Fibrinogenlə bağlı kəşf yaraların sağalması prosesinə yeni baxış formalaşdırır

Mançester Universitetinin alimləri yaraların sağalmasında mühüm rol oynayan qan laxtalanma zülalı fibrinogenin hava ilə təmas zamanı necə davrandığını müəyyən ediblər. Yeni nəticələr bu zülalın davranışı ilə bağlı son 20 ildən artıqdır qəbul edilən elmi təsəvvürləri dəyişə bilər.

Tədqiqatın nəticələri Journal of the American Chemical Society jurnalında dərc olunub.

Bu kəşf hemofiliya kimi qan laxtalanması pozğunluqlarının müalicəsinin təkmilləşdirilməsinə, həmçinin varfarin kimi qan durulaşdırıcı dərmanlardan istifadə edən xəstələrin müalicəsinə təsir göstərə bilər. Bununla yanaşı, nəticələr kəskin respirator distress sindromu (ARDS) zamanı ağciyərlərdə baş verən bəzi proseslərin daha yaxşı başa düşülməsinə də kömək edə bilər.

İyirmi ildən artıqdır ki, alimlər fibrinogenin hava ilə təmasda olan səthdə əvvəlcə düz şəkildə yerləşdiyini, daha sonra isə yeni molekullar səthə gəldikcə onların tədricən yuxarı doğru əyildiyini düşünürdülər.

Yeni araşdırma isə bu modelin tam doğru olmadığını göstərir.

Tədqiqatçıların əldə etdiyi nəticələrə görə, fibrinogen molekulları səthdə düz vəziyyətdə qalır və bir neçə qat əmələ gətirərək üst-üstə yığılır. Yeni molekullar əlavə olunduqca bu təbəqələr daha qalın və daha bütöv hala gəlir. Bu proses qanın səthində fibrin liflərinin necə təşkil olunduğunu və yaranın üzərində qanaxmanı dayandıran qoruyucu təbəqənin necə formalaşdığını anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir.

Alimlər fibrinogenin səthdə necə yerləşdiyini araşdırmaq üçün neytron reflektometriyası adlı qabaqcıl elmi üsuldan istifadə ediblər. Tədqiqat Fransadakı Institut Laue-Langevin elmi müəssisəsində aparılıb. Bu üsul alimlərə zülal təbəqələrinin quruluşunu əvvəlki tədqiqatlardan daha ətraflı şəkildə müşahidə etməyə imkan verib. Araşdırma zamanı fibrinogenin müxtəlif konsentrasiyalarda və fərqli məhlul şəraitində də eyni şəkildə davrandığı müəyyən edilib. Bu isə prosesin təsadüfi hadisə deyil, fibrinogen üçün ümumi xüsusiyyət ola biləcəyini göstərir.

Tədqiqatın nəticələri yalnız yaraların sağalması baxımından əhəmiyyət daşımır.

Alimlər hesab edirlər ki, fibrinogenin səthlərdə davranışının daha yaxşı başa düşülməsi kəskin respirator distress sindromu (ARDS) kimi ağciyər xəstəliklərinin araşdırılmasına da kömək edə bilər.

Fibrinogen ağciyərlərdə tənəffüs yollarını açıq saxlamağa kömək edən yağabənzər təbəqənin quruluşunu poza bilər. Buna görə onun səthdə necə toplandığını anlamaq ağciyərlərdə baş verən bəzi proseslərin izahına yeni imkan yarada bilər.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu yeni anlayış gələcəkdə qan laxtalanması pozğunluqlarının müalicəsi, qan durulaşdırıcı dərmanların təsirinin öyrənilməsi, ağciyər xəstəliklərinin araşdırılması və qanı analiz edən biosensorların hazırlanması kimi sahələrdə faydalı ola bilər.

Ən mühüm nəticə isə budur: alimlər fibrinogenin yara səthində necə təşkil olunduğu barədə uzun illər qəbul edilmiş modeli dəyişdirən yeni sübutlar əldə ediblər. Bu, yaraların sağalması və qan laxtalanması proseslərinin molekulyar səviyyədə daha yaxşı başa düşülməsinə yol aça bilər.

mənbə: phys.org