Omega yağ turşuları uzun illərdir ürək-damar sağlamlığını dəstəkləyən, orqanizmdə sistemli iltihabı azaldan, beyin inkişafı və idrak funksiyalarına müsbət təsir göstərən faydalı maddələr kimi tanınır. Lakin alimlər bu birləşmələrin xərçəng və immunoterapiya baxımından indiyədək kifayət qədər diqqət çəkilməyən mənfi tərəfinin də ola biləcəyini müəyyən ediblər.
ABŞ-ın Yale Universitetinin Tibb fakültəsinin Damar Biologiyası və Terapevtik Proqramında aparılan yeni preklinik araşdırmalar göstərib ki, omega yağ turşuları immun sisteminin təbii öldürücü hüceyrələrinin, yəni natural killer (NK) hüceyrələrinin, xərçəng hüceyrələrini məhv etmək qabiliyyətini zəiflədə bilər. Araşdırma faydalı hesab olunan bəzi yağ turşularının orqanizmin xərçəngə qarşı müdafiə mexanizmlərindən yan keçərək şişlərin inkişafına şərait yarada biləcəyini göstərən getdikcə artan elmi sübutlara əlavə olunur.
Omega yağ turşuları çoxdoymamış yağ turşuları (PUFA) adlanan daha böyük bir qrupun tərkibinə daxildir. Bu qrupa əsasən qidalardan əldə edilən omega-3 və omega-6 yağ turşuları daxildir. Onların əsas mənbələri balıq, qoz-fındıq və bitki yağlarıdır.
Bu yağ turşuları orqanizmdə bir sıra mühüm funksiyaları yerinə yetirir. Xüsusilə hüceyrə membranlarının elastikliyinin qorunmasında və hüceyrədaxili siqnal proseslərində iştirak edir.
Balıq yağı və digər reseptsiz qida əlavələrinin reklamlarında onların ürək-damar sistemi üçün faydaları geniş şəkildə vurğulansa da, omega yağ turşularının xərçəng və şişlərə qarşı immun müdafiəyə necə təsir etdiyi daha az öyrənilib.
Yale Universitetinin araşdırmasının aparıcı müəllifi doktor Yi Luan Science Signaling jurnalında dərc olunan məqaləsində çoxdoymamış yağ turşularının faydalı qida əlavələri kimi geniş təbliğ edildiyini nəzərə alaraq, onların mümkün arzuolunmaz təsirləri barədə ictimai məlumatlılığın artırılmasının vacib olduğunu bildirib. Luanın sözlərinə görə, PUFA-lar həm şiş hüceyrələrinə, həm də şişin ətrafındakı mikro-mühitdə yerləşən immun hüceyrələrinə təsir etməklə şişlərin inkişafında mühüm rol oynaya bilər.
Yale Universitetində və digər elmi mərkəzlərdə aparılan araşdırmalar bu yağ turşularının şiş biologiyasında əvvəl düşünüləndən daha mürəkkəb rol oynaya biləcəyini göstərir. Yale komandası xüsusilə PUFA-ların natural killer (NK) hüceyrələrinin fəaliyyətinə necə təsir etdiyini araşdırıb.
Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, PUFA-lar LRP5 adlı daşıyıcı zülal vasitəsilə NK hüceyrələrinin fəaliyyətini zəiflədə bilər. Yağ turşularının LRP5 vasitəsilə hüceyrələrə daşınması onların xərçəngə qarşı funksiyasının tənzimlənməsində mühüm rol oynayır.
NK hüceyrələri anadangəlmə immun sisteminin əsas komponentlərindən biridir. Onlar viruslarla yoluxmuş hüceyrələri və erkən mərhələdə formalaşan xərçəng hüceyrələrini məhv edə bilən immun sisteminin ilk müdafiə mexanizmlərindən biri hesab olunur. Sitotoksik T hüceyrələrindən fərqli olaraq, NK hüceyrələrinin konkret antigenlə əvvəlcədən qarşılaşmasına və xüsusi şəkildə aktivləşdirilməsinə ehtiyacı yoxdur. Yale alimləri müəyyən ediblər ki, LRP5 vasitəsilə NK hüceyrələrinə daxil olan PUFA-lar hüceyrələrdə mühüm metabolik tənzimləyicinin fəaliyyətini zəiflədərək onların xərçəngə qarşı müdafiə qabiliyyətini aşağı salır. Tədqiqat zamanı NK hüceyrələrində LRP5 zülalının seçici şəkildə bloklanması və ya heyvan modellərinin PUFA-sız qida ilə bəslənməsi yoğun bağırsaq xərçəngində şişlərin böyüməsini ləngidib. Eyni zamanda bu yanaşma laboratoriya siçanlarında xərçəng immunoterapiyasının bir növü olan immun nəzarət nöqtəsi inhibitorlarının effektivliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Alimlər həmçinin LRP5 çatışmazlığının yaradılmasının və ya bu reseptorun funksional LDLa bağlanma sahəsi olmayan formasının hazırlanmasının NK hüceyrələrinin həm canlı orqanizmdə, həm də hüceyrə kulturasında şiş hüceyrələrini məhv etmək qabiliyyətini artırdığını müəyyən ediblər.
Yale araşdırmasının nəticələri 2025-ci ilin martında Nyu-Yorkdakı Weill Cornell Medicine alimlərinin apardığı başqa bir tədqiqatın nəticələri ilə də müəyyən mənada üst-üstə düşür.
Həmin araşdırmada linoleik turşunun — soya və zəfəran yağı kimi toxum yağlarında, eləcə də donuz əti və yumurta kimi heyvan mənşəli qidalarda olan omega-6 yağ turşusunun — müalicəsi çətin olan üçqat mənfi süd vəzi xərçənginin inkişafını sürətləndirə bildiyi müəyyən edilib.
Tədqiqatçılar linoleik turşunun şiş hüceyrələrində FABP5 adlı zülala bağlanaraq əsas böyümə siqnal yolunu aktivləşdirdiyini aşkar ediblər. Süd vəzi xərçənginin müxtəlif alt tiplərini müqayisə edən alimlər bu siqnal yolunun xüsusilə FABP5 zülalının yüksək səviyyədə olduğu üçqat mənfi şiş hüceyrələrində aktivləşdiyini, hormonlara həssas alt tiplərdə isə eyni təsirin müşahidə olunmadığını bildiriblər. Üçqat mənfi süd vəzi xərçəngi modeli yaradılmış siçanlar üzərində aparılan təcrübədə linoleik turşusu ilə zəngin qidalanma şişlərin böyüməsini nəzərəçarpacaq dərəcədə sürətləndirib. Beləliklə, Yale və Weill Cornell araşdırmaları PUFA-ların xərçəngin inkişafına birdən çox siqnal mexanizmi vasitəsilə təsir göstərə biləcəyinə dair əlavə sübutlar ortaya qoyur. Weill Cornell Medicine-in Farmakologiya kafedrasının xərçəng araşdırmaları üzrə professoru, tədqiqatın baş müəllifi doktor Con Blenis bildirib ki, bu nəticələr qida yağları ilə xərçəng arasındakı əlaqənin daha yaxşı anlaşılmasına kömək edir və hansı xəstələrin fərdiləşdirilmiş qidalanma tövsiyələrindən daha çox faydalana biləcəyini müəyyənləşdirmək üçün yeni imkanlar yaradır.
Yale Universitetinin tədqiqatçıları hesab edirlər ki, LRP5 zülalının fəaliyyətinin zəiflədilməsi NK hüceyrələrinin yoğun bağırsaq xərçəngi hüceyrələrini məhv etmək qabiliyyətini artırıb və siçanlarda şişlərin böyüməsini ləngidib. Bu nəticələr gələcəkdə insan qidalanmasının daha dərindən öyrənilməsi və xərçəng müalicəsi alan xəstələr üçün daha fərdiləşdirilmiş qidalanma tövsiyələrinin hazırlanmasına imkan verə bilər. Bununla belə, mövcud nəticələr əsasən preklinik, yəni laboratoriya və heyvan modellərində aparılan tədqiqatlara əsaslanır. Buna görə də omega yağ turşularının insanlarda xərçəng riskinə və ya müalicənin nəticələrinə təsiri barədə qəti nəticə çıxarmaq hələ mümkün deyil. Yale komandası müxtəlif xərçəng növlərində LRP5 zülalının səviyyəsini və fəaliyyətini müəyyən edən mexanizmlərin daha ətraflı araşdırılmasına ehtiyac olduğunu bildirir. Bu istiqamətdə aparılacaq tədqiqatlar gələcəkdə yeni müalicə hədəflərinin müəyyənləşdirilməsinə kömək edə bilər.
Yi Luanın fikrincə, əsas məqsədlərdən biri xərçəng müalicəsində fərdiləşdirilmiş yanaşmaya imkan verəcək mexanizmləri daha dəqiq müəyyənləşdirməkdir.
mənbə: medicalxpress.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.