Klinik tədqiqat: HİV müalicəsində səkkiz həftədən bir vurulan iynələr gənclərdə daha effektivdir

Afrikada aparılan klinik tədqiqatın nəticələrinə görə, HİV-lə yaşayan yeniyetmələr antiretrovirus müalicəsini gündəlik həblər əvəzinə səkkiz həftədən bir inyeksiya şəklində qəbul etdikdə virusun nəzarətdə saxlanılmasında daha yaxşı nəticə əldə edirlər.

London Universitet Kollecinin (UCL) rəhbərliyi ilə Afrikada aparılan araşdırma göstərib ki, uzunmüddətli təsirə malik inyeksiyalar HİV-in virus yükünün yatırılmasında gündəlik tabletlərdən daha effektiv ola bilər.

The Lancet jurnalında dərc olunan araşdırmanın müəllifləri bu müalicə üsulunun bütün dünyada daha əlçatan olması üçün tədbirlərin görülməsinə çağırıblar.

HİV hazırda tam müalicə olunmasa da, antiretrovirus preparatları insanların uzun və sağlam həyat sürməsinə, həmçinin virusun digər insanlara ötürülməsi riskinin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına kömək edir. Dünyada 10–19 yaş arasında təxminən 1,6 milyon yeniyetmə HİV-lə yaşayır. LATA tədqiqatının baş tədqiqatçısı, UCL-nin İnnovativ Klinik Tədqiqatlar Bölməsindən Sarah Pett bildirib ki, HİV-lə yaşayan yeniyetmələr tarixən antiretrovirus müalicəsində böyüklərlə müqayisədə daha zəif nəticələr göstəriblər. Onun sözlərinə görə, hər gün həb qəbul etməklə bağlı təzyiq və stiqma gənclər üçün əlavə çətinlik yarada bilər. Pett qeyd edib ki, iki aydan bir tətbiq olunan uzunmüddətli inyeksiyalar yeniyetmələrə daha normal həyat sürməyə kömək edə bilər. Onun sözlərinə görə, bu müalicə formasının yeniyetmələr üçün üstünlükləri böyüklərlə bağlı əvvəlki tədqiqatlarda müşahidə ediləndən daha nəzərəçarpandır.

Əvvəlki klinik sınaqlarda böyüklər arasında inyeksiyaların gündəlik tabletlərdən daha az effektiv olmadığı göstərilmişdi. Yeni nəticələr isə inyeksiyaların gündəlik tabletlərlə müqayisədə müəyyən üstünlüklər göstərə biləcəyinə işarə edir.

LATA (Long-Acting Treatment in Adolescents – Yeniyetmələr üçün uzunmüddətli müalicə) tədqiqatı Keniya, Cənubi Afrika, Uqanda və Zimbabvedə yerləşən beş klinikada aparılıb.

Araşdırmada 12–19 yaş arasında 476 yeniyetmə iştirak edib. Onlar təsadüfi şəkildə iki qrupa bölünüblər: bir qrup standart müalicə olan gündəlik tabletləri, digər qrup isə uzunmüddətli təsirə malik kaboteqravir və rilpivirinin inyeksiyalarını qəbul edib.

Tədqiqat iştirakçıları bir ildən çox müddət ərzində tablet formasında müalicə almış, qanlarında HİV virus yükü aşkarlanmayacaq səviyyədə yatırılmış və əvvəllər müalicə uğursuzluğu yaşamamış şəxslər olub. İştirakçıların demək olar ki, hamısı HİV-ə doğuşdan yoluxmuşdu. Tədqiqatçılar 96 həftəlik, yəni təxminən iki ilə yaxın müşahidədən sonra inyeksiya qəbul edən qrupda yalnız 2 yeniyetmədə (1%) təsdiqlənmiş virus reboundu aşkarlayıblar. Virus reboundu qanda virusun miqdarının yenidən artması deməkdir və tədqiqatda bu hal ən azı yeddi gün ara ilə aparılmış iki virus yükü ölçümü əsasında təsdiqlənib. Gündəlik tablet qəbul edən qrupda isə 15 yeniyetmədə (6%) virus yükünün yenidən artması qeydə alınıb. Virus yükünün artması uzunmüddətli sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilər. Bu zaman HİV-lə yoluxmuş, lakin fəaliyyətsiz vəziyyətdə olan hüceyrələrin sayı arta, bəzi hallarda isə virusun partnyora və ya övlada ötürülməsi riski yarana bilər.  Uzunmüddətli inyeksiya qrupundakı yeniyetmələrin 94 faizi səkkiz həftədən bir inyeksiya qəbul etməyin hər gün dərman qəbul etməkdən daha asan olduğunu bildirib. 

Tədqiqatçılar uzunmüddətli inyeksiyaların resursları məhdud ölkələrdə tətbiqi ilə bağlı bir sıra çətinliklərin olduğunu vurğulayırlar. Əsas problemlərdən biri müalicənin qiymətidir. Preparatlar hələ patentlə qorunduğundan onların qiyməti gündəlik istifadə olunan standart tabletlərdən yüksəkdir. Bundan başqa, inyeksiyanın tərkibindəki rilpivirinin saxlanması və daşınması zamanı soyudulması tələb olunur. Dərmanların səkkiz həftədən bir tətbiqi üçün ixtisaslı tibb bacılarının iştirakı da lazımdır. Halbuki gündəlik tablet qəbul edən pasiyentlərin tibbi nəzarət üçün müraciətləri üç və ya altı aydan bir ola bilər.

Hazırda uzunmüddətli inyeksiya müalicəsinin generik variantının istehsalı ilə bağlı razılaşdırılmış yanaşma yoxdur. 12 yaşdan yuxarı yeniyetmələr və böyüklər ABŞ, Avropa və digər yüksək gəlirli ölkələrdə bu inyeksiyaları qəbul edə bilirlər. Afrikada isə bir neçə klinika istisna olmaqla, müalicə hələ geniş şəkildə əlçatan deyil.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı hazırda virus yükü uğurla yatırılmış və aktiv hepatit B infeksiyası olmayan böyüklər və yeniyetmələr üçün uzunmüddətli inyeksiyaları gündəlik tabletlərə alternativ müalicə variantı kimi tövsiyə edir. LATA tədqiqatının nəticələrinin bu yanaşmanın gələcəkdə gücləndirilməsinə təsir göstərə biləcəyi bildirilir.

Tədqiqatın məsul müəllifi, UCL-nin İnnovativ Klinik Tədqiqatlar Bölməsindən doktor Deborah Ford bildirib ki, Afrikada inyeksiya müalicəsinin əlçatan olmaması HİV müalicəsində bərabərsizliyi daha da artıra bilər. Onun sözlərinə görə, yüksək gəlirli ölkələrdə mövcud olan müalicələrə HİV-lə yaşayan insanların böyük hissəsinin çıxışının olmaması bu fərqi dərinləşdirir. Ford qeyd edib ki, ildə yalnız iki dəfə tətbiq olunması mümkün ola biləcək ikinci və üçüncü nəsil uzunmüddətli inyeksiyalar sınaqdan keçirildikcə bu fərq gələcəkdə daha da arta bilər. Zimbabvenin Harare şəhərindəki tədqiqat mərkəzinin baş tədqiqatçısı və sınağın həkimi Mutsa Bwakura-Dangarembizi bildirib ki, səkkiz həftədən bir tətbiq olunan inyeksiyaların virusu aşkarlanmayacaq səviyyədə saxlamaqda daha yaxşı nəticə verməsi, yaxşı qəbul edilməsi və yeniyetmələr tərəfindən daha çox seçilməsi əhəmiyyətli nəticədir. 

mənbə: medicalxpress.com