İltihab sümükdə “yatan” xərçəng hüceyrələrini yenidən aktivləşdirə bilər

Xərçəngin ilkin şişdən bədənin başqa nahiyəsinə yayılması – metastaz – xərçəngdən ölüm hallarının böyük hissəsinə səbəb olan ən ciddi problemlərdən biridir. Alimlərin yeni araşdırması isə orqanizmdə baş verən iltihabi proseslərin sümükdə illərlə “yatmış” vəziyyətdə qala bilən xərçəng hüceyrələrini yenidən aktivləşdirə biləcəyini göstərib. “Xərçəng hüceyrələri bədənin başqa hissəsinə yayıldıqdan sonra ilkin şiş müalicə olunduqdan sonra belə illərlə fəaliyyətsiz qala bilər. Bu, xəstələr üçün narahatedici dövrdür, çünki metastatik hüceyrələrin yenidən aktivləşərək xəstəliyin təkrarlanmasına səbəb olub-olmayacağı bilinmir”, – Fransis Krik İnstitutunun qrup rəhbəri İlaria Malanchi bildirib.

Döş xərçəngi hüceyrələri tez-tez sümük iliyinə yayılır. Burada onlar yeni qan hüceyrələrinin yaranmasını təmin edən toxumanın daxilində illərlə fəaliyyətsiz qala bilirlər.  Bu hüceyrələr “yuxu” vəziyyətinə keçərək immun sistemindən yayınır və kimyaterapiyanın təsirinə daha davamlı olur. Onların hansı mexanizmlə yenidən aktivləşdiyi isə xərçəng biologiyasının ən mürəkkəb suallarından biri olaraq qalır. Bu prosesi araşdırmaq üçün alimlər siçanlarda metastatik xərçəng hüceyrələrinin sümükdə gizli qalmasını modelləşdirən yeni üsul hazırlayıblar. Tədqiqatçılar skelet kök hüceyrələrindən dəri altında sümük toxumasına bənzər xüsusi struktur yetişdiriblər. Bu süni sümük təbii sümük kimi qan hüceyrələrinin yaranmasında iştirak edən sümük iliyi hüceyrələrini ehtiva edib və orqanizmdəki iltihabi siqnallara cavab verə bilib. Daha sonra həmin sümük modelinə siçan süd vəzi şişindən götürülmüş xərçəng hüceyrələri əlavə edilib. Hüceyrələrin böyük hissəsi “yatmış” vəziyyətə keçib və yalnız az bir qismi bölünüb.

Tədqiqatçıların əsas sualı belə olub: bədənin başqa hissəsində yaranan iltihab sümük iliyində gizlənən xərçəng hüceyrələrinin aktivləşməsinə səbəb ola bilərmi? Bunu yoxlamaq üçün alimlər sümükdə “yatmış” metastatik xərçəng hüceyrələri olan siçanlarda bağırsaq iltihabına səbəb olan kolit yaradıb.

Nəticə diqqətçəkən olub. Bağırsaqdakı iltihab sümük iliyini daha çox immun hüceyrəsi istehsal etməyə məcbur edib. Bunun üçün sümük iliyinin mikromühiti yenidən qurulub və bu dəyişikliklər “yatmış” xərçəng hüceyrələrinə də təsir göstərib. Nəticədə daha çox xərçəng hüceyrəsi bölünməyə başlayıb və şişin formalaşması ehtimalı artıb.

Alimlər sümük və xərçəng hüceyrələrində aktivləşən genləri araşdırarkən HMGB2 adlı molekulun səviyyəsinin yüksəldiyini müəyyən ediblər.  Bu molekul immun hüceyrələrinin istehsalının artması zamanı aktivləşməklə yanaşı, fəaliyyətsiz xərçəng hüceyrələrinin də yenidən çoxalmasına təkan verib.

Tədqiqatçılar hətta bədənin başqa hissəsində iltihab olmadan, süni sümükdə HMGB2 səviyyəsinin artırılmasının xərçəng hüceyrələrinin aktivləşməsi üçün kifayət etdiyini göstəriblər.

mənbə: medicalxpress.com