“King’s College London” Universitetinin alimləri insan bağırsağında indiyədək kifayət qədər öyrənilməmiş 116 mindən çox virus qrupu müəyyən ediblər. Tədqiqat onların bağırsaq bakteriyaları və metabolik proseslərlə əlaqəsini, eləcə də qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə mümkün bağlılığını üzə çıxarıb.
“King’s College London”, “Helmholtz Munich” və Nottingem Universitetinin alimləri insan bağırsağında yaşayan bakteriofaqların – bakteriyaları yoluxduran virusların – geniş və indiyədək az araşdırılmış müxtəlifliyini xarakterizə ediblər.
Nature Communications jurnalında dərc olunan tədqiqat bağırsaq ekosisteminin virus, bakteriya və metabolik komponentləri arasında əlaqələri kompleks şəkildə araşdırır.
Bu komponentlərin qarşılıqlı təsiri insan sağlamlığına və qıcıqlanmış bağırsaq sindromu (İBS) kimi xəstəliklərə təsir göstərə bilər. İnsan bağırsağının mikrobiomu ilə bağlı əvvəlki tədqiqatlar əsasən bakteriyalara yönəlib. Virusların, xüsusilə də bakteriofaqların böyük populyasiyası haqqında isə indiyədək nisbətən az məlumat mövcud olub. Alimlər bağırsaqda 116 mindən çox virus qrupu müəyyən ediblər. Onların 99 faizindən çoxunun bağırsaq viruslarına dair mövcud ən böyük kataloqda yaxın uyğunluğu aşkarlanmayıb. Bu nəticə insan bağırsağındakı virus müxtəlifliyinin böyük hissəsinin hələ də öyrənilmədiyini göstərir. Tədqiqatçılar nəcis nümunələrindən əldə edilən genetik materialı təhlil edərək hər bir iştirakçının bağırsağında hansı virus və bakteriyaların olduğunu, eləcə də onların miqdarının bir-biri ilə necə dəyişdiyini araşdırıblar. Məlum olub ki, bəzi viruslar müəyyən bakteriyalarla birlikdə daha çox müşahidə olunur, digərlərinin isə həmin bakteriyalarla yanaşı rast gəlinmə ehtimalı daha aşağıdır. Komanda Böyük Britaniyanın ən böyük əkizlər reyestri olan “TwinsUK” layihəsinin 1000-dən çox iştirakçısına dair bağırsaq bakteriyaları, sağlamlıq göstəriciləri və qidalanma məlumatlarından istifadə edib. Əkizlərin məlumatlarının müqayisəsi bağırsaqdakı virus icmasının formalaşmasında ətraf mühit amillərinin mühüm rol oynadığını, genetikanın isə virus müxtəlifliyinin müəyyən xüsusiyyətlərinə təsir göstərdiyini üzə çıxarıb.
Tədqiqatçıların hesablamalarına görə, ümumi virus müxtəlifliyindəki fərqlərin təxminən 47 faizi genetik amillərlə izah oluna bilər. Bununla belə, ayrı-ayrı virus populyasiyalarının əksəriyyətinin mövcudluğu və yayılması əsasən ətraf mühit amillərindən asılı olub. Alimlər həmçinin zərərli bakterial davranışla əlaqəli genlər daşıyan azsaylı virus qrupu müəyyən ediblər. Bu viruslara bəzən infeksiyalara səbəb ola bilən bakteriyalarla birlikdə daha çox rast gəlinib. Eyni zamanda, qida liflərinin parçalanmasında iştirak edən bakteriyalarla onların birgə mövcudluğu daha az müşahidə olunub. Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, bu nəticə virusların özlərinin xəstəlik törətdiyini göstərmir. Lakin həmin virusların bağırsaqda daha az əlverişli bakterial icmalarla əlaqəli ola biləcəyinə işarə edir.
Bağırsaq mikrobiomundakı fərqlər qıcıqlanmış bağırsaq sindromu kimi xəstəliklərin yaranması və inkişafı ilə əlaqəli ola bilər. Əhalinin təxminən 10 faizində rast gəlinən bu sindrom insanların həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərsə də, onun əsas səbəbləri hələ də tam aydın deyil. Gut jurnalında dərc olunan ikinci tədqiqatda alimlər qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə əlaqəli 50 virus qrupu müəyyən ediblər. Onların əksəriyyətinin bu sindromdan əziyyət çəkən insanlarda miqdarı daha az olub.
Bundan əlavə, bakteriyalarla viruslar arasındakı qarşılıqlı əlaqə nümunələrində də fərqlər aşkarlanıb. Virusların bir çoxunun artıq qıcıqlanmış bağırsaq sindromu ilə əlaqələndirilmiş bakteriyaları yoluxdurduğu müəyyən edilib. Bu nəticələr göstərir ki, sindrom yalnız bakteriyaların tərkibindəki dəyişikliklərlə deyil, bağırsaqdakı daha geniş mikrob icmasının təşkilində baş verən dəyişikliklərlə də əlaqəli ola bilər. Tədqiqat bu geniş yayılmış, lakin səbəbləri tam öyrənilməmiş vəziyyətə yeni baxış təqdim edir. Gələcəkdə əldə olunan nəticələr xəstəliyin daha dəqiq biomarkerlərinin və müalicə üsullarının araşdırılmasına töhfə verə bilər. Bu tədqiqatda da “TwinsUK” layihəsinin məlumatlarından istifadə olunub.
Tədqiqatın növbəti mərhələsində alimlər virusların bakteriyaların metabolik fəaliyyətinə birbaşa təsir edib-etmədiyini və sağlamlıq, eləcə də xəstəlik vəziyyətlərində bakteriyalarla əlaqələrinin necə dəyişdiyini müəyyənləşdirməyə çalışacaqlar. Gələcək araşdırmalarda bu nəticələrin insanlar arasında mikrob funksiyalarındakı fərqləri izah etməyə və nəticədə bağırsaq sağlamlığına fərdi yanaşmaların hazırlanmasına kömək edib-etməyəcəyi öyrəniləcək. Nature Communications jurnalında dərc olunan tədqiqatın rəhbəri, “King’s College London” Universitetinin elmi əməkdaşı doktor Panayiotis Louca bildirib:
“Bağırsaq viruslarını araşdırmaq çətindir. Buna görə də aşkar etdiyimiz virusların böyük hissəsi mövcud kataloqlarda yer almır. Ən diqqətçəkən məqam onların bağırsaq bakteriyaları və həmin bakteriyaların istehsal etdiyi kimyəvi maddələrlə nə qədər sıx əlaqədə olmasıdır. Hələlik virusların bu proseslərə birbaşa təsir göstərdiyini deyə bilmərik. Növbəti mərhələdə məhz bunu yoxlamağı planlaşdırırıq”. “King’s College London” Universitetinin Əkizlərin Tədqiqi, Yaşlanma və Genom Epidemiologiyası şöbəsində metabolomika üzrə tədqiqat qrupuna rəhbərlik edən, araşdırmanın baş müəllifi doktor Cristina Menni isə qeyd edib:
“Apardığımız araşdırma göstərir ki, bağırsaq mikrobiomunu, onun sağlamlıq və xəstəliklərlə əlaqəsini tam anlamaq üçün yalnız bakteriyaları deyil, onlarla birlikdə yaşayan virusları da nəzərə almalıyıq. Biz bağırsaq mikrobiomunun maraqlı və böyük ölçüdə öyrənilməmiş bir tərəfini üzə çıxarmışıq. Virusların təkcə bakterial icmalarla deyil, həm də mikrobiomu insan sağlamlığı ilə əlaqələndirən metabolitlərlə sıx bağlı olduğunu müəyyən etmişik. Bu, bağırsaq ekosisteminin fəaliyyətini anlamaq üçün yeni və perspektivli tədqiqat istiqamətləri açır”.
Louca əlavə edib ki, araşdırma müşahidə xarakteri daşıdığından virusların aşkar edilmiş təsirlərə səbəb olduğunu sübut etmir. Bununla belə, nəticələr insan bağırsağının indiyədək az öyrənilmiş sahəsi haqqında bilikləri genişləndirir.
O, həmçinin tədqiqatın daha müxtəlif iştirakçı qrupları arasında təkrarlanmasının vacibliyini vurğulayıb. Çünki araşdırmada iştirak edənlərin əksəriyyəti Avropa mənşəli yaşlı qadınlar olub.
Nottingem Universitetinin professoru Ana Valdes və doktor Afroditi Kouraki isə bildiriblər: “Uzun müddət bağırsaq mikrobiomunun virus komponenti bir növ qaranlıq materiya kimi qalıb: onun mövcud olduğunu bilirdik, amma görə bilmirdik. Genetik ardıcıllığın müəyyənləşdirilməsi və hesablama metodlarındakı irəliləyişlər sayəsində indi bu sahənin xəritəsini daha dəqiq hazırlamağa başlayırıq. Bu tədqiqat isə indiyədək nə qədər böyük bir hissənin gizli qaldığını göstərir”.
mənbə: medicalxpress.com





Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.