Timus vəzisi insan ömrünə və sağlamlığına düşünüldüyündən daha böyük təsir göstərə bilər

Uzun illər ərzində funksiyasını demək olar ki, itirdiyi hesab edilən timus vəzisinin insan sağlamlığı və uzunömürlülüyündə mühüm rol oynadığı müəyyən edilib.

Nature jurnalında dərc olunan yeni araşdırmaya görə, timus vəzisinin sağlam vəziyyətdə olması xərçəng, ürək-damar xəstəlikləri və vaxtından əvvəl ölüm riskinin azalması ilə əlaqələndirilir.

Döş qəfəsinin yuxarı hissəsində yerləşən timus vəzisi uşaqlıq dövründə immun sisteminin formalaşmasında əsas rol oynayır. Yaş artdıqca bu vəzinin kiçildiyi və fəaliyyətinin zəiflədiyi məlum olduğundan, uzun illər onun yetkin yaşlarda ciddi funksiyası olmadığı düşünülürdü.

Lakin yeni tədqiqat bu yanaşmanın tam doğru olmadığını göstərir. Alimlər hesab edirlər ki, timus vəzisi yetkin yaşlarda da immun sisteminin fəaliyyətinə mühüm təsir göstərərək insanın sağlamlığına və ömür uzunluğuna təsir edə bilər.

Harvard Universitetinin onkoloqu və Mass General Brigham Tibb Mərkəzinin Süni İntellektin Tibbdə Tətbiqi (AIM) Proqramının direktoru Huqo Aerts bildirib ki, əldə olunan nəticələr onları da təəccübləndirib. Onun sözlərinə görə, tədqiqatçılar timus vəzisinin yetkin yaşlarda müəyyən əhəmiyyət daşıdığını ehtimal etsələr də, onun uzunömürlülük, xərçəngin yaranma riski, ürək-damar xəstəlikləri və xərçəng müalicəsinin nəticələri ilə bu qədər güclü əlaqə göstərəcəyini gözləmirdilər.

Araşdırma çərçivəsində alimlər Framingham Ürək Araşdırması (FHS) və Milli Ağciyər Xərçəngi Skrininq Tədqiqatı (NLST) layihələrində iştirak etmiş 27 mindən çox insanın sağlamlıq göstəricilərini təhlil ediblər.

Hər iki layihə çərçivəsində iştirakçılar kompüter tomoqrafiyası (KT) müayinəsindən keçiblər. Müayinələr zamanı timus vəzisinin ölçüsü, forması və toxuma quruluşu qiymətləndirilib.

Toplanan məlumatlar dərin öyrənmə texnologiyası əsasında işləyən süni intellekt sisteminə ötürülüb. Sistem bu göstəricilər əsasında hər bir iştirakçı üçün timus vəzisinin funksional vəziyyətini əks etdirən xüsusi sağlamlıq indeksi hesablayıb və onları aşağı, orta və yüksək timus sağlamlığı qruplarına ayırıb.

İştirakçıların sonrakı illərdəki sağlamlıq vəziyyətinin təhlili göstərib ki, timus vəzisinin vəziyyəti gələcək sağlamlıq göstəriciləri ilə sıx əlaqəlidir.

Yaş, cins, siqaret istifadəsi və digər xəstəliklər nəzərə alındıqdan sonra müəyyən edilib ki, NLST layihəsində timus vəzisi sağlam olan iştirakçıların 12 il ərzində ölüm riski timus vəzisi zəif vəziyyətdə olanlarla müqayisədə təxminən 50 faiz aşağı olub.

Bundan başqa, timus vəzisi sağlam olan şəxslərdə ağciyər xərçənginə tutulma riski 36 faiz, bu xəstəlikdən ölüm riski isə təxminən 50 faiz daha az qeydə alınıb. Ürək-damar xəstəlikləri üzrə də oxşar nəticələr əldə olunub. NLST məlumatlarına əsasən, timus vəzisi sağlam olan şəxslərdə ürək-damar xəstəliklərindən ölüm riski 63 faiz, FHS layihəsində isə 92 faizə qədər aşağı olub.

Tədqiqat müəllifləri vurğulayırlar ki, bu nəticələr yalnız statistik əlaqəni göstərir və timus vəzisinin sağlam olmasının birbaşa bu müsbət nəticələrə səbəb olduğunu qəti şəkildə sübut etmir. Bunun təsdiqlənməsi üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

Bununla belə, alimlər hesab edirlər ki, əldə olunan nəticələr timus vəzisinin yetkin yaşlarda insan sağlamlığındakı roluna dair mövcud təsəvvürlərin yenidən nəzərdən keçirilməsini zəruri edir.

Huqo Aerts bildirib ki, bu nəticələr immun sisteminə yanaşmanı dəyişə bilər. Onun sözlərinə görə, timus vəzisinin vəziyyətini adi tibbi görüntüləmə üsulları ilə qiymətləndirmək mümkün olduğundan, gələcəkdə hansı xəstələrin müəyyən müalicələrdən daha çox fayda görəcəyini əvvəlcədən müəyyənləşdirmək, müalicəni fərdiləşdirmək və yaşlandıqca immun sistemini qorumağa yönəlmiş yeni yanaşmalar hazırlamaq mümkün ola bilər. Alimin rəhbərlik etdiyi və Nature jurnalında mart ayında dərc olunan digər araşdırmada da timus vəzisinin sağlamlığının immunoterapiyanın effektivliyi ilə əlaqəli olduğu müəyyən edilib. Bu əlaqə ağciyər xərçəngi, melanoma, süd vəzi xərçəngi və digər onkoloji xəstəliklərdə müşahidə olunub.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, əvvəlcə bunu yalnız xərçəng müalicəsinə aid xüsusiyyət hesab etsələr də, daha geniş əhali qrupları üzərində aparılan təhlillər timus vəzisinin ümumi həyat müddəti, xərçəng riski, ürək-damar xəstəlikləri və digər mühüm sağlamlıq göstəriciləri ilə də əlaqəli olduğunu ortaya qoyub.

Alimlərin fikrincə, timus vəzisi sadəcə xərçəng üçün yeni biomarker deyil, bütövlükdə yetkin insanın immun sisteminin vəziyyətini qiymətləndirməyə imkan verən mühüm göstərici ola bilər.

Tədqiqatın müəllifləri qeyd edirlər ki, timus vəzisinin yaş artdıqca kiçilməsi onun əhəmiyyətini itirməsi demək deyil.

Bu nəticələr 2023-cü ildə dərc edilmiş başqa bir araşdırmanın nəticələrini də təsdiqləyir. Həmin araşdırma göstərmişdi ki, timus vəzisi cərrahi yolla çıxarılan insanlarda əməliyyatdan sonrakı beş il ərzində müxtəlif səbəblərdən ölüm riski daha yüksək olur.

Yeni araşdırmada həmçinin müəyyən edilib ki, siqaret çəkmək, piylənmə və xroniki iltihab timus vəzisinin sağlamlığının pisləşməsi ilə əlaqəlidir.

Alimlər hesab edirlər ki, burada qarşılıqlı təsir mövcuddur. Sağlam timus vəzisi immun sistemini gücləndirərək orqanizmi xəstəliklərdən qoruyur. Digər tərəfdən isə iltihab, zərərli vərdişlər və müxtəlif xəstəliklər vəzinin fəaliyyətini zəiflədərək onun daha sürətlə kiçilməsinə səbəb ola bilər.

Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, bu nəticələr gələcəkdə immun sisteminin sağlamlığının ürək və ya böyrək funksiyası kimi müntəzəm qiymətləndirilməsinə əsaslanan yeni tibbi yanaşmaların formalaşmasına zəmin yarada bilər. Onların qənaətincə, timus vəzisi praktik baxımdan bunu mümkün edən ilk orqanlardan biri ola bilər.

mənbə: www.sciencealert.com