Ən böyük fizika araşdırması kainatın mövcud digər modelinə dair yeni suallar doğurub

Dünyanın müxtəlif ölkələrindən fiziklərin iştirak etdiyi indiyədək ən böyük sorğu müasir fizikanın ən fundamental məsələləri ilə bağlı alimlər arasında fikir birliyinin düşündüyümüzdən xeyli zəif olduğunu göstərib. Qaranlıq maddə, qara dəliklər və kvant cazibəsi kimi əsas mövzularda heç bir nəzəriyyə əksəriyyətin dəstəyini qazana bilməyib. Sorğunun nəticələri göstərib ki, kainatın necə genişləndiyini izah edən və müasir kosmologiyanın əsasını təşkil edən  ΛCDM – Lambda Soyuq Qaranlıq Maddə modeli belə fiziklərin əksəriyyətinin dəstəyini almayıb. 

Bunun səbəblərindən biri ötən il Qaranlıq Enerji Spektroskopik Aləti (DESI)*tərəfindən əldə edilən nəticələr ola bilər. DESI-nin müşahidələri qaranlıq enerjinin zaman keçdikcə dəyişə biləcəyinə işarə edib. Bu isə qaranlıq enerjinin sabit olduğu fərziyyəsinə əsaslanan standart kosmoloji model üçün yeni suallar yaradır. 

Lakin alimlər arasındakı fikir ayrılığı yalnız qaranlıq enerji ilə məhdudlaşmır. Müasir fizikanın bir çox fundamental məsələsində tədqiqatçılar fərqli mövqelər sərgiləyirlər.

Waterloo Universitetinin professoru və Perimeter İnstitutunun əməkdaşı Niayesh Afshordi bildirib ki, ən diqqətçəkən nəticə fundamental fizikadakı “standart cavabların” çox azının böyük əksəriyyət tərəfindən dəstəklənməsidir. Onun sözlərinə görə, məsələ fiziklərin çaşqın olması deyil. Əksinə, fizikanın tədqiqat sərhədləri hələ də açıqdır və burada tamamilə fərqli ideyaların inkişafı üçün geniş imkan var.

Araşdırmaya Afshordi ilə yanaşı, həmmüəllif Phil Harper və American Physical Society-nin *Physics Magazine* nəşri rəhbərlik edib.  Sorğuda yalnız iki məsələ üzrə fiziklərin əksəriyyəti müəyyən mövqeni dəstəkləyib. Respondentlərin  68 faizi Böyük Partlayışın mütləq şəkildə zamanın başlanğıcı demək olmadığını bildirib. Bu yanaşmaya görə, Böyük Partlayış kainatın son dərəcə isti və sıx vəziyyətdən necə inkişaf etdiyini təsvir edən modeldir, lakin zamanın özünün necə başladığı sualına cavab vermir.  Digər məsələ kosmik inflyasiya olub. Fiziklərin 51 faizi kainatın ilkin mərhələsində çox qısa müddət ərzində son dərəcə sürətli genişlənmə dövrünün baş verdiyini qəbul edib. Digər fundamental suallarda isə fikir ayrılığı daha böyük olub.

Qaranlıq maddənin təbiəti ilə bağlı ən çox seçilən cavab bir neçə mümkün izahın birlikdə doğru ola biləcəyi fikri olub. Bu variant respondentlərin  21 faizi tərəfindən dəstəklənib. Fiziklərin 17 faizi qaranlıq maddənin hələ kəşf edilməmiş aşağı kütləli hissəciklərdən ibarət ola biləcəyini düşünür. 12 faiz isə problemin cazibə nəzəriyyəsinin özündə dəyişiklik tələb etdiyini hesab edir.

Eynşteynin cazibə nəzəriyyəsini kvant mexanikası ilə birləşdirməyə çalışan yanaşmalar arasında  sim nəzəriyyəsi ən çox dəstək qazanan nəzəriyyə olub. Lakin onu dəstəkləyən fiziklərin payı cəmi 19 faiz təşkil edib.  Digər əsas yanaşmalardan biri olan halqavari kvant cazibəsi 12 faiz dəstək alıb. Respondentlərin  18 faizi isə cazibənin ümumiyyətlə kvantlaşdırıla bilməyəcəyini düşünür.  Beləliklə, Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsi ilə kvant mexanikasını birləşdirmək kimi fizikanın ən böyük problemlərindən birində də alimlərin əksəriyyətinin qəbul etdiyi vahid nəzəriyyə yoxdur. Bütün bu fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, Afshordi sorğunun nəticələrini fizikanın gələcəyi üçün müsbət hal kimi qiymətləndirir.

Alim qeyd edib ki, elmi həqiqət səsvermə yolu ilə müəyyən edilmir. Bununla belə, hansı məsələlərdə konsensusun formalaşması, hansılarda isə formalaşmaması elmi sübutların harada kifayət qədər möhkəm, harada isə hələ də qeyri-müəyyən olduğunu göstərir.  Onun fikrincə, fikir birliyinin olmaması bəzən mühüm ipucu ola bilər. Bu, daha dəqiq müşahidələrə, daha mükəmməl nəzəriyyələrə və ya fizikanın müxtəlif sahələri arasında yeni əlaqələrin müəyyənləşdirilməsinə ehtiyac olduğunu göstərə bilər.

mənbə: scitechdaily.com