Ürək infarktından sağ qalan bir çox insanda sonradan ürək toxumasında yaranan çapıqlaşma səbəbindən ürək çatışmazlığı inkişaf edir. İsveçin Uppsala Universitetinin alimləri zədələnmiş qan damarına birbaşa yeridilən və sağalma prosesini stimullaşdıran yeni bioloji müalicə üsulu hazırlayıblar.
Araşdırmanın nəticələri Cell Stem Cell elmi jurnalında dərc olunub.
Tədqiqat çərçivəsində alimlər həmçinin ürəkdə davam edən çapıqlaşma prosesini müəyyən etməyə imkan verən yeni pozitron-emissiya tomoqrafiyası (PET) metodunu təqdim ediblər. Onların fikrincə, bu yanaşma gələcəkdə xəstələr üçün fərdiləşdirilmiş müalicənin tətbiqinə şərait yarada bilər.
Hər il dünyada milyonlarla insan ürək infarktı keçirir. Mövcud müalicə üsulları ürək əzələsinə qan axınını qısa müddətdə bərpa etsə də, bir çox pasiyentdə sonradan ürək çatışmazlığı inkişaf edir. Bunun əsas səbəblərindən biri infarktdan sonra iltihab fonunda yaranan çapıq toxumasıdır. Hazırda bu prosesi birbaşa hədəfləyən təsdiqlənmiş müalicə üsulu mövcud deyil.
Araşdırmada təqdim olunan yeni bioloji preparat iltihabı və sonradan baş verən çapıqlaşmanı azaltmaq məqsədi daşıyır. Müalicə üsulu klinik praktikada ballon angioplastikası zamanı istifadə olunmaq üçün hazırlanıb. Tədqiqatın birinci müəllifi, Uppsala Universitetinin və Uppsala Universitet Xəstəxanasının ürək-damar və döş qəfəsi cərrahiyyəsi üzrə professoru Karl-Henrik Qrinnemo bildirib ki, hazırladıqları preparat tamamilə yeni növ bioloji, iltihabəleyhinə müalicə vasitəsidir. Onun sözlərinə görə, preparat ballon angioplastikası zamanı tətbiq edilərək iltihabı və sonradan ürək çatışmazlığına səbəb ola bilən çapıqlaşma prosesini zəiflədə bilər. Tədqiqat preparatın həm kiçik, həm də iri heyvan modellərində effektiv olduğunu göstərib və alimlər bu ilin payızında klinik sınaqlara başlamağı planlaşdırırlar.
Karl-Henrik Qrinnemo hesab edir ki, yeni metod infarktdan sonra ürək çatışmazlığı və bunun nəticəsində baş verən ürək mənşəli ölüm riskinin azaldılmasında mühüm potensiala malikdir.
Müalicə orqanizmin təbii mexanizmlərindən istifadə edir. Bioloji preparat donor insan sümük iliyindən əldə edilir. Alimlər əvvəlcə sümük iliyindən mezenximal stromal hüceyrələr yetişdirir, daha sonra isə həmin hüceyrələrin ifraz etdiyi ekzosomları toplayırlar.
Ekzosomlar hüceyrələr arasında siqnal molekullarını daşıyan çox kiçik membran kisəcikləridir. Onlar orqanizmdə təbii şəkildə əmələ gəlsələr də, bu müalicədə laboratoriyada hazırlanaraq zədələnmiş tac (koronar) arteriyalara daha yüksək konsentrasiyada yeridilir. Araşdırma göstərib ki, ekzosomlar kiçik heyvan modellərində həm çapıqlaşmanı azaldır, həm də uzunmüddətli dövrdə ürəyin fəaliyyətini qoruyur. Donuzlar üzərində aparılan sınaqlarda isə preparat koronar arteriyalara birbaşa yeridildikdə ürək toxumasını kəskin zədələnmədən qoruyan təsir göstərib.
Tədqiqat müəlliflərinin sözlərinə görə, ekzosomlar iltihab prosesində aktivləşən immun hüceyrələrinin fəaliyyətini dəyişərək onların iltihabı gücləndirmək əvəzinə onu azaltmasına və toxumaların bərpasını sürətləndirməsinə kömək edir. Alimlər bildirirlər ki, əslində bu üsul orqanizmdə təbii şəkildə baş verən sağalma mexanizmini gücləndirməyə əsaslanır. Əvvəlki araşdırmalarda oxşar yanaşma ağır iltihabi ağciyər xəstəliklərinin müalicəsində stromal hüceyrələr və onların ifraz etdiyi ekzosomlardan istifadə edilməklə sınaqdan keçirilib. Uppsala Universitetinin hazırladığı yeni metod isə yalnız ekzosomlardan istifadə etdiyi üçün daha sərfəli hesab olunur. Bu preparatlar daha ucuz istehsal edilir, daha çox pasiyent üçün istifadə oluna bilir, dondurularaq saxlanılır və ehtiyac yarandıqda qısa müddətdə əridilərək tətbiq edilir.
Alimlər müalicənin effektivliyini qiymətləndirmək üçün yeni PET görüntüləmə üsulu da hazırlayıblar.
Uppsala Universitetinin dərman hazırlanması üzrə professoru Olof Eriksson tərəfindən hazırlanmış xüsusi radioaktiv marker PET vasitəsilə çapıq toxumasının formalaşmasına səbəb olan aktiv hüceyrələrin görüntülənməsinə imkan verir.
Karl-Henrik Qrinnemonun sözlərinə görə, ilk dəfə olaraq çapıqlaşma prosesini hədəfləyən müalicə ilə xəstənin ürəyinin bu müalicəyə necə cavab verdiyini izləməyə imkan verən görüntüləmə texnologiyası bir araya gətirilib. Bu yanaşma infarktdan sonra fərdiləşdirilmiş müalicə imkanlarını genişləndirə bilər.
Hazırda davam edən klinik araşdırmada müəyyən edilib ki, bəzi pasiyentlərdə infarktdan iki ay sonra da çapıqlaşma prosesi yüksək səviyyədə qalır, digərlərində isə sağalma xeyli sürətlə gedir.
Alimlər gələcəkdə PET müayinələri vasitəsilə çapıqlaşma prosesi uzun müddət aktiv qalan xəstələri erkən mərhələdə müəyyən etməyi və onlara bu müalicəni tətbiq etməyi planlaşdırırlar. Onların fikrincə, bu yanaşma ürək çatışmazlığının inkişafını ləngidə və xəstələrin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər.
Tədqiqat müəllifləri bildirirlər ki, ST-seqmentinin yüksəlməsi ilə müşayiət olunan miokard infarktı keçirən və ballon angioplastikası tətbiq olunan xəstələr arasında sağqalma göstəriciləri 2008-ci ildən bəri ciddi dəyişməyib. Bunun əsas səbəbi mövcud müalicələrin angioplastikadan sonra başlayan çapıqlaşma prosesinə təsir göstərə bilməməsidir. Alimlər hesab edirlər ki, bu prosesi hədəfləməklə uzunmüddətli perspektivdə ölüm hallarını azaltmaq mümkün ola bilər.
Tədqiqatçılar yeni preparatın iltihabəleyhinə xüsusiyyətlərinə görə onun kardiologiyadan kənar sahələrdə də istifadə perspektivinin olduğunu bildirirlər.
Onların fikrincə, insult, kəskin respirator distress sindromu kimi ağır iltihabi vəziyyətlər, eləcə də orqan transplantasiyası bu müalicənin potensial tətbiq sahələri sırasındadır. Alimlər hesab edirlər ki, transplantasiya zamanı yaranan güclü iltihabı azaltmaq mümkün olarsa, ürək, ağciyər, böyrək və qaraciyərin transplantasiyadan sonrakı fəaliyyətini daha yaxşı qorumaq mümkün olacaq.
mənbə: medicalxpress.com
