Süd vəzi xərçəngi çox vaxt sıxlığı normadan yüksək olan toxumalarda inkişaf edir. Məhz buna görə mammoqrafiya müayinəsindən sonra belə toxuma xüsusiyyətinə malik qadınlar həkimlər tərəfindən əlavə müayinələr üçün nəzarətə götürülür.
Kaliforniya Universitetinin San-Fransisko (UCSF) şəhərindəki alimlərin apardığı yeni araşdırma sıx toxuma mühitinin süd vəzi xərçənginin yaranmasına necə şərait yarada biləcəyini izah edən mexanizmi ortaya qoyub. Tədqiqatın nəticələrinə görə, normal toxumadan daha sərt olan sıx süd vəzi toxuması immun hüceyrələrini həmin nahiyəyə cəlb edir. Bu hüceyrələr daha sonra DNT-də mutasiyalara səbəb ola bilən kimyəvi maddələr ifraz edir. Həmin maddələr yaxınlıqdakı süd vəzi hüceyrələrinə daxil olaraq onların DNT-sinə zərər vurur və xərçəng riskini artırır.
UCSF Biotexnologiya və Toxumaların Regenerasiyası Mərkəzinin direktoru, araşdırmanın baş müəllifi Valeri M. Uiver bildirib ki, alimlər onilliklərdir süd vəzi toxumasının sıxlığı ilə xərçəng riski arasındakı əlaqədən xəstəliyin daha erkən aşkarlanması üçün istifadə edirlər. Onun sözlərinə görə, yeni tədqiqat xərçəngə aparan bu prosesin qarşısının alınmasına imkan verə bilər.
UCSF-də postdoktorant tədqiqatçı Meri Keyt Heyvordun rəhbərlik etdiyi Uiver komandası araşdırmaya süd vəzi şişləri ilə bağlı açıq mənbələrdə mövcud olan genom məlumatlarını təhlil etməklə başlayıb. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, xəstəliyin nəticələri daha ağır olan pasiyentlərdə süd vəzi toxumasında daha çox fibroz, yəni çapıqlaşma, xərçənglə əlaqəli immun hüceyrə növü olan makrofaqlar və daha çox DNT mutasiyası müşahidə olunur.
Bu amillərin bir-biri ilə necə əlaqəli olduğunu müəyyənləşdirmək üçün alimlər UCSF Health xəstələrindən götürülmüş süd vəzi şişi nümunələrini laboratoriyada daha ətraflı araşdırıblar. Onlar şişlərin sərtliyini birbaşa ölçüb, həmçinin toxumaların sərtləşməsinə səbəb ola bilən kollagen zülalının mikroskopik görüntülərini əldə ediblər.
Şişlərin daha sərt hissələrində kollagenin miqdarı yüksək olub. Həmin sahələrdə açıq mənbəli genom məlumatlarının təhlili zamanı müəyyən edilən eyni xərçəng xüsusiyyətləri — fibroz, makrofaqlar və DNT mutasiyaları daha çox müşahidə edilib.
Bundan əlavə, xərçəngin inkişafında rol oynadığı məlum olan STAT3 siqnal yolunun aktivliyi də daha yüksək olub. Heyvordun sözlərinə görə, yüksək STAT3 siqnalının müşahidə edilməsi toxuma sərtliyi ilə makrofaqların sayının artması arasındakı əlaqədə bu mexanizmin mühüm rol oynaya biləcəyinə dair ehtimal yaradıb.
Müxtəlif sərtlikdə olan gellərdə laboratoriya şəraitində yetişdirilən şişlər üzərində aparılan təcrübələr bu prosesin ilk mərhələsini ortaya çıxarıb. Daha sonra həmin nəticələr xərçəngin siçan modelləri üzərində aparılan təcrübələrlə də təsdiqlənib.
Məlum olub ki, sərt mühit süd vəzi hüceyrələrində STAT3-ü aktivləşdirir. Bu isə öz növbəsində digər siqnalların ifrazına səbəb olur və həmin siqnallar qan dövranından makrofaqları cəlb edir.
Alimlər hesab edirlər ki, bu makrofaqlar sonradan xərçəngin böyüməsinə kömək edən hüceyrələrlə eyni ola bilər.
Normal şəraitdə makrofaqlar orqanizmdə təhlükəli maddələri, o cümlədən patogenləri, hüceyrə qalıqlarını və ölü hüceyrələri məhv edən immun hüceyrələrdir. Lakin xərçəng zamanı onlar şişin inkişafına xidmət edən funksiyalar qazana və “şişlə əlaqəli makrofaqlar” adlandırıla bilər. Heyvord və Uiver STAT3 vasitəsilə daha sıx süd vəzi toxumasına cəlb olunan makrofaqların xərçəngin yaranmasına necə təsir göstərə biləcəyini araşdırıblar.
Məlum olub ki, makrofaqlar sərt gellərdə yetişdirildikdə, yumşaq gellərdə olduğu kimi deyil, reaktiv oksigen növləri (ROS) adlanan kimyəvi maddələr istehsal edir. Bu isə hüceyrələrin stress vəziyyətinin göstəricisidir.
ROS səviyyəsinin yüksək olması xərçəngin məlum xüsusiyyətlərindən biri olduğuna görə bu nəticə alimlər üçün tamamilə gözlənilməz olmayıb. Lakin ROS molekulları qısaömürlü və yüksək reaktiv olduğundan onların makrofaqlardan kifayət qədər uzağa gedərək yaxınlıqdakı hüceyrələrin DNT-sinə zərər vurması ehtimalı aşağıdır. Tədqiqatçılar bunun əvəzinə ROS-un makrofaqlardakı yağlarda oksidləşdirici zədələnməyə səbəb olduğunu və nəticədə həmin yağların aldehidlərə çevrildiyini müəyyən ediblər. Aldehidlər DNT-yə zərər verə bilən kimyəvi maddələr sinfinə daxildir. ROS-dan fərqli olaraq, aldehidlər makrofaqlardan xaric olaraq yaxınlıqdakı hüceyrələrə keçə bilir.
Heyvord bildirib ki, tədqiqatın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri makrofaqların yaxınlıqdakı hüceyrələrə keçərək onların DNT-sinə zərər vura bilən kimyəvi maddələr istehsal etməsidir.
“Biz adətən ətraf mühitdəki kimyəvi maddələri DNT-yə zərər verən və xərçəngə səbəb olan amillər kimi düşünürük. Lakin biz müəyyən etdik ki, makrofaqlar da toxumanın öz daxilində DNT-yə zərər verən kimyəvi maddələr istehsal edə bilər”, - deyə alim bildirib. Petri qablarında şiş hüceyrələri üzərində aparılan təcrübələr, süd vəzi xərçənginin siçan modelləri və insan süd vəzi xərçəngi biopsiyalarının əlavə təhlili də bu nəticələri təsdiqləyib.
Sıx və sərt süd vəzi toxumasında daha çox makrofaq, daha çox aldehid və daha yüksək DNT zədələnməsi, eləcə də daha inkişaf etmiş xəstəlik müşahidə olunub.
Heyvord hesab edir ki, gələcəkdə makrofaqlarda aldehidlərin yaranmasının qarşısını alan dərmanların araşdırılması perspektivli istiqamətlərdən biri ola bilər. Lakin alimin fikrincə, tədqiqatın daha geniş əhəmiyyəti sıx süd vəzi toxumasının yalnız şişlərin aşkarlanmasını çətinləşdirməsi ilə məhdudlaşmır.
“Biz sıx süd vəzi toxumasının yeni şişlərin yaranmasını niyə asanlaşdıra biləcəyinə dair izah ortaya qoymuşuq. Bəlkə də bu, xərçəng böyüməyə başlamazdan əvvəl onun qarşısını almağa imkan verə bilər”, - deyə Heyvord bildirib.
mənbə: medicalxpress.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.