Bir neçə dildə danışmaq beynin yaşlanma prosesini ləngidə və sinir hüceyrələri arasında əlaqələrin daha uzun müddət gənc qalmasına kömək edə bilər.
Bu nəticə Avropa Neyroelm Cəmiyyətləri Federasiyasının (FENS Forum 2026) elmi toplantısında təqdim olunan yeni araşdırmada açıqlanıb.
Alimlərin sözlərinə görə, müxtəlif dillər arasında davamlı keçid etmək beynin diqqət, yaddaş və idrak funksiyalarını daim aktiv saxlayır. İnsan hər dəfə dil dəyişərkən bir dilin söz ehtiyatını seçməli, digərini isə müvəqqəti olaraq nəzarətdə saxlamalı, eyni zamanda müxtəlif qrammatik qaydalar və tələffüz xüsusiyyətlərinə uyğunlaşmalıdır. Tədqiqat göstərir ki, bu davamlı zehni fəaliyyət beynin daha gənc funksional xüsusiyyətlərini qoruması ilə əlaqəli ola bilər.
Araşdırmaya İspaniyanın San-Sebastyan şəhərində yerləşən Bask Koqnitivlik, Beyin və Dil Mərkəzinin alimi Lusiya Amoruso rəhbərlik edib. Tədqiqatda Çilinin Adolfo İbanyes Universitetinin Latın Amerikası Beyin Sağlamlığı İnstitutu, Argentinanın San Andres Universitetinin Koqnitiv Neyroelm Mərkəzi və İrlandiyanın Triniti Kollecində fəaliyyət göstərən Qlobal Beyin Sağlamlığı İnstitutunun alimləri də iştirak ediblər.
Tədqiqatın əsas məqsədi beyin fəaliyyətinə əsasən onun bioloji yaşını müəyyən edə bilən model yaratmaq olub.
Bu məqsədlə alimlər 728 nəfərin beynini maqnitoensefaloqrafiya (MEG) üsulu ilə müayinə ediblər. Həmin texnologiya sinir hüceyrələrinin fəaliyyəti zamanı yaranan çox zəif maqnit sahələrini qeydə alaraq beynin müxtəlif hissələri arasındakı əlaqələri qiymətləndirməyə imkan verir.
Daha sonra süni intellekt müxtəlif yaş qruplarından toplanmış məlumatları təhlil edərək beyin əlaqələrinin yaşa uyğun dəyişmə xüsusiyyətlərini öyrənib və beynin bioloji yaşını proqnozlaşdıra bilən xüsusi model – "beyin qocalması saatı" yaradıb.
Hazırlanmış model sonradan daha 144 nəfərdən ibarət ayrıca qrup üzərində sınaqdan keçirilib.
Araşdırma zamanı iştirakçıların faktiki yaşı ilə süni intellekt tərəfindən hesablanmış beyin yaşı müqayisə olunub.
Nəticələr göstərib ki, iki dildə danışan insanların beyni yalnız bir dil bilənlərlə müqayisədə orta hesabla təxminən altı il daha gənc görünür.
Üç dildə danışanlarda bu fərq təxminən yeddi il, dörd dildə danışanlarda isə 13 ilə qədər yüksəlib.
Lusiya Amorusonun sözlərinə görə, nəticələr göstərir ki, daha çox dil bilən insanların beyinləri onların təqvim yaşından daha gənc xüsusiyyətlər nümayiş etdirir.
O bildirib ki, bu təsir yalnız danışılan dillərin sayı ilə məhdudlaşmır. İkinci dilin daha erkən yaşlarda öyrənilməsi və həmin dillərdə yüksək səviyyədə danışmaq bacarığı da beynin daha gec qocalması ilə əlaqələndirilir.
Alimlər tədqiqat zamanı yaş, cins və təhsil səviyyəsi kimi amilləri nəzərə alsalar da, əldə olunan nəticələrin çoxdilliliyin birbaşa olaraq beynin qocalmasını ləngitdiyini sübut etmədiyini vurğulayırlar.
Onların fikrincə, bir neçə dil bilən insanlar həyat tərzi, sosial aktivlik və digər sağlam davranışlara görə də fərqlənə bilərlər. Bu amillər də beyin sağlamlığının qorunmasına təsir göstərə bilər.
Araşdırma müəllifləri növbəti mərhələdə oxşar təsirin Alzheimer xəstəliyi və digər neyrodegenerativ xəstəliklərdən əziyyət çəkən insanlarda müşahidə olunub-olunmadığını araşdırmağı planlaşdırırlar.
Bundan başqa, alimlər bir-birinə yaxın dillərdə danışmağın beynə daha güclü təsir göstərib-göstərmədiyini də öyrənmək istəyirlər. Onların fikrincə, oxşar dillər arasında keçid zamanı beyin düzgün dili seçmək və digər dilin müdaxiləsinin qarşısını almaq üçün daha çox işləyir ki, bu da əlavə idrak məşqi rolunu oynaya bilər.
Araşdırmada iştirak etməyən, Yunanıstanın Afina Milli və Kapodistrian Universitetinin professoru Kristina Dalla bildirib ki, yaş artdıqca beyin sağlamlığını qorumağa kömək edən bir çox amillər mövcuddur.
Onun sözlərinə görə, siqaret çəkməmək, sağlam qidalanmaq, fiziki aktiv olmaq, sosial və yaradıcılıq fəaliyyətlərində iştirak etməklə yanaşı, ömürboyu öyrənmə də beynin fəaliyyətinə müsbət təsir göstərir.
Professor qeyd edib ki, bu araşdırma ikinci, üçüncü və ya dördüncü dil öyrənməyin beynin daha uzun müddət gənc qalmasına kömək edə biləcəyini göstərir. O vurğulayıb ki, dil öyrənməyə nə qədər erkən başlanılsa, potensial fayda da bir o qədər yüksək ola bilər. Buna görə də məktəblərdə və bütün həyat boyu xarici dillərin öyrənilməsinin təşviq edilməsi vacib hesab olunur.
mənbə: scitechdaily.com
