Yeni araşdırma göstərib ki, MYC geninin fəaliyyətinin bloklanması təcrübələrdə aqressiv mədəaltı vəzi xərçəngi hüceyrələrinin daha az aqressiv formaya keçməsinə səbəb olub. Kəşf şişlərin inkişafını, müalicəyə davamlılığını və yayılmasını anlamaq üçün yeni imkanlar yarada bilər. Mədəaltı vəzinin axacaq adenokarsinoması diaqnozu qoyulan xəstələrin təxminən 85 faizi beş il ərzində həyatını itirir. Bu xəstəliyin müalicəsini çətinləşdirən amillərdən biri xərçəng hüceyrələrinin xüsusiyyətlərini dəyişə bilməsidir. Onlar daha az aqressiv vəziyyətdən daha aqressiv vəziyyətə keçə bilir, lakin əvvəlki tədqiqatlar bu keçidin necə baş verdiyini tam izah edə bilməyib.
Nyu-York Universitetinin Langone Sağlamlıq Mərkəzi və Perlmutter Xərçəng Mərkəzinin alimlərinin rəhbərlik etdiyi yeni araşdırma bu dəyişikliklərin şişin daxilində genetik quruluşun yenidən formalaşması ilə necə əlaqəli olduğunu üzə çıxarıb.
Nature Genetics jurnalında dərc olunan nəticələr göstərir ki, xərçəng hüceyrələrinin DNT-sində davamlı baş verən dəyişikliklər həm müalicəyə davamlılığın yaranmasına, həm də metastaza — xərçəngin bədənin digər nahiyələrinə yayılmasına — şərait yarada bilər.
Xərçəng hüceyrələri fərqli təkamül yolları ilə inkişaf edir
Mədəaltı vəzinin axacaq adenokarsinomasının inkişafında yarım ondan çox genin rol oynadığı müəyyən edilib. Əvvəlki tədqiqatlarda alimlər, əsasən, birlikdə təhlil olunan hüceyrə qruplarında gen fəaliyyətinin artmasını və azalmasını ölçərək xəstəliyi iki əsas alt tipə ayırırdılar:
• Klassik tip — nisbətən az aqressiv hüceyrələrdən ibarətdir.
• Bazal tip — daha aqressiv xüsusiyyətləri ilə seçilir.
Lakin çoxsaylı hüceyrələrdən əldə edilən ümumi göstəricilər ayrı-ayrı hüceyrələrin bir vəziyyətdən digərinə necə keçdiyini izah etmirdi. Bu fərqləri daha dərindən öyrənmək üçün tədqiqatçılar genlərin fəaliyyətini ölçən transkriptomika metodundan istifadə ediblər. Onlar mədəaltı vəzinin axacaq adenokarsinoması olan 56 kişi və qadının 62 şişindən götürülmüş 443 451 ayrı hüceyrəni təhlil ediblər. Altı pasiyentdən kimyaterapiyadan əvvəl və sonra şiş nümunələri götürülüb. Bu da alimlərə müalicə müddətində baş verən dəyişiklikləri müqayisə etməyə imkan verib.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Nyu-York Universitetinin Qrossman Tibb Məktəbi və Perlmutter Xərçəng Mərkəzinin elmi işçisi Despoina Kalfakakunun sözlərinə görə, araşdırma xəstəlik irəlilədikcə şişin genetik quruluşunun necə dəyişdiyini indiyədək ən detallı şəkildə göstərən tədqiqatlardan biridir. Alimlər şişlərin daxilində genetik quruluşu oxşar olan hüceyrə qrupları — klonlar müəyyən ediblər. Hər şişdə orta hesabla iki ilə 11 arasında klon olub və onların tərkibində həm bazal, həm də klassik tipli hüceyrələrə rast gəlinib. Bu hüceyrə qrupları inkişaf prosesində fərqli xüsusiyyətlər qazanıb. Bəzi klonlarda müalicəyə davamlılıq yaranıb, digərləri isə daha sürətlə yayılmaq qabiliyyəti əldə edib.
Tədqiqatın həmmüəllifi, Qrossman Tibb Məktəbinin professoru və Perlmutter Xərçəng Mərkəzinin əməkdaşı Aristotelis Tsiriqos bildirib ki, ayrı-ayrı hüceyrə klonlarının təhlili mürəkkəb xərçəng növlərinin zamanla necə inkişaf etdiyini və xəstəliyin müxtəlif mərhələlərində müalicəyə necə uyğunlaşdığını anlamaq üçün daha səmərəli yanaşma ola bilər.
Tədqiqatçılar gen fəaliyyətindəki nümunələri izləyərək hüceyrə klonlarının genetik mənşəyini araşdırıblar. DNT-nin müəyyən hissələrinin nüsxə sayındakı dəyişiklikləri təhlil etməklə hər şişdəki hüceyrə qarışığının necə formalaşdığını və xəstəliyin inkişafının müxtəlif mərhələlərində hansı genlərin daha fəal olduğunu müəyyənləşdiriblər. Şişin inkişafı ilə əlaqəli dəyişikliklərdən biri aqressiv hüceyrə qruplarında MYC geninin fəaliyyətinin artması olub. Sonrakı təcrübələrdə alimlər bazal tipli mədəaltı vəzi şişi hüceyrələrində MYC geninin fəaliyyətini bloklayıblar. Nəticədə hüceyrələr daha az aqressiv olan klassik tipin xüsusiyyətlərini qazanıblar. Eyni zamanda, həmin hüceyrələrin daha çox immun hüceyrəsi ilə təmasda olduğu müşahidə edilib. Bu dəyişiklik onların immun sisteminin hücumuna qarşı daha həssas olmasına şərait yarada bilər.
Kalfakaku bildirib ki, MYC də daxil olmaqla, şişin təkamülünü idarə edən mexanizmlərin hədəfə alınması xərçəngin sürətli inkişafını məhdudlaşdırmağa kömək edə bilər. Bununla belə, nəticələr laboratoriya təcrübələrinə əsaslanır və MYC geninin bloklanmasının xəstələrdə eyni nəticəni verəcəyini təsdiqləmir.
Alimlər hüceyrə klonları arasındakı digər fərqlərin də mədəaltı vəzi xərçənginin niyə immunoterapiyaya davamlı olduğunu izah etməyə kömək edə biləcəyini müəyyənləşdiriblər. Bəzi hüceyrə klonlarında TIGIT geninin fəaliyyəti daha yüksək olub. Bu genin yaratdığı zülallar xərçəng hüceyrələrinin immun sisteminin onları tanımasından yayınmasına kömək edə bilər. Eyni hüceyrələrdə PD1 geninin fəaliyyəti isə zəifləyib. Tədqiqatçıların fikrincə, bu dəyişiklik PD-1-i hədəfə alan bəzi immunoterapiya üsullarının mədəaltı vəzi xərçənginə qarşı niyə çox vaxt effektiv olmadığını izah edə bilər. Tsiriqos vurğulayıb ki, araşdırma şiş daxilindəki hüceyrə müxtəlifliyinin, onların genetik dəyişkənliyinin və şişin ətrafındakı bioloji mühitlə qarşılıqlı əlaqələrinin xəstəliyin inkişafında mühüm rol oynadığını göstərir.
Tsiriqosun sözlərinə görə, hazırda MYC və TIGIT inhibitorlarının mədəaltı vəzinin axacaq adenokarsinoması və digər xərçəng növlərinə qarşı istifadəsini araşdıran klinik sınaqlar davam edir.
Tədqiqatçılar əldə olunan nəticələrin daha geniş araşdırmalara təkan verəcəyinə ümid edirlər. Bu araşdırmalar xərçəng hüceyrələrinin hansı vəziyyətlərə keçə bildiyini və onların hər birinin hansı müalicə üsulları ilə hədəfə alına biləcəyini müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər. Yeni tədqiqat mədəaltı vəzi xərçənginin yalnız genetik dəyişikliklərlə deyil, həm də şiş daxilində müxtəlif hüceyrə qruplarının bir-birindən fərqli inkişaf etməsi ilə formalaşdığını göstərir. MYC və TIGIT kimi genlərin araşdırılması gələcəkdə daha məqsədyönlü müalicə strategiyalarının hazırlanması üçün yeni istiqamətlər aça bilər.
mənbə: scitechdaily.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.