Gülümsəmək hər zaman xoşbəxtliyi artırmır

Florida Universitetinin alimlərinin apardığı yeni araşdırma göstərib ki, məcburi və təkrarlanan təbəssüm insanın əhvalına mənfi təsir göstərə bilər.  Gülümsəmək adətən xoşbəxtliyin, müsbət emosiyaların və mehriban münasibətin ifadəsi hesab olunur. Bununla belə, yeni psixoloji araşdırma göstərir ki, təbəssüm hər şəraitdə insanın əhvalını yaxşılaşdırmır. Xüsusilə də insan dəfələrlə gülümsəməyə məcbur edildikdə və bu davranışa görə xarici təzyiqlə üzləşdikdə, gözlənilən müsbət təsir əks nəticə verə bilər.  Florida Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan təcrübədə 1 174 iştirakçının məlumatları təhlil edilib. Nəticələrə görə, bir dəfə süni şəkildə gülümsəmək xoşbəxtlik hissini müəyyən qədər artıra bilər. Lakin bu davranışın təkrarlanması və gülümsəmədikdə maddi itki ilə üzləşmək ehtimalı müsbət təsiri zəiflədə, hətta tamamilə aradan qaldıra bilər.

Araşdırmanın nəticələri oktyabrın 1-də Journal of Experimental Social Psychology jurnalında dərc olunub.

Florida Universitetinin psixologiya professoru, fəlsəfə doktoru Nikolas Koulz uzun müddət üz ifadələrinin insanın emosional vəziyyətinə təsirini araşdırıb. Onun əvvəlki tədqiqatları gülümsəməyin əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdıra biləcəyini göstərsə də, şəxsi iş təcrübəsi bu nəticələrlə müəyyən ziddiyyət təşkil edib.  Koulz vaxtilə müştəri xidmətləri sahəsində çalışarkən daim gülümsəmək tələbinin onun üçün çətin olduğunu bildirib. Hətta Floridadakı adı açıqlanmayan əyləncə parklarından birində iş zamanı kifayət qədər gülümsəmədiyinə görə töhmət aldığını qeyd edib.  Bu təcrübə alimdə belə bir sual yaradıb: Əgər gülümsəmək insanı daha xoşbəxt edirsə, bəs niyə iş şəraitində daim buna məcbur edilmək əks emosional təsir yarada bilər?  Bu ziddiyyəti araşdırmaq üçün Koulz Annabel Danq və Juao Fransisko Qoes Braqa Takayaangi ilə birlikdə yeni təcrübə hazırlayıb.

Tədqiqatda onlayn təcrübəyə 1 201 nəfər cəlb edilib. Məlumatların təhlilinə isə 1 174 iştirakçının nəticələri daxil edilib.

İştirakçılara pişik balaları və güllər kimi xoş görüntülər, eləcə də oğurluq və heyvanlara qarşı pis rəftar kimi narahatedici hadisələri əks etdirən şəkillər göstərilib.  Təcrübə zamanı iştirakçıların bir qrupuna gülümsəmək tapşırılıb, digər qrupdan isə şəkillərə təbii üz ifadələri ilə reaksiya vermək istənilib. Tapşırıq iştirakçıların müəyyən edilmiş qrupundan asılı olaraq bir dəfə və ya 10 dəfə təkrarlanıb.  İş mühitindəki təzyiqi modelləşdirmək məqsədilə iştirakçıların yarısına tapşırığı lazımi qaydada yerinə yetirmədikləri halda onlara veriləcək 6 dolların 2 dollarını itirə biləcəkləri bildirilib. Bununla belə, təcrübənin sonunda bütün iştirakçılara nəticələrindən asılı olmayaraq ödənişin tam məbləği verilib.  Hər tapşırıqdan sonra iştirakçılar özlərini nə dərəcədə xoşbəxt hiss etdiklərini qiymətləndiriblər. Beləliklə, alimlər gülümsəmənin təkrarlanmasının və maddi təzyiqin emosional vəziyyətə təsirini müqayisə edə biliblər.

Tədqiqatın nəticələri göstərib ki, xoşagəlməz görüntülərə baxan iştirakçılar arasında bir dəfə süni şəkildə gülümsəmək təbii reaksiya ilə müqayisədə xoşbəxtlik hissində cüzi artıma səbəb olub. Bu müsbət təsir hətta maddi itki ehtimalı barədə xəbərdar edilən iştirakçılarda da müşahidə olunub.  Lakin gülümsəmənin təkrar edilməsi bu müsbət təsiri zəiflədib. Təkrarlanan gülümsəmə maddi təzyiqlə birləşdikdə isə xoşbəxtlikdəki artım tamamilə aradan qalxıb.  Xoş görüntülərə baxan iştirakçılarda isə fərqli nəticələr qeydə alınıb. Bu qrupda bir dəfə süni şəkildə gülümsəmək xoşbəxtlik səviyyəsində ciddi dəyişiklik yaratmayıb. Əksinə, gülümsəmənin təkrarlanması və maddi cəza ehtimalı iştirakçıların əhvalını təbii üz ifadələri ilə reaksiya verənlərlə müqayisədə daha da pisləşdirib.  Əlavə təhlillər göstərib ki, xoş görüntülərə baxarkən məcburi gülümsəmək qıcıqlanma və qəzəb hisslərinin artması ilə də əlaqəli ola bilər.

Araşdırma göstərir ki, laboratoriya şəraitində gülümsəməyin əhval-ruhiyyəyə müsbət təsir etdiyini sübut edən nəticələri gündəlik iş həyatına olduğu kimi tətbiq etmək olmaz. Çünki işçilərdən gün ərzində davamlı olaraq mehriban və şən görünmələri tələb edildikdə, təbəssümün emosional təsiri dəyişə bilər. Bu nəticələr xüsusilə müştəri xidmətləri sahəsində çalışan işçilərə münasibətdə tətbiq edilən davranış qaydalarının yenidən nəzərdən keçirilməsinin vacibliyini gündəmə gətirir. Məqalədə ABŞ-ın “Target” pərakəndə satış şəbəkəsinin əməkdaşlardan müştərilər müəyyən məsafəyə yaxınlaşdıqda gülümsəməyi tələb edən qaydası ilə bağlı tənqidlərə də toxunulur. Koulzun fikrincə, bu cür tələblər işçilərin öz həqiqi emosiyalarını ifadə etmək imkanlarını məhdudlaşdıra, eyni zamanda müştərilər üzərində də mehriban davranışa qarşılıq vermək təzyiqi yarada bilər.

Uzun illər xoşbəxtliyi artırmağın yollarını araşdıran Koulz indi cəmiyyətdə daim daha xoşbəxt olmağa çalışmaq meylini də sorğulamağa başlayıb.  Alimin fikrincə, insanlar hazırkı emosional vəziyyətlərini qəbul etmək və sahib olduqları ilə kifayətlənmək əvəzinə, özlərini daim daha xoşbəxt hiss etməyə çalışırlar.

Tədqiqatın əsas nəticəsi isə budur: gülümsəmək bəzi hallarda əhvalı yaxşılaşdıra bilər, lakin bu davranış məcburiyyətə çevrildikdə və davamlı təzyiq altında təkrarlandıqda, əks emosional nəticələr yarada bilər.

mənbə: scitechdaily.com