Nyu-Meksikonun ən böyük su anbarında su ehtiyatı 1,4 faizə düşüb

NASA peyk məlumatlarından istifadə etməklə su idarəçilərinə bölgədə su ehtiyatlarının azalmasını izləməyə və gələcək qıtlıqlara hazırlaşmağa kömək edir. 1962-ci ildə astronavt Con Qlen Yer ətrafında uçuş zamanı aşağıdakı mənzərəni müşahidə edərkən bir ərazi xüsusilə diqqətini çəkmişdi. Texas ştatının El Paso şəhərinin şimal-qərbində səhralarla əhatələnmiş yaşıl, suvarılan bir vadi görünürdü. Rio Qrande çayı boyunca yaradılmış süni göllər və su anbarları bu quraq bölgədə kənd təsərrüfatının inkişafına imkan verib. Suvarma sistemi yonca, pambıq, soğan, pekan qozu və regionun ən məşhur məhsullarından biri olan Hatch yaşıl çilisinin yetişdirildiyi sahələri su ilə təmin edir.

Lakin kənd təsərrüfatının bu mühüm su mənbəyi Rio Qrande hövzəsində qeyri-adi quraqlığın uzun müddət davam etməsi səbəbindən getdikcə daha çox təzyiq altında qalır.

Bir neçə ildir davam edən ekstremal quraqlıq çayları və su anbarlarını yeniləmək üçün mövcud olan suyun miqdarını azaldıb.

2026-cı ildə vəziyyət daha da çətinləşib. Rio Qrande çayının mənbələrinin yerləşdiyi cənub Rokki dağlarında qar örtüyünün rekord səviyyədə erkən əriməsi mövsümün sonrakı dövründə çaya daxil olan suyun miqdarını daha da azaldıb.

Bu amillərin birlikdə təsiri Nyu-Meksikonun ən böyük su anbarı olan Elephant Buttenin 1971-ci ildən bəri ən aşağı səviyyəyə enməsinə səbəb olub.  NASA-nın 27 iyul 2026-cı ildə çəkilmiş peyk görüntüsündə su anbarının tutumunun cəmi 1,4 faizinə malik olduğu görünür.  Əvvəlki illərlə müqayisə vəziyyətin miqyasını daha aydın göstərir. Elephant Butte 2 iyun 1994-cü ildə demək olar ki, tam dolu olub. 1985–2000-ci illər arasında da suyun səviyyəsi uzun müddət nisbətən yüksək qalıb.  Digər böyük quraqlıq dövründə isə su anbarı 8 iyul 2013-cü ildə illik minimum səviyyəsinə — 2,9 faiz doluluğa enmişdi. 2026-cı ildə suyun son dərəcə azalması əvvəllər sahil boyunca su altında qalmış tullantı və əşyaları üzə çıxarıb. Elephant Butte Lake Dövlət Parkındakı qayıq rampaları isə çöküntü ilə örtülüb. Lakin su anbarının illik minimum səviyyəsinə iyulun sonlarında çatdığı görünür. Dövlət rəsmilərinin məlumatına görə, kənd təsərrüfatı üçün su buraxılması 28 iyuldan sonra dayandırılıb və bunun ardınca su anbarında suyun səviyyəsi yavaş-yavaş yüksəlməyə başlayıb.

Uzunmüddətli quraqlıq Rio Qrande çayından və onun ətrafında yaşayan icmalardan asılı olan bölgələr üçün daha geniş problemləri də üzə çıxarıb. Həm Nyu-Meksiko, həm də Texas ərazisində su istifadəçiləri vadi boyunca yerüstü və yeraltı su ehtiyatlarından yararlanırlar. Su ehtiyatlarına təzyiq artdıqca, mütəxəssislər suyun necə toplanacağını, bölüşdürüləcəyini və istifadəçilər arasında necə paylanacağını daha dəqiq planlaşdırmalı olurlar. NASA-nın Western Water Action Office (WWAO) tərəfindən dəstəklənən bir sıra layihələr su idarəçilərinə bu qərarları qəbul etmək üçün daha ətraflı məlumat təqdim etməyə yönəlib. Bu layihələr peyk müşahidələrini digər ölçmə məlumatları ilə birləşdirərək regionda su ehtiyatlarının necə dəyişdiyini daha dəqiq izləməyə imkan verir.

Layihələrdən birində tədqiqatçılar torpaq rütubəti və evapotranspirasiya kimi göstəricilər üzrə NASA peyk məlumatlarından istifadə edən model hazırlayıblar.

Evapotranspirasiya suyun buxarlanma və bitkilərin fəaliyyəti vasitəsilə torpaqdan atmosferə keçməsini ifadə edir.

Hazırlanan, demək olar ki, real vaxt rejimində işləyən alət Elephant Butte Suvarma Dairəsinin mövcud su bölgüsü sistemini tamamlayır.  Digər layihədə isə peyklər vasitəsilə ölçülən su səthinin hündürlüyü dronlar və yerüstü cihazlardan əldə edilən məlumatlarla birləşdirilib. Tədqiqatçılar bu məlumatlardan yeraltı suların çıxarılmasının Rio Qrande çayının axınına necə təsir etdiyini araşdırmaq üçün istifadə ediblər. WWAO-nun məlumatına görə, əldə edilən nəticələr su idarəçilərinə su hüquqlarının idarə olunmasında da kömək edə bilər.

NASA alimləri həmçinin Yuxarı Rio Qrande hövzəsinə həsr olunmuş federal araşdırmada iştirak edirlər. Layihənin məqsədi regionun suya olan ehtiyaclarını daha yaxşı anlamaq, gələcəkdə nə qədər suyun mövcud ola biləcəyini qiymətləndirmək və getdikcə məhdudlaşan su ehtiyatlarının idarə olunmasına kömək edəcək məlumat əsaslı alətlər hazırlamaqdır.

NASA-nın yaydığı görüntülər Michala Garrison tərəfindən ABŞ Geoloji Xidmətinin Landsat məlumatları və Texas Su İnkişaf Şurasının su həcmi göstəriciləri əsasında hazırlanıb.

mənbə: scitechdaily.com