Bitki mənşəli qidaların tərkibində olan və indiyədək kifayət qədər öyrənilməmiş bəzi zülallar bağırsaq mikrobiomunun fəaliyyətini yaxşılaşdıraraq insan sağlamlığına müsbət təsir göstərə bilər. ABŞ-ın Lüdviq Xərçəng Araşdırmaları İnstitutunun alimlərinin rəhbərlik etdiyi iki yeni tədqiqat bu istiqamətdə mühüm nəticələr ortaya qoyub.
Araşdırmaların nəticələri Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) və Nature Metabolism jurnallarında dərc edilib.
Alimlər bildirirlər ki, bitki mənşəli qidaların sağlamlığa faydası təkcə lif və fitokimyəvi maddələrlə məhdudlaşmır. Həzm olunmayan bəzi bitki zülalları da bağırsaq bakteriyalarının fəaliyyətinə təsir edərək faydalı maddələrin yaranmasını stimullaşdırır.
PNAS jurnalında dərc olunan araşdırmada alimlər bitki mənşəli qidaların bağırsaqda əmələ gələn fenol metabolitlərinə təsirini araşdırıblar. Fenol metabolitləri bağırsaq bakteriyalarının tirozin və fenilalanin amin turşularını parçalama prosesi nəticəsində yaranır və onların sağlamlığa təsiri fərqli olur.
Fenilalanindən əmələ gələn fenilpropionat və hippur turşusu bağırsaq sağlamlığını və sağlam bədən çəkisinin qorunmasını dəstəkləyir. Əksinə, tirozindən yaranan p-krezol sulfat və fenol sulfat isə xərçəng xəstələrində daha ağır nəticələr və böyrək xəstəlikləri zamanı toksik təsirlərlə əlaqələndirilir.
Tədqiqatın aparıcı müəlliflərindən Cenna Əbu Salim bildirib ki, həm bitki lifləri, həm də onların "lifi təqlid edən zülallar" (Prif) adlandırdıqları həzm olunmayan zülallar zərərli fenolların yaranmasını azaldaraq faydalı fenolların sintezini artırır.
Alimlər qeyd edirlər ki, bitki liflərinin faydası uzun illərdir məlum olsa da, həzm olunmayan bitki zülallarının rolu indiyədək demək olar ki, nəzərdən qaçıb.
Araşdırma göstərib ki, bu zülallar bağırsaq mikroorqanizmləri tərəfindən parçalanır, mikrobiomun tərkibini dəyişdirir və orqanizmdə maddələr mübadiləsinə təsir göstərir.
Tədqiqat zamanı sabit izotoplarla işarələnmiş zülalların siçanların bağırsaqlarında necə parçalandığı izlənilib. Müəyyən olunub ki, zərərli fenollar əsasən bağırsağın selikli qişasında yerləşən orqanizmə məxsus zülalların bakteriyalar tərəfindən parçalanması nəticəsində yaranır. Faydalı fenollar isə demək olar ki, yalnız həzm olunmayan bitki zülallarından əmələ gəlir.
Araşdırma həmçinin göstərib ki, bitki lifləri bağırsaq seliyini təşkil edən zülalların bakteriyalar tərəfindən parçalanmasını zəiflədir və bununla da zərərli fenolların miqdarını azaldır.
Eyni zamanda, Prif zülalları bağırsaq bakteriyalarına çatan qida zülallarının həcmini artıraraq faydalı metabolitlərin yaranmasını stimullaşdırır. Cenna Əbu Salimin sözlərinə görə, Prif gələcəkdə maddələr mübadiləsinə geniş təsir göstərən yeni qida komponenti kimi qiymətləndirilə bilər. Araşdırmanın rəhbərlərindən Coşua Rabinovits isə hesab edir ki, gələcəkdə qida məhsullarının etiketlərində liflə yanaşı Prif miqdarı da göstərilə bilər.
Nature Metabolism jurnalında dərc olunan ikinci araşdırmada alimlər fenol və indol metabolitlərinin mənşəyini araşdırıblar. İndiyədək bu maddələrin əsasən bağırsaq bakteriyaları tərəfindən istehsal olunduğu hesab edilirdi. Lakin siçanlar, siçovullar və insan hüceyrələri üzərində aparılan izotop izləmə təcrübələri göstərib ki, məməlilərin öz maddələr mübadiləsi də bir çox fenol və indol metabolitini, o cümlədən fizioloji baxımdan mühüm əhəmiyyət daşıyan indol-3-laktat və indol-3-asetat birləşmələrini sintez edə bilir. Tədqiqat zamanı siçanlara mikrobiomu zəiflədən antibiotiklər verilsə də, bu metabolitlərin qanda səviyyəsi yüksək olaraq qalıb. Oxşar nəticələr antibiotik qəbul edən, o cümlədən xərçəng xəstələrindən götürülən nümunələrdə də müşahidə olunub. Bunun əksinə olaraq, yalnız bağırsaq bakteriyalarının istehsal etdiyi indol-3-propionat və p-krezol sulfat kimi maddələrin səviyyəsi antibiotik müalicəsindən sonra əhəmiyyətli dərəcədə azalıb.
Alimlərin fikrincə, hər iki araşdırmanın nəticələri fenol və indol metabolitlərinin yaranma mexanizmlərini daha yaxşı anlamağa imkan verir və gələcəkdə onların səviyyəsini müalicə məqsədilə tənzimləmək üçün yeni üsulların hazırlanmasına kömək edə bilər.
Coşua Rabinovits bildirib ki, müxtəlif qida məhsullarının bağırsaq mikrobiomu ilə qarşılıqlı təsirinin daha dəqiq öyrənilməsi dietoloq və həkimlərə xəstəliklərin qarşısının alınması və müalicəsi ilə bağlı daha əsaslandırılmış qidalanma tövsiyələri hazırlamağa imkan verəcək.
.
mənbə: medicalxpress.com
