Menopauza dövründə isti basmaları və gecə tərləmələri üçün hormon terapiyasından istifadə ürək-damar xəstəlikləri riskinin azalması ilə əlaqələndirilib

Virginia Commonwealth Universiteti və Pittsburq Universitetinin rəhbərlik etdiyi yeni araşdırma menopauza əlamətlərinin müalicəsində hormon terapiyasının ürək-damar sağlamlığına təsiri ilə bağlı mühüm nəticələr ortaya qoyub. Qadın Sağlamlığının Öyrənilməsi üzrə Ölkəmiqyaslı Tədqiqatın (SWAN) iştirakçılarından 20 il ərzində toplanmış sağlamlıq məlumatlarını təhlil edən tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, perimenopauza və ya erkən postmenopauza dövründə hormon terapiyasına başlayan qadınlarda ürək-damar xəstəlikləri ilə bağlı hadisələrin riski terapiyadan istifadə etməyən qadınlarla müqayisədə 22% aşağı olub. Qoruyucu təsir xüsusilə qaradərili qadınlarda və menopauzanın başlanmasından sonra ilk 10 il ərzində hormon terapiyasına başlayanlarda daha güclü müşahidə edilib. Araşdırma ABŞ-da isti basmaları və gecə tərləmələri kimi vazomotor simptomları olan və perimenopauza və erkən postmenopauza mərhələsində hormon terapiyasından istifadə edən qadınlarda gələcək ürək-damar hadisələri riskini qiymətləndirən ilk tədqiqatlardan biridir.

Tədqiqatın rəhbərlərindən biri, VCU İctimai Sağlamlıq Məktəbinin Epidemiologiya kafedrasının professoru və rəhbəri Samar R. El Khoudary bildirib ki, menopauzaya keçid hormon terapiyasının ürək-damar xəstəlikləri ilə əlaqəsini öyrənmək üçün mühüm dövrdür. Onun sözlərinə görə, terapiyaya başlanma vaxtı ürək-damar nəticələrinə təsir göstərə bilər. Bununla belə, tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu nəticələr ürək-damar xəstəliklərinin qarşısını almaq məqsədilə hormon terapiyasından istifadə edilməsini əsaslandırmır. Hər bir müalicədə olduğu kimi, mümkün faydalar risklərlə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Bu risklər arasında hormon terapiyasının uzunmüddətli istifadəsi ilə əlaqələndirilən döş xərçəngi riskinin artması da var. Bundan əlavə, araşdırma randomizə edilmiş nəzarətli klinik sınaq olmayıb.

Vazomotor simptomlar — isti basmaları və gecə tərləmələri — qadınların menopauzaya keçid dövründə 80%-ə qədərinə təsir göstərə bilər. Bu simptomlar orta hesabla 7–10 il davam edir. Onların tezliyi və şiddəti perimenopauza dövründə artır və adətən erkən postmenopauzada ən yüksək həddə çatır. Hormon terapiyası menopauzadan sonra orqanizmdə istehsalı azalan estrogen və progesteronun əvəzlənməsinə əsaslanır və bu simptomların müalicəsində hazırda ən təsirli üsullardan biridir.

Lakin 2000-ci illərin əvvəllərində Women's Health Initiative tərəfindən aparılan klinik sınaqlar hormon terapiyasının ürək xəstəlikləri, insult, döş xərçəngi və digər sağlamlıq risklərinə təsiri ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaratmışdı. Bu isə həm pasiyentlər, həm də həkimlər arasında uzun illər hormon terapiyasından istifadəyə ehtiyatlı yanaşılmasına səbəb olmuşdu.

Daha yeni araşdırmalar isə hormon terapiyasının ürək-damar sisteminə təsirinin qadının yaşından və müalicəyə nə vaxt başlamasından asılı olaraq dəyişə biləcəyini göstərir. Xüsusilə 60 yaşdan aşağı və menopauzanın başlanmasına yaxın dövrdə müalicəyə başlayan qadınlarda risk göstəricilərinin fərqli olduğu müəyyənləşdirilib.

2026-cı ildə ABŞ Qida və Dərman Administrasiyası (FDA) menopauzada hormon terapiyası məhsullarının etiketlərindən bəzi “qara çərçivəli” xəbərdarlıqları çıxarıb. Bu dəyişiklik müalicənin fayda və riskləri ilə bağlı elmi sübutların zamanla yenilənməsini əks etdirir. 

Son 20 il ərzində hormon terapiyası ilə ürək-damar xəstəlikləri arasındakı əlaqəni araşdıran çoxsaylı tədqiqatlar aparılıb. Lakin vazomotor simptomların müalicəsi üçün menopauzaya keçid dövründə hormon terapiyasından istifadənin gələcək ürək-damar hadisələrinə təsirini xüsusi olaraq qiymətləndirən klinik sınaqlar olmayıb. Bu boşluğu aradan qaldırmaq üçün VCU və Pittsburq Universitetinin tədqiqatçıları SWAN layihəsinin uzunmüddətli məlumatlarından istifadə ediblər. SWAN ABŞ-da qadınların menopauzaya keçid dövründə sağlamlığını öyrənən ən böyük və uzunmüddətli müşahidə tədqiqatlarından biridir.

Tədqiqatçılar 1997–2017-ci illər arasında toplanmış və vazomotor simptomları olan, əvvəllər ürək-damar hadisəsi keçirməmiş 2 700-dən çox qadının məlumatlarını təhlil ediblər.

Daha sonra hormon terapiyasına başlayan qadınların insult, ürək çatışmazlığı, infarkt və damarların qan dövranının bərpasına yönəlmiş tibbi prosedurlar kimi ürək-damar hadisələri ilə qarşılaşma ehtimalını terapiyaya başlamayan qadınlarla müqayisə ediblər. Nəticələr göstərib ki, perimenopauza və ya erkən postmenopauza dövründə hormon terapiyasına başlayan qadınlarda ürək-damar xəstəlikləri ilə bağlı hadisələrin riski terapiyaya başlamayanlarla müqayisədə 22% aşağıdır.

Araşdırmada hormon terapiyasının təsirinin bütün qadınlarda eyni olmadığı müəyyən edilib: 

• Menopauzanın başlanmasından sonra ilk 10 il ərzində hormon terapiyasına başlayan qadınlarda ürək-damar hadisələri riski təxminən 27% aşağı olub.

• Qaradərili qadınlarda perimenopauza və erkən postmenopauza dövründə hormon terapiyasına başlanması təxminən 49% daha aşağı risk ilə əlaqələndirilib.

• Menopauzanın başlanmasından 10 ildən çox vaxt keçdikdən sonra terapiyaya başlayan qadınlarda isə aydın risk azalması müşahidə edilməyib. Ağdərili qadınlar və digər irqi-etnik qruplar üçün də aydın risk azalması müəyyən olunmayıb.

Tədqiqatçılar xüsusilə qaradərili qadınlardakı fərqin diqqətəlayiq olduğunu bildirirlər. Bunun səbəblərindən biri qaradərili qadınların daha şiddətli vazomotor simptomlarla qarşılaşma ehtimalının yüksək olması ola bilər. Hormon terapiyasının başlanma vaxtının ürək-damar riskinə niyə təsir göstərdiyi hələ tam məlum deyil. Tədqiqatçılar bunun yaş artdıqca damarların sağlamlığında baş verən dəyişikliklərlə əlaqəli ola biləcəyini düşünürlər.

Alimlər həmçinin vurğulayırlar ki, hormon terapiyasından istifadə edən və etməyən qadınlar arasında irq, etnik mənsubiyyət, sosial-iqtisadi vəziyyət və tibbi xidmətlərə çıxış kimi bir sıra fərqlər mövcuddur. Müşahidə xarakterli bu tədqiqat həmin amillərin hamısını tam nəzərə almağa imkan vermir.

Buna görə nəticələr hormon terapiyasının ürək-damar xəstəliklərinin profilaktikası üçün istifadə edilməli olduğunu göstərmir və klinik müalicə qərarlarını təkbaşına müəyyən etməməlidir.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, nəticələr menopauza zamanı isti basmaları və gecə tərləmələri yaşayan qadınlarla onların həkimləri arasında hormon terapiyasının mümkün fayda və risklərinin müzakirəsinə əlavə məlumat verə bilər. Eyni zamanda, menopauza keçid dövründə vazomotor simptomları olan qadınlarda hormon terapiyasının ürək-damar nəticələrinə təsirini daha dəqiq müəyyənləşdirmək üçün xüsusi klinik sınaqlara ehtiyac var.

mənbə: medicalxpress.com