NASA-nın Roman teleskopu kosmosun dərinliklərinə milyon millik səyahətə başlayıb

NASA-nın Nensi Qreys Roman Kosmik Teleskopu kainatın görünməyən tərəflərini indiyədək astronomların əldə edə bilmədiyi miqyas və sürətlə xəritələndirmək üçün dərin kosmosa doğru yola çıxıb. NASA-nın Nensi Qreys Roman Kosmik Teleskopu son orbitinə çatmaq üçün üç ay davam edəcək, təxminən bir milyon mil (1,6 milyon kilometr) məsafəni əhatə edən səyahətə başlayıb. Rəsədxana avqustun 30-da, bazar günü, Bakı vaxtı ilə təxminən 15:26-da ABŞ-ın Florida ştatındakı Kennedi Kosmik Mərkəzinin 39A saylı buraxılış kompleksindən SpaceX-in “Falcon Heavy” raketi ilə orbitə çıxarılıb. Roman Kosmik Teleskopu geniş səma görüntüsünü yüksək dəqiqlikli infraqırmızı müşahidə imkanları ilə birləşdirəcək. Bu xüsusiyyət ona kosmosun nəhəng sahələrini araşdırmaqla yanaşı, kainatın uzaq keçmişinə nəzər salmağa imkan verəcək.

NASA-nın bu əsas elmi missiyası qaranlıq maddəni, qaranlıq enerjini və Günəş sistemindən kənarda yerləşən ekzoplanetləri araşdıracaq. Genişmiqyaslı müşahidələrin Romanın əsas elmi məqsədlərindən kənarda çoxsaylı yeni kəşflərə də imkan yaradacağı gözlənilir. NASA rəhbəri Cared Ayzekman bildirib ki, Roman missiyası agentliyin görmək istədiyi uğur nümunələrindən biridir. “Qrafikdən əvvəl və büdcə çərçivəsində həyata keçirilən bu missiya NASA əməkdaşlarının və sənaye tərəfdaşlarımızın on ildən artıq davam edən fədakarlığını əks etdirir. İndi Roman bizə kainatın yeni xəritəsini təqdim edəcək, kəşflərin sərhədlərini genişləndirəcək və ABŞ-ın kosmik proqramı cəsarətli məqsədləri intizamlı icra ilə birləşdirdikdə nələrin mümkün olduğunu göstərəcək”, – deyə Ayzekman qeyd edib.

NASA-nın Merilend ştatının Qrinbelt şəhərində yerləşən Qoddard Kosmik Uçuş Mərkəzindəki idarəetmə qrupu Romanın telemetriyasını buraxılışdan cəmi yeddi dəqiqə sonra qəbul etməyə başlayıb. “Falcon Heavy” raketi öz vəzifəsini planlaşdırıldığı kimi yerinə yetirib və teleskop buraxılışdan 31 dəqiqə sonra raketdən ayrılıb. Mərkəzi pillədən ayrıldıqdan sonra raketin gücləndirici blokları təhlükəsiz şəkildə buraxılış məntəqəsinə qayıdıb. Onların sonradan yenidən istifadəyə hazırlanması nəzərdə tutulur. 

NASA-nın Vaşinqtondakı Baş Qərargahında Elm Missiyaları Direktorluğunun rəhbərinin müavini Nikki Foks bildirib ki, Roman insanlığın kainatın tarixi ilə bağlı ən fundamental suallarına cavab tapmağa daha da yaxınlaşdıracaq. Onun sözlərinə görə, teleskopun geniş müşahidə sahəsi və yüksək sürətli müşahidə imkanları yeni kəşflər dövrünün başlanmasına şərait yaradacaq və görünməyən obyektlərin görünən hala gətirilməsinə imkan verəcək. Buraxılış və uçuşun ilkin mərhələsində Roman Yaxın Kosmos Şəbəkəsi vasitəsilə yerüstü idarəetmə mərkəzləri ilə əlaqə saxlayır. Bu şəbəkə müşahidə, telemetriya və idarəetmə əmrlərinin ötürülməsi üçün yerüstü stansiyalardan və retranslyasiya peyklərindən istifadə edir. Buraxılışdan təxminən 70 dəqiqə sonra rabitənin idarə olunması NASA-nın Dərin Kosmos Şəbəkəsinə keçib. Bu sistem Romanı Yerdən təxminən bir milyon mil məsafədə yerləşən Günəş–Yer ikinci Laqranj nöqtəsinə, L2-yə doğru istiqamətləndirməyə kömək edəcək.

Roman əvvəlcə Avstraliyadakı Kanberra Dərin Kosmos Rabitə Kompleksi vasitəsilə əlaqə saxlayacaq. Təxminən altı saat sonra rabitə İspaniyadakı Madrid Dərin Kosmos Rabitə Kompleksinə, daha sonra isə Kaliforniyadakı Qoldstoun Dərin Kosmos Rabitə Kompleksinə keçəcək. Bu stansiyalar birlikdə teleskopun səyahəti boyunca missiyanı idarə edən mütəxəssislərə rəsədxana ilə fasiləsiz əlaqə saxlamağa imkan verəcək.

Buraxılışdan bir saat 23 dəqiqə sonra Roman komandası teleskopun Günəş panellərinin və aşağı hissədə yerləşən cihazların Günəşdən qoruyucu ekranının uğurla açıldığını təsdiqləyib. Növbəti bir neçə gün ərzində Romanın yüksək qazanclı antenası və vizoru xatırladan açılan apertur örtüyü də işə salınacaq. Yerüstü idarəetmə qrupu iki kurs korreksiyasından birincisini həyata keçirəcək və teleskopun Koronqraf cihazı işə salınacaq. Koronqraf cihazı gələcəkdə NASA-nın Yaşana bilən Dünyalar Rəsədxanası konsepsiyası kimi missiyalarda istifadə oluna biləcək texnologiyanı sınaqdan keçirmək üçün nəzərdə tutulub. Təklif olunan bu missiyanın məqsədlərindən biri Günəş sistemindən kənarda həyat axtarışları çərçivəsində Yerə bənzər planetlərin birbaşa görüntüsünü əldə etməkdir. Romanın koronqrafı hələ Yerə bənzər planetlərin görüntülərini əldə etməyəcək. Bunun əvəzinə o, Yupiterə bənzər planetlərin şəkillərini çəkərək bu məqsədə doğru mühüm texnoloji addım atacaq.

Səyahətin başlamasından bir neçə həftə sonra Romanın əsas elmi cihazı olan Geniş Sahə Cihazı işə salınacaq. Bu cihaz 18 ədəd 4K detektorla təchiz edilmiş 300 meqapiksellik infraqırmızı kameradır. Detektorların hər biri təxminən duzlu kraker ölçüsündədir. Onlar sonradan emal edilərək kainatın detallı panoramik görüntülərinə çevrilə bilən fotonları toplayacaq.

Romanın möhkəm konstruksiyası və sabit optik sistemi rəsədxanaya müşahidələr arasında uzun fasilələrə ehtiyac olmadan səmanın bir hissəsindən digərinə sürətlə keçməyə imkan verəcək. Bu sürət missiyanın əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Romanın kainatı NASA-nın Habl Kosmik Teleskopundan min dəfə daha sürətli müşahidə etmək üçün layihələndirildiyi bildirilir.

Romanın üç aylıq istismara verilmə mərhələsinin qalan hissəsində alim və mühəndislər rəsədxananın cihazlarını sınaqdan keçirəcək və kalibrləyəcəklər. NASA teleskopun ilk görüntülərinin 2027-ci ilin əvvəlində yayımlanacağını gözləyir.

Müntəzəm elmi fəaliyyət başladıqdan sonra Romanın hər gün Yerə 1,4 terabayt həcmində məlumat ötürəcəyi gözlənilir. Bu göstərici indiyədək NASA-nın astrofizika missiyaları arasında ən yüksək məlumat ötürmə sürəti olacaq. Bu qədər böyük informasiya axınının emalı üçün maşın öyrənməsi, süni intellekt və vətəndaş alimlərin dəstəyindən istifadə etmək lazım gələcək. Bu vasitələr və iştirakçılar astronomların daha ətraflı araşdırması üçün potensial əhəmiyyətli kəşfləri müəyyənləşdirməyə kömək edəcəklər.

NASA-nın Qoddard Mərkəzində Roman missiyasının baş layihə alimi Culi MakEneri bildirib ki, indiyədək kainata Romanın imkanları ilə baxmaq mümkün olmayıb. “Gələn ilin bu vaxtına qədər nə qədər çox şey öyrənəcəyimizi və görəcəyimizi söyləmək mümkün deyil”, – deyə MakEneri qeyd edib.

mənbə: scitechdaily.com