Ağrılı xəstəliyi olan qadınlardan üçü şiddətli, altısı isə yüngül ağrı bildirmişdi. Simptomsuz qrupdakı qadınlardan biopsiyalar isə çanaq ağrısı ilə əlaqəsi olmayan digər problemlərə görə aparılan laparoskopik əməliyyatlar zamanı götürülüb və endometrioz həmin əməliyyatlar zamanı aşkar edilib. Tədqiqatçılar toxuma nümunələrində genlərin fəaliyyət səviyyəsini müəyyənləşdirmək üçün RNT sekvensləşdirməsindən istifadə ediblər. Nəticədə ağrılı və simptomsuz endometrioz qrupları arasında ifadəsi fərqlənən təxminən 900 gen müəyyən edilib. Bu fərqlərin böyük hissəsi iltihab prosesində mühüm rol oynayan genlərlə əlaqəli olub.

Alimlər yalnız gen ifadəsini deyil, həm də biopsiya nümunələrində müxtəlif zülalların səviyyəsini ölçüblər. Bu analiz genetik dəyişikliklərin iltihabla əlaqəli molekulların səviyyəsində də öz əksini tapdığını göstərib. Xüsusilə IL-16 adlı molekulun səviyyəsinin ağrının şiddəti ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib.

IL-16 iltihabın tənzimlənməsində iştirak edən kiçik zülal — sitokindir. Tədqiqatçılara görə, bu molekul immun hüceyrələrin endometrioz ocaqlarına cəlb olunmasında və digər iltihab sitokinlərinin istehsalının artmasında rol oynaya bilər.

Tədqiqatın ilk müəllifi, mamalıq, ginekologiya və reproduktiv elmlər üzrə elmi işçi Ramanaiah Mamillapalli hesab edir ki, belə bir proses iltihabı və nəticədə ağrını gücləndirə bilər. Bununla belə, alimlər IL-16-nın birbaşa ağrıya səbəb olduğunu hələ sübut etməyiblər. Bu əlaqənin səbəb-nəticə xarakterli olub-olmadığını müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

Tədqiqatçılar növbəti mərhələdə IL-16-nı potensial müalicə hədəfi kimi araşdırmağı planlaşdırırlar. Onlar bu zülalın fəaliyyətini bloklayan dərmanların endometriozla əlaqəli ağrını azaldıb-azaltmadığını öyrənmək istəyirlər. Hazırda endometriozla əlaqəli ağrının müalicəsində istifadə olunan yanaşmalar əsasən simptomların azaldılmasına yönəlir. Yale alimlərinin fikrincə, ağrının molekulyar mənbəyini daha yaxşı anlamaq gələcəkdə problemin əsas mexanizmlərinə yönələn müalicələrin hazırlanmasına imkan verə bilər. Hugh Taylorun sözlərinə görə, ağrının mənbəyini müəyyənləşdirib birbaşa həmin mexanizmə müdaxilə etmək gələcəkdə daha məqsədyönlü müalicə imkanları yarada bilər.

Tədqiqatın müəllifləri endometriozun yalnız geniş yayıldığı hallarda ciddi ağrıya səbəb olması fikrinin düzgün olmadığını xüsusi vurğulayırlar. Xəstəliyin daha az yayılmış forması olan qadınlarda da güclü ağrı müşahidə edilə bilər. Buna görə ağrının yalnız xəstəliyin görünən və ya aşkar edilən ocaqlarının ölçüsünə və sayına əsasən qiymətləndirilməsi yanıltıcı ola bilər. Alimlərin fikrincə, yeni nəticələr endometrioz zamanı niyə bəzi xəstələrdə ağrının çox güclü, digərlərində isə minimal və ya ümumiyyətlə olmadığını anlamaq üçün yeni istiqamət açır.

Bununla yanaşı, araşdırma nisbətən kiçik sayda pasiyentin biopsiya nümunələri əsasında aparılıb və IL-16-nın ağrının birbaşa səbəbi olduğunu təsdiqləmir. Bu mexanizmin və mümkün yeni dərman hədəflərinin klinik baxımdan təsdiqlənməsi üçün daha geniş və əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.

mənbə: medicalxpress.com