Yeni araşdırma göstərib ki, hormon reseptoru-müsbət süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulan qaradərili qadınlarda müalicə nəticələri ağdərili qadınlarla müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə daha pisdir. Lakin fərqlərin səbəbi yalnız genetik mənşə ilə əlaqəli olmaya bilər. Tədqiqatçılar kollagen quruluşunun və yoxsulluqla bağlı sosial-iqtisadi çətinliklərin xərçəngin yayılmasına və immun sisteminin reaksiyasına təsir göstərə biləcəyini müəyyən ediblər.
Hormon reseptoru-müsbət (HR+) süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulan qaradərili qadınlarda xəstəliyin nəticələri ağdərili qadınlarla müqayisədə əhəmiyyətli dərəcədə daha əlverişsiz olur.
HR+ süd vəzi xərçəngi bu xəstəliyin ən geniş yayılmış növüdür və dünyada qadınlar arasında xərçənglə əlaqəli ölümün əsas səbəblərindən biri hesab olunur. Svasti Haricharanın rəhbərlik etdiyi laboratoriyanın tədqiqatçıları bu fərqin niyə yarandığını və onu necə azaltmağın mümkün olduğunu araşdırıblar.
Tədqiqatın nəticələri Cancer Research jurnalında dərc olunub.
Əvvəlki araşdırmalar genetikanın müxtəlif xəstəliklər və sağlamlıq problemləri üzrə bərabərsizliklərdə mühüm rol oynadığını göstərib. Bu ehtimalı nəzərə alan Haricharan və komandası qaradərili qadınlarda HR+ süd vəzi xərçənginin daha pis nəticələrlə əlaqələndirilməsinə səbəb ola biləcək, irq və ya əcdad mənşəyi ilə bağlı molekulyar-bioloji xüsusiyyətləri araşdırmaq üçün uyğun məlumat bazası axtarıblar.
Haricharan bildirib: “Mövcud məlumat bazalarının əksəriyyətində ağdərili olmayan insanlar kifayət qədər təmsil olunmur. Buna görə ABŞ Veteranlar İşləri Departamentinə müraciət etdik. Bu qurumda ağdərili olmayan qadınlardan götürülmüş toxuma nümunələrinin ən böyük arxivlərindən biri var”. Tədqiqatçılar qaradərili və ağdərili qadınların HR+ süd vəzi xərçəngi hüceyrələrini ətraflı araşdırdıqda gözlədiklərindən fərqli nəticələrlə qarşılaşıblar.
Haricharanın sözlərinə görə, ilk diqqət çəkən məqam xərçəng hüceyrələrinin daxilində baş verən proseslərdə ciddi fərqlərin az olması, hüceyrələrin xaricində isə nəzərəçarpacaq fərqlərin müşahidə edilməsidir.
Sağlamlıqla bağlı fərqlər çox vaxt xərçəng hüceyrələrinin daxilindəki dəyişikliklərlə, o cümlədən mənşə ilə əlaqələndirilən genetik mutasiyalarla izah olunur. Lakin tədqiqatçıların aşkar etdiyi hüceyrəxarici fərqlər həyat tərzi amilləri ilə əlaqəli ola bilər.
Haricharan bunu belə izah edib: “Nəticələr əslində əcdad mənşəyinə deyil, daha çox həyat tərzi amillərinə və sosial determinantlara uyğun gəlirdi. Söhbət insanın hansı mənşədən nə qədər pay almasına görə deyil, həmin kimliklə əlaqədar üzləşə biləcəyi çətinliklərdən, böyüdüyü mədəni mühitdən və qarşılaşdığı həyat problemlərindən gedirdi. Bu amillər dünyada çox vaxt irqçilik və digər sistemli maneələrlə əlaqəlidir”.
Kollagenin quruluşu xərçəngin yayılmasına təsir göstərir
Tədqiqatçılar əsas fərqlərin qadınların kollagenində olduğunu müəyyən ediblər. Kollagen bədənin müxtəlif toxumalarında hüceyrələrin yapışdığı və toxumaların quruluşunu dəstəkləyən zülal şəbəkəsi kimi fəaliyyət göstərir. Haricharan bildirib:
“Qaradərili və ağdərili qadınlarda kollagenin quruluşu əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənirdi. Qaradərili qadınlarda müşahidə etdiyimiz kollagen quruluşu olmasaydı, xərçəng hüceyrələri metastaz verə bilməzdi. Maraqlıdır ki, ağdərili qadınlardan götürülmüş hüceyrələrin metastaz verməsi üçün eyni quruluş tələb olunmurdu. Hətta ağdərili qadınların hüceyrələrini qaradərili qadınların süd vəzi toxumasında müşahidə olunan eyni kollagen quruluşuna yerləşdirdikdə, həmin hüceyrələr metastaz verməyi dayandırırdı”. Kollagen quruluşundakı oxşar fərqlər digər xərçəng növlərində də müşahidə olunub. Lakin bu tədqiqat qrupu həmin xüsusiyyəti HR+ süd vəzi xərçəngi ilə bağlı da nümayiş etdirib.
Haricharanın komandası immun reaksiyası prosesində də fərqlər aşkar edib. Xərçəng hüceyrələrinə hücum etmək üçün immun hüceyrələri kollagen şəbəkəsindən keçməli olur və bu proses qaradərili və ağdərili qadınlarda fərqli şəkildə baş verib.
Haricharanın sözlərinə görə: “Qaradərili qadınların şişlərində immun hüceyrələrinin sayı xeyli çox idi, lakin onlar xərçəng hüceyrələrini məhv etməkdə kifayət qədər effektiv deyildilər. Ağdərili qadınların şişlərində isə immun hüceyrələri daha az olsa da, xərçəng hüceyrələrini məhv etməkdə daha effektiv idilər. Əvvəlki tədqiqatlar immun reaksiyasının növünü əcdad mənşəyinin müəyyənləşdirdiyini göstərirdi. Lakin biz aşkar etdik ki, bu immun xüsusiyyəti irqdən deyil, yoxsulluq yükündən asılıdır”. Əlavə təhlillər yoxsulluq səviyyəsi yüksək olan ağdərili qadınlarda da eyni problemin müşahidə olunduğunu üzə çıxarıb: onların şişlərində çoxlu immun hüceyrəsi olsa da, bu hüceyrələr xərçəngi məhv etməkdə kifayət qədər effektiv deyildi.
Bu nəticə problemin sosial-iqtisadi şəraitlə əlaqəli olduğunu göstərir. Haricharan bildirib: “ABŞ-da və dünyanın bir çox bölgəsində qaradərili qadınların yoxsulluğun yüksək olduğu ərazilərdə yaşamaq və ya ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşmək ehtimalı daha yüksəkdir. Buna görə xərçəng tədqiqatları sahəsində məlumatlar uzun müddət yanlış şərh edilib. Biz bu immun xüsusiyyətinin irqlə və əcdad mənşəyi ilə əlaqəli olduğunu düşünürdük. İndi isə görünür ki, o, yalnız yoxsulluq yükü ilə əlaqəlidir. Bunun səbəbi xroniki stress də ola bilər”.
Haricharan HR+ süd vəzi xərçənginə xüsusi diqqət yetirib. Çünki bu xəstəlik qaradərili qadınlarda ən çox diaqnoz qoyulan süd vəzi xərçəngi növü olsa da, tədqiqatlarda bəzən kifayət qədər diqqət görmür. Alim ümid edir ki, bu araşdırma elmi ictimaiyyəti daha geniş yanaşma qəbul etməyə təşviq edəcək. Belə yanaşma yalnız hüceyrənin daxilindəki prosesləri deyil, hüceyrədən kənarda və insan orqanizmindən kənarda baş verən, sağlamlığa təsir göstərə bilən amilləri də nəzərə almalıdır. Haricharanın sözlərinə görə, hazırda dəqiq onkologiya — xəstəliyin xüsusiyyətlərinə və fərdi bioloji göstəricilərə uyğunlaşdırılmış müalicə yanaşması — əsasən ağdərili qadınlardan əldə edilən məlumatlara söykənir. Bu isə həmin yanaşmanın ağdərili qadınlar üçün daha dəqiq olmasına, digər demoqrafik qrupları təmsil etmək imkanının isə məhdudlaşmasına səbəb olur.
O bildirib: “Yoxsulluq yükü kimi amillərin xərçəng hüceyrəsinin biologiyasını birbaşa dəyişdirərək xəstəliyin nəticələrinə təsir göstərə bilməsi göstərir ki, bu prosesləri daha geniş çərçivədə araşdırmalıyıq. Bu yanaşma daha məlumatlı və ədalətli dəqiq onkologiya sisteminin qurulmasına yol aça bilər”. Hazırda Haricharan Kaliforniya Universitetinin San-Dieqo bölməsi (UC San Diego) ilə əməkdaşlıq çərçivəsində tədqiqatı genişləndirir. Komanda müxtəlif qarışıq əcdad mənşələrinə malik 7 000 HR+ süd vəzi xərçəngi xəstəsinin məlumatlarını təhlil edərək qaradərili qadınlarda müşahidə edilən fərqlərin digər ağdərili olmayan azlıq qruplarında da mövcud olub-olmadığını araşdıracaq.
Haricharan araşdırmanın əhəmiyyətini belə ifadə edib:
“İstər alim, istər adi insan, istərsə də süd vəzi xərçəngindən sağ çıxmış biri olaq, xərçəngi bədənimizin daxilində yaşayan, özünəməxsus bir canavar kimi təsəvvür edirik. Halbuki xərçəng hüceyrəsinin xüsusiyyətlərinin böyük bir hissəsini onun ətrafındakı mühit və insanın həyatında yaşadıqları müəyyənləşdirir. Ümidverici məqam budur ki, həyat təcrübəsi ilə bağlı amillərin daha dəqiq qeydə alındığı məlumat bazaları yaratmaqla müalicəyə bir addım da yaxınlaşmağımıza kömək edə bilərik”.
mənbə: medicalxpress.com
Şərhlər
Hələ təsdiqlənmiş şərh yoxdur.
Şərh yazın
Şərh yazmaq üçün hesabınıza daxil olun və e-poçtunuzu təsdiqləyin.