Kosmosda nüvə silahlarının aşkarlanması mümkün ola bilər

Kosmosda nüvə silahlarının aşkarlanması mümkün ola bilər

Yer kürəsini görünməz nəhəng halqa kimi əhatə edən ən qeyri-adi quruluşlardan biri Van Allen radiasiya qurşaqlarıdır. Bunlar Yerin maqnit sahəsində tələyə düşmüş, bir çoxu işıq sürətinə yaxın sürətlə hərəkət edən yüksək enerjili yüklü hissəciklərdən ibarətdir.

Adətən bu hissəciklər peyk mühəndisləri və insanlı kosmik missiyalar üçün nəzərə alınmalı təhlükə hesab olunur. Lakin Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) nüvə fizikası üzrə mütəxəssisi Areq Danaqulyan hesab edir ki, onlar Yer orbitində gizlədilən nüvə silahlarının aşkarlanmasında gözlənilməz köməkçiyə çevrilə bilərlər.

Danaqulyan ScienceAlert-a bildirib: “Kosmosdakı radiasiya mühiti ilə bağlı ədəbiyyatı araşdırmağa başlayanda çoxsaylı tədqiqatlarda təsvir olunan tələyə düşmüş proton populyasiyaları ilə tanış oldum. Həmin an uran üzərində protonların yaratdığı spallasiya prosesi ilə əlaqə mənim üçün aydın oldu.”

Alim bu konsepsiyanı “Nature” jurnalında dərc olunmuş məqaləsində təqdim edib

XX əsrin ortalarında aparılan nüvə sınaqları dövrü dağıdıcı olmaqla yanaşı, mühüm elmi biliklər də qazandırdı. Yüksək hündürlükdə həyata keçirilən partlayışlar kosmosdakı nüvə partlayışlarının peyklərə zərər verə və Yerə yaxın kosmik fəzanı radiasiya ilə doldura biləcəyini göstərdi. 1967-ci ildə dövlətlər Kosmos Müqaviləsini imzalayaraq kosmosda nüvə silahları yerləşdirməməyi öhdələrinə götürdülər. Lakin bu öhdəliyin yerinə yetirilməsini etibarlı şəkildə yoxlamağa imkan verən praktik üsul hələ mövcud deyil. Danaqulyanın sözlərinə görə, 2024-cü ildə bir neçə hadisə bu ideyanın formalaşmasına təkan verib. Tələbələrindən biri yüksək enerjili hissəciklərin atom nüvələrindən neytronları qopardığı neytron spallasiya prosesini öyrənirdi. Eyni zamanda, həmkarları nüvə qurğusu daşıyan Rusiya peyki ilə bağlı mümkün təhlükəni müzakirə edirdilər. Bu iki fikir birləşərək sadə bir konsepsiya yaratdı: Van Allen qurşaqlarındakı yüksək enerjili protonlardan gizli uranı aşkar etmək üçün təbii hissəcik şüası kimi istifadə etmək.

Danaqulyan izah edir ki, termonüvə silahı daşıyan peyk Yer ətrafındakı daxili Van Allen qurşaqlarından keçərkən protonlar uran nüvələrindən çoxlu sayda neytron qoparır. Xüsusi neytron detektorları vasitəsilə bu neytronları qeydə almaq peykdə qeyri-adi miqdarda uranın mövcudluğuna işarə edə bilər. Alimin işi işlək sistemin yaradılmasını deyil, konsepsiyanın fiziki baxımdan əsaslı olduğunu və zəruri texnologiyaların artıq mövcudluğunu göstərən texniki-iqtisadi əsaslandırmanı əhatə edir.

Bununla belə, kosmosda neytronların aşkarlanması ciddi mühəndislik çətinlikləri yaradır. Detektor həm onları digər hissəciklərdən ayırd etməli, həm də neytronların mənbəyinin Yer deyil, hədəf peyk olduğunu müəyyənləşdirməlidir. Bundan əlavə, cihaz dəqiq orbitdə və düzgün zamanda yerləşdirilməlidir. “Bütün bunlar düzgün hesablanmalıdır. Burada nüvə fizikası, kosmik hava şəraiti və orbital mexanika bir araya gəlir”, – deyə Danaqulyan qeyd edib.

Alim mövzu ətrafında mövcud məxfiliyin onu təəccübləndirdiyini də bildirib. Onun sözlərinə görə, MIT-də aparılan tədqiqatlar açıq xarakter daşısa da, bu layihə ilə bağlı məxfilik demək olar ki, tamdır. Mühəndislik maneələrinə baxmayaraq, Danaqulyan konsepsiyanın reallaşa biləcəyinə inanır. Onun komandası artıq ideyanın təkmilləşdirilməsi üzərində işləyir və digər alimlərlə mühəndislərin də bu istiqamətdə əməkdaşlıq edəcəyinə ümid edir.

Uzunmüddətli perspektivdə alim kosmik dövlətlərin Kosmos Müqaviləsinə əməl olunmasını həm birgə yoxlamalar, həm də müstəqil monitorinq yolu ilə təsdiqləyə bilən “müfəttiş peyklər” yerləşdirəcəyini gözləyir.

“Tam sistemin qurulması bahalı və mühəndislik baxımından mürəkkəb olacaq. Lakin biz bunun mümkün olduğuna inanırıq”, – deyə Danaqulyan vurğulayıb.

Tədqiqatın nəticələri “Nature” jurnalında dərc edilib.

Mənbə:sciencealert.com