İti sığallamaq növbəti stressli vəziyyətin öhdəsindən gəlməyə kömək edə bilər

İnsanın iti ilə fiziki təması sonrakı stressli vəziyyət zamanı orqanizmin daha sakit reaksiya verməsinə kömək edə bilər. Yeni araşdırma göstərib ki, iti sığallamaq stressdən dərhal sonra bərpanı sürətləndirməsə də, növbəti stressli vəziyyətə orqanizmin reaksiyasını zəiflədə bilər.  

Tədqiqatda 64 it sahibi iştirak edib. Alimlər fiziki təmasın insan beyninə və orqanizminə təsirini araşdırmaq üçün iştirakçıları öz itləri ilə birlikdə laboratoriya şəraitində sınaqlara cəlb ediblər.

Nəticələr göstərib ki, stress yaradan tapşırıqlardan sonra itini sığallayan iştirakçıların ürək döyüntüləri və beyin dalğaları toxunmadan itinin yanında oturanlarla müqayisədə daha sürətlə normallaşmayıb. Bununla belə, ilk sınaq zamanı itləri ilə fiziki təmasda olan iştirakçılar sonrakı stressli tapşırıqla qarşılaşdıqda daha zəif bioloji stress reaksiyası nümayiş etdiriblər.

İnsanlarla heyvanlar arasındakı münasibətlər qədim dövrlərdən mövcuddur. Əvvəllər heyvanlar əsasən ovçuluq, maldarlıq və mühafizə kimi praktik məqsədlər üçün saxlanılsa da, zaman keçdikcə onlar insanların emosional yoldaşlarına çevriliblər.

Əvvəlki tibbi və psixoloji araşdırmalar ev heyvanlarının insanlara yalnız yoldaşlıq etmədiyini, həm də onların rifahına müsbət təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyub. Ev heyvanı saxlamaq ürək problemlərindən sonra sağqalma ehtimalının yüksəlməsi, tənhalıq hissinin azalması və ümumi xoşbəxtlik səviyyəsinin artması ilə əlaqələndirilib.  Bununla belə, heyvanlarla ünsiyyətin insan sağlamlığına hansı mexanizmlər vasitəsilə təsir etdiyi hələ tam aydın deyil. Alimlərin diqqət yetirdiyi mümkün amillərdən biri fiziki təmasdır.  İnsanlar üzərində aparılan tədqiqatlar göstərib ki, əl-ələ tutmaq və ya çiyin masajı kimi sadə fiziki təmas formaları ürək döyüntülərini azalda və orqanizmin stressə reaksiyasını zəiflədə bilər. Bu səbəbdən tədqiqatçılar heyvanlara toxunmağın da oxşar təsir göstərib-göstərmədiyini araşdırmağa başlayıblar.

Lakin əvvəlki araşdırmalarda fiziki təmasın rolunu digər ünsiyyət formalarından ayırmaq çətin olub. İştirakçılar adətən heyvanları eyni vaxtda sığallayıb, onlara baxıb və onlarla danışdıqları üçün müşahidə edilən müsbət təsirin məhz toxunma ilə bağlı olub-olmadığını müəyyənləşdirmək mümkün olmayıb. Fiziki təmasın olduğu və olmadığı vəziyyətləri birbaşa müqayisə edən azsaylı tədqiqatların nəticələri isə fərqli olub.

Yeni araşdırmada alimlər itin sığallanmasının stress zamanı və ondan sonra insanın beyin fəaliyyətinə, ürək ritminə və emosional vəziyyətinə təsirini ayrıca qiymətləndirmək üçün eksperiment hazırlayıblar. Tədqiqatda orta yaş həddi 34 olan 51 qadın və 13 kişi iştirak edib. Onların hər biri öz iti ilə sınaqlara qatılıb. İtlərin ən azı iki yaşı olmalı, sağlam olmalı və yeni mühitdə özlərini rahat hiss etməli idilər.

İştirakçılarda stress yaratmaq üçün iki çətin tapşırıqdan istifadə olunub. Tədqiqatçı videozəng vasitəsilə prosesi izləyib və iştirakçılara mənfi rəy bildirib. İlk tapşırıq ümumi biliklər üzrə viktorinadan ibarət olub. İştirakçılara hər suala cavab vermək üçün cəmi beş saniyə vaxt ayrılıb.  İkinci tapşırıq isə zehni hesablamalarla bağlı olub. İştirakçılar qarşılarına qoyulmuş ədədlərdən müəyyən sabit rəqəmləri ardıcıl çıxmaqla geriyə doğru saymalı idilər. Tapşırığın tempi yanıb-sönən qırmızı nöqtə ilə müəyyənləşdirilib və iştirakçılara sürəti azaltmaq imkanı verilməyib.  Hər iştirakçı eyni gün ərzində iki ayrı sınaq mərhələsindən keçib. Birinci mərhələdə it otaqda sərbəst hərəkət edib, sahibi isə onu sığallaya və ya qucağında saxlaya bilib. Fiziki təmasın olmadığı ikinci mərhələdə isə it sahibinin yaxınlığında qısa qayışla saxlanılıb. İştirakçılar itlərini görə və onlarla danışa bilsələr də, onlara toxuna bilməyiblər. Tədqiqatçılar sınaqlardan əvvəl, sınaqlar zamanı və sonra iştirakçıların beyin fəaliyyətini elektroensefaloqrafiya (EEQ), ürək fəaliyyətini isə elektrokardioqrafiya (EKQ) vasitəsilə qeydə alıblar.  Bundan əlavə, iştirakçılardan müəyyən mərhələlərdə öz emosional vəziyyətlərini qiymətləndirmələri istənilib. Onlar özlərini sakit və ya həyəcanlı, mənfi və ya müsbət emosiyalar içində, eləcə də vəziyyətə nəzarət edən və ya nəzarəti itirmiş hiss etmələri baxımından dəyərləndiriblər.

İti sığallamaq stress reaksiyasını zəiflədirmi?

Tədqiqatçılar əvvəlcə yüksək gərginlikli tapşırıqdan dərhal sonra iti sığallamağın orqanizmin bərpasını sürətləndirəcəyini ehtimal ediblər. Lakin nəticələr bu fərziyyəni təsdiqləməyib.

İştirakçılar itlərini sığalladıqda da, onlara toxunmadan yaxınlıqda oturduqda da beyin dalğaları və ürək fəaliyyəti təxminən eyni sürətlə ilkin səviyyəyə qayıdıb. Bununla belə, stressli tapşırıqdan sonra verilən beş dəqiqəlik fasilə zamanı itini sığallamaq növbəti sınaqda fərq yaradıb.  Sonrakı stressli tapşırıqla qarşılaşan və əvvəlki mərhələdə itinə toxunmuş iştirakçıların orqanizmində stress reaksiyası daha zəif olub. Beyin fəaliyyətinin qeydləri göstərib ki, fiziki təmasdan sonra ikinci sınaq mərhələsi boyunca alfa dalğalarının aktivliyi daha yüksək səviyyədə qalıb. Bu göstərici beyin fəaliyyətinin nisbətən azaldığına işarə edir.

İlk mərhələdə itlərinə toxunmadan bərpa olunan iştirakçılarda isə oxşar təsir müşahidə edilməyib.

Araşdırma zamanı başqa bir məqam da üzə çıxıb: iştirakçıların stress zamanı özlərini necə hiss etmələri həmişə orqanizmlərinin fizioloji reaksiyaları ilə üst-üstə düşməyib. Onların bildirdikləri emosional vəziyyətlə ürək döyüntüsü və beyin dalğalarının göstəriciləri arasında fərqlər qeydə alınıb. Beləliklə, araşdırma itin sığallanmasının stressi dərhal aradan qaldırmadığını, lakin orqanizmin sonrakı gərgin vəziyyətə daha zəif reaksiya verməsinə kömək edə biləcəyini göstərir. Müəlliflərin nəticələri ev heyvanları ilə fiziki təmasın insan rifahına müsbət təsir göstərə biləcəyinə dair əlavə elmi dəlillər təqdim edir.

mənbə: medicalxpress.com