Kokain beynin çevik davranışı dəstəkləyən sinir dövrəsini ələ keçirir

Yeni araşdırma göstərib ki, kokain normalda müxtəlif davranışlar arasında çevik seçim etməyə kömək edən beyin dövrəsini öz təsiri altına alaraq davranışları getdikcə daha sərt və təkrarlanan hala gətirə bilər.

Qüds İvrit Universitetinin alimləri beynin normal şəraitdə çevik davranışın formalaşmasına kömək edən, lakin kokainin təsiri altında təkrarlanan və sərt davranışların yaranmasına cəlb olunan sinir dövrəsini müəyyən ediblər.

Current Biology jurnalında dərc olunan araşdırmanın nəticələri göstərir ki, beyində bir-birinə əks təsir göstərən sinir yolları arasındakı tarazlığın dəyişdirilməsi davranışın sərtləşməsinə səbəb ola bilər. Əksinə, bu yolların fəaliyyətinə müdaxilə etməklə kokainin yaratdığı təkrarlanan davranışı sürətlə dayandırmaq və daha geniş davranış repertuarını bərpa etmək mümkün olub.

Araşdırmaya İvrit Universitetinin doktorantları Ben Cerri Qonzales və İtay Şalom professor Ami Citrinin rəhbərliyi ilə rəhbərlik ediblər.

Kokain müxtəlif davranışları təkrarlanan hərəkətlərə çevirə bilər

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, təkrarlanan kokain qəbulu nəticəsində siçanların normalda müxtəlif və araşdırıcı davranışlardan ibarət olan repertuarı tədricən daralır və müəyyən bir hərəkət üstünlük təşkil etməyə başlayır.

Bu prosesi daha ətraflı izləmək üçün alimlər STEREO adlı dərin öyrənmə sistemindən istifadə ediblər. Sistem video görüntülərindən heyvanların təbii davranışlarını avtomatik müəyyənləşdirib izləyə bilir.

Beləliklə, alimlər yalnız əvvəlcədən müəyyən edilmiş ayrı-ayrı hərəkətləri deyil, heyvanın bütün davranış repertuarının zamanla necə dəyişdiyini müşahidə edə biliblər.

İtay Şalomun sözlərinə görə, alimlər davranışı insan müşahidəçinin gördüyü şəkildə — məsələn, özünü təmizləmə, yalama və ətrafı araşdırma kimi müxtəlif hərəkətlər şəklində izləmək istəyiblər. Lakin bütün bunları əl ilə qiymətləndirmək olduqca çətin idi.

STEREO sistemi isə davranış repertuarının tədricən daralmasını və müəyyən bir hərəkətin üstünlük qazanmasını izləməyə imkan verib.

Təcrübələrdə siçanlar təkrarən kokainə məruz qoyulub. Nəticədə müxtəlif və araşdırıcı davranışlar tədricən davamlı təkrarlanan hərəkətlərlə əvəz olunub.

Məruz qalmanın beşinci günündə siçanların müşahidə olunan vaxtının 60 faizindən çoxunu qəfəsin döşəməsini və divarlarını yalamaq təşkil edib. Kokain olmadığı zaman bu davranışlar isə çox nadir hallarda müşahidə olunub.

Davranış seçimində striatumun rolu

Alimlər bu dəyişiklikləri beynin striatum adlanan hissəsinin konkret sahəsi ilə əlaqələndiriblər.

Striatum insan və heyvanların hər an hansı hərəkəti həyata keçirəcəyini seçməsində mühüm rol oynayan beyin strukturlarından biridir. Bu sistemin fəaliyyətindəki pozuntular müxtəlif nevroloji və psixiatrik vəziyyətlər zamanı müşahidə olunan sərt, təkrarlanan və uyğunlaşmayan davranışlarla əlaqələndirilir.

Tədqiqatçılar xüsusilə ventrolateral striatuma (VLS) diqqət yetiriblər. Bu sahə əsasən ağız və dil hərəkətlərinin idarə olunmasında iştirak edir.

VLS daxilində iki əsas sinir yolu — birbaşa və dolayı yollar mövcuddur. Araşdırma göstərib ki, bu iki yol davranışların ifadəsinə bir-birinə əks istiqamətdə təsir göstərə bilər.

Sinir yollarının fəaliyyəti dəyişdirildikdə davranış da dəyişib

Alimlər dolayı yola aid neyronları aktivləşdirdikdə kokainin yaratdığı təkrarlanan davranış dərhal kəsilib və siçanlar digər hərəkətlərə keçiblər

mənbə: medicalxpress.com