Peşəkar futbolçularda beynin kiçilməsi əlamətləri aşkarlanıb

Beynəlxalq futbol turniri olan dünya çempionatı həyəcanı davam edərkən, yeni elmi araşdırma peşəkar futbolun sağlamlıq üçün daha az görünən tərəfinə diqqət çəkib. Tədqiqatın nəticələrinə görə, keçmiş peşəkar futbolçularda beynin mühüm nahiyələrində kontakt idman növləri ilə məşğul olmayan insanlarla müqayisədə daha çox kiçilmə müşahidə olunur.

Araşdırmanın nəticələri Londonda keçirilən Alzheimer Assosiasiyasının Beynəlxalq Konfransında təqdim olunub.

Böyük Britaniyanın İmperial Kolleci Londonun tədqiqat texniki Keyli Qreys Linç bildirib ki, əldə olunan nəticələr keçmiş elit futbolçuların beyin sağlamlığında, hətta orta yaş dövründə – yəni neyrodegenerativ xəstəliklərin klinik əlamətlərinin adətən üzə çıxmadığı mərhələdə belə – ölçülə bilən dəyişikliklərin baş verə biləcəyini göstərir.

Tədqiqatçılar qeyd ediblər ki, təqaüdə çıxmış peşəkar futbolçular arasında depressiya və narahatlıq əlamətləri daha çox müşahidə olunub. Bundan əlavə, onlar düşünmə və qərarvermə ilə bağlı çətinliklər yaşadıqlarını bildiriblər.

Keyli Qreys Linç vurğulayıb ki, obyektiv koqnitiv testlərin nəticələrində qruplar arasında statistik cəhətdən əhəmiyyətli fərq aşkar edilməsə də, simptomlar və beyin quruluşunda mühüm fərqlər müşahidə olunub.

Mütəxəssislərin sözlərinə görə, futbolda təkrarlanan baş zərbələri əsasən topu başla vurmaq (hedinq) nəticəsində baş verir. Digər kontakt idman növlərində isə bu cür təkrarlanan təsirlər beyin sarsıntıları və baş travmaları ilə əlaqəli olan xroniki travmatik ensefalopatiya (CTE) adlı neyrodegenerativ xəstəliklə əlaqələndirilir.

Araşdırma çərçivəsində alimlər 142 keçmiş peşəkar futbolçunun göstəricilərini təkrarlanan baş zərbələrinə və kontakt idman növlərinə məruz qalmamış 56 keçmiş hərbi qulluqçudan ibarət nəzarət qrupu ilə müqayisə ediblər.

Tədqiqata ən azı üç il peşəkar müqavilə ilə çıxış etmiş 126 kişi futbolçu və Böyük Britaniyada peşəkar səviyyədə yarışmış 16 qadın futbolçu cəlb olunub. İştirakçıların yaşı 30–60 arasında olub.

Nəticələr göstərib ki, keçmiş futbolçuların 31 faizində klinik baxımdan əhəmiyyətli depressiya əlamətləri aşkarlanıb. Nəzarət qrupunda bu göstərici cəmi 9 faiz təşkil edib.

Eyni zamanda, futbolçuların 42 faizində ciddi narahatlıq əlamətləri qeydə alınıb. Nəzarət qrupunda isə bu göstərici 25 faiz olub.

Maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT) vasitəsilə əldə olunan beyin görüntüləri futbolçularda yaddaş, diqqət, qərarvermə və emosiyaların tənzimlənməsində mühüm rol oynayan bir sıra beyin nahiyələrində boz maddənin həcminin azaldığını göstərib. Ümumilikdə, keçmiş futbolçuların beyin həcmi nəzarət qrupundakı iştirakçılarla müqayisədə daha aşağı olub.

Alimlər gələcəkdə də həmin futbolçuları izləməyi planlaşdırırlar. Məqsəd beyin həcminin azalmasının zamanla xroniki travmatik ensefalopatiya, demensiya və ya Alzheimer xəstəliyinin inkişafına səbəb olub-olmadığını müəyyənləşdirməkdir.

İmperial Kolleci Londonun klinik müəllimi və məsləhətçi nevroloqu doktor Tomas Parker bildirib ki, iştirakçıların uzunmüddətli müşahidəsi təkrarlanan baş zərbələrinin beyin sağlamlığına və neyrodegenerativ xəstəliklərin inkişafına təsirini daha dəqiq anlamağa, eyni zamanda gələcək nəsillər üçün idmanın daha təhlükəsiz olmasına yönəlmiş strategiyaların hazırlanmasına kömək edəcək.

Alzheimer Assosiasiyasının baş elmi işçisi və tibbi məsələlər üzrə rəhbəri Mariya Karrilyo isə qeyd edib ki, bu cür tədqiqatlar insanın bütün həyat dövrü ərzində beyin sağlamlığına təsir edən amillərin daha yaxşı başa düşülməsinə imkan yaradır, zədələrin qarşısının alınması və davamlı monitorinqin vacibliyini bir daha təsdiqləyir.

Tədqiqatda iştirak etməyən Mariya Karrilyo əlavə edib ki, əldə olunan nəticələr futbolçulara, həkimlərə və idman təşkilatlarına kontakt idman növlərinin risklərini daha yaxşı qiymətləndirməyə və bu idman növləri ilə daha təhlükəsiz şəkildə məşğul olmağa kömək edə bilər.

mənbə: medicalxpress.com